گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
انتخاب روغن موتور مناسب بیش از آنکه به برند وابسته باشد، به ویسکوزیته و شرایط حرارتی موتور بستگی دارد. در ادامه به بررسی و مقایسه روغن موتور 10W-40 و 20W-50 میپردازیم.
انتخاب روغن موتور مناسب، یکی از مهمترین تصمیمها در نگهداری و عملکرد بهینه هر خودرو است. نوع و کیفیت روغن مورد استفاده، بهطور مستقیم بر طول عمر موتور، سطح مصرف سوخت، میزان آلایندگی و هزینههای نگهداری و تعمیرات تأثیر میگذارد. در بازار ایران میان روغنهای مختلفی که عرضه میشوند، دو نوع 10W-40 و 20W-50 پرکاربردترین گزینهها برای خودروهای سبک هستند.
در نگاه اول شاید اعداد روی بستهبندی این دو روغن چندان متفاوت به نظر نرسد، اما همین تفاوت کوچک در واقع بیانگر تفاوت جدی در رفتار روغن در شرایط دمایی مختلف است. در این مقاله از رسانه گجت نیوز بهصورت جامع و تحلیلی بررسی میکنیم که تفاوت فنی میان روغن موتور 10W-40 و 20W-50 دقیقاً در چیست و هرکدام برای چه نوع موتوری مناسبتر است.
مشخصات و کارایی روغن موتور 10W-40
اعداد روی بستهبندی روغن موتور بر پایه استاندارد بینالمللی SAE یا انجمن مهندسان خودرو تعیین میشوند که معیار دقیقی برای سنجش گرانروی یا ویسکوزیته روغن در دماهای مختلف فراهم میکند. در این سیستم، عدد قبل از حرف W که مخفف واژهی Winter یا زمستان است، بیانگر رفتار روغن در دمای پایین و هنگام استارت سرد موتور محسوب میشود، در حالی که عدد بعد از W میزان گرانروی یا ضخامت روغن را در دمای کاری موتور که حدود ۱۰۰ درجه سانتیگراد است نشان میدهد.
بر همین اساس، روغن موتور 10W-40 در هوای سرد روانتر از روغن 20W-50 عمل میکند و سریعتر در مسیرهای روغنکاری به گردش درمیآید. این ویژگی سبب میشود قطعات متحرک موتور مانند میلسوپاپ، یاتاقانها و پیستونها از لحظهی روشن شدن در برابر سایش محافظت شوند و اصطکاک اولیه کاهش یابد. در مقابل، روغن 20W-50 دارای گرانروی بالاتری است و در دماهای بالا مقاومت حرارتی بیشتری دارد، بنابراین برای خودروهایی که در مناطق گرم یا تحت فشار زیاد کار میکنند، گزینهی مناسبتری به شمار میرود.
- ترمز گرفتن روی دستانداز؛ اشتباهی که کمکفنر و ترمز خودرو را نابود میکند
- آیا با تعویض لاستیک باید سنسور TPMS را عوض کنید؟
- آیا با هر بار تعویض شمع خودرو، باید کوئلها را نیز جایگزین کرد؟
روغن موتور 10W-40 معمولاً از نوع نیمهسنتتیک یا در برندهای ممتاز، کاملاً سنتتیک است. وجود افزودنیهای مدرن در ترکیب شیمیایی این نوع روغن، از جمله پاککنندههای مولکولی، ترکیبات ضد اکسیداسیون، ضد خوردگی و ضد سایش، عملکرد آن را در مقایسه با روغنهای معدنی سنتی پایدارتر و مؤثرتر کرده است. به دلیل گرانروی کمتر، این روغن در سرمای زیاد سریعتر به جدارههای سیلندر و اجزای مکانیکی موتور میرسد و مانع تماس مستقیم فلز با فلز در لحظات ابتدایی کار موتور میشود.
این خاصیت نقش مهمی در کاهش سایش، کمتر شدن بار اصطکاک و حفظ سلامت موتور دارد. علاوه بر این استفاده از روغن موتور 10W-40 موجب بهبود مصرف سوخت میشود، زیرا جریان روانتر روغن باعث کاهش مقاومت داخلی موتور و افزایش راندمان آن خواهد شد. این روغن همچنین در برابر تشکیل رسوبات و لجن موتور مقاومتر است و به پاکیزگی محیط داخلی پیشرانه کمک میکند.
توصیه شرکتهای معتبر جهانی مانند موبیل و کاسترول نیز بر استفاده از گرانروی 10W-40 در موتورهای مدرن، چندسوپاپ، دارای زمانبندی متغیر و موتورهایی با تلورانس ساخت دقیق تأکید دارد. زیرا این نوع روغن توازن مطلوبی بین حفاظت مکانیکی، بازده حرارتی و صرفهجویی اقتصادی ایجاد میکند و در نهایت میتواند عمر مفید موتور را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
ویژگی و مشخصات روغن موتور 20W-50
روغن موتور 20W-50 که در ساختار خود بیشتر مبتنی بر پایههای معدنی یا در برخی موارد نیمهسنتتیک است، بهطور ذاتی دارای گرانروی بسیار بالاتری نسبت به روغن موتور 10W-40 چه در دمای عملیاتی و چه در دماهای بالاتر است که این ویژگی مزیت حیاتی آن برای مجموعهای خاص از پیشرانهها محسوب میشود.
با افزایش کارکرد موتور، قطعات داخلی مانند یاتاقانها و دیوارههای سیلندر دچار ساییدگی شده و لقیهای داخلی افزایش مییابند. این افزایش لقی باعث کاهش فشار روغن میشود؛ چرا که روغن سریعتر از شکافها نشت میکند. ضخامت بیشتر فیلم روغن 20W-50 (ویسکوزیته بالاتر در عدد ۵۰) کمک میکند تا این فشار از دست رفته مجدداً حفظ شده و عملکرد روانکاری مناسب ادامه یابد.
یکی دیگر از مزایای این گرید، کاهش مصرف روغن و روغنسوزی در پیشرانههای فرسوده است. در موتورهایی که کاسهنمدها و رینگهای پیستون دچار فرسودگی شدهاند، روغنهای رقیقتر ممکن است به اتاق احتراق نفوذ کنند. ویسکوزیته بالاتر 20W-50 در دمای بالا به این رینگها و کاسهنمدها کمک میکند تا آببندی بهتری ایجاد کرده و میزان نشت روغن به داخل محفظه احتراق را به حداقل برسانند.
روغنهای پایه معدنی 20W-50 معمولاً قیمت بهمراتب پایینتری نسبت به محصولات کاملاً سنتتیک و حتی برخی نیمهسنتتیکهای ۱۰W-40 دارند که این امر آنها را به گزینهای جذاب برای مالکان خودروهای قدیمی تبدیل میکند. بر اساس گزارشهای تولیدکنندگان، این درجه ویسکوزیته برای خودروهای کلاسیک، موتورهای با طراحی قدیمیتر، پیشرانههای دارای لقی قابل توجه و شرایط کاری بسیار سخت (مانند حمل بار سنگین یا رانندگی کوهستانی) توصیه میشود.
تأثیر مستقیم گرانروی بر استهلاک اولیه موتور
روغن موتور 10W-40 به دلیل عدد ۱۰، دارای گرانروی کمتری نسبت به 20W-50 (با عدد ۲۰) در شرایط یخبندان یا دمای پایین محیط است. این سیالیت بالاتر به پمپ روغن اجازه میدهد که روغن را سریعتر و با حداقل تأخیر به تمام نقاط حیاتی مانند یاتاقانها، میلسوپاپ و سرسیلندرها برساند.
در مقابل، غلظت بیشتر روغن 20W-50 در دمای پایین باعث میشود که در لحظات اولیه استارت که موتور بیشترین میزان سایش را تجربه میکند، تأخیر قابل توجهی در رسیدن روانکننده به قطعات حساس ایجاد شود. این امر، بهویژه در مناطق سردسیر یا در خودروهایی که استارتهای سرد مکرر دارند، به افزایش استهلاک اولیه منجر میشود. از این رو، روغن موتور 10W-40 به دلیل پوششدهی سریعتر برای این شرایط مناسبتر است.
- چرا باتری خودرو در سرما میخوابد و چه باید کرد؟
- ۵ افسانه در مورد روغن موتور که نباید باور کنید
- چرا خودروها هنوز از باتریهای سرب-اسید استفاده میکنند؟
نقش حیاتی عدد دوم ویسکوزیته در موتورهای فرسوده
در دمای کاری استاندارد موتور (حدود ۱۰۰ درجه سانتیگراد)، عدد دوم ویسکوزیته (۴۰ در مقابل ۵۰) اهمیت مییابد. روغن 20W-50 به دلیل گرانروی بالاتر در این دما، یک لایه فیلم محافظ ضخیمتر و پایدارتر بین قطعات متحرک ایجاد میکند. این ویژگی برای موتورهای فرسوده، دارای کارکرد بالا یا آنهایی که لقیهای داخلی قطعات افزایش یافته، حیاتی است.
در این شرایط ویسکوزیته ۵۰ تضمین میکند که فشار روغن در شرایط سخت کاری افت نکرده و روانکاری تحت بار سنگین حفظ شود. در مقابل، روغن موتور 10W-40 در همان شرایط ممکن است ویسکوزیته آن تا حد زیادی کاهش یابد و در موتورهای بسیار کارکرده منجر به کاهش فشار روغن و همچنین افزایش جذب روغن توسط رینگهای فرسوده و در نتیجه افزایش مصرف روغن شود.
تأثیر بر مصرف سوخت و راندمان موتور
مطالعات فنی منتشرشده توسط نهادهایی نظیر مؤسسه نفت آمریکا (API) و انجمن مهندسان خودرو (SAE) همواره نشان دادهاند که روغنهایی با گرانروی کمتر در دمای کاری، اصطکاک داخلی کمتری در موتور ایجاد میکنند. کاهش اصطکاک بهطور مستقیم به بهبود راندمان مصرف سوخت و کاهش اتلاف توان موتور منجر میشود.
بنابراین از منظر بهبود راندمان کلی و کاهش تلفات انرژی، روغن موتور 10W-40 نسبت به 20W-50 برتری دارد. با این حال استفاده از روغنهای غلیظتر مانند 20W-50، اگرچه محافظت فیزیکی بیشتری در برابر سایش ایجاد میکند، اما این موضوع منجر به افزایش بار روی پمپ روغن برای جابهجایی سیال غلیظتر و در نتیجه کاهش جزئی در راندمان کلی موتور میشود.
جمعبندی نهایی
انتخاب بین این دو گرید ویسکوزیته بایستی کاملاً بر پایه اصول مهندسی تعیینشده توسط سازنده خودروانجام شود. در موتورهای مدرن و جدید، بهویژه خودروهای وارداتی که با دقت مهندسی بالایی ساخته شدهاند، نیازمند یک لایه روانکاری با ویسکوزیته کمتر در دمای عملیاتی هستیم تا از تجمع بیش از حد روغن جلوگیری شده و پمپ روغن با حداقل فشار بتواند سیال را به گردش درآورد. بنابراین، 10W-40 سیالیت بهتری فراهم میکند.
در مقابل، 20W-50 با ویسکوزیته ۵۰ در دمای عملیاتی میتواند برای این موتورهای با تلرانس دقیق، بیش از حد غلیظ عمل کرده و منجر به افزایش بار پمپ روغن و کاهش جزئی در راندمان موتور شود. برای خودروهای قدیمیتر، دارای کارکرد بالا، یا موتورهایی که دچار فرسودگی شدهاند، روغن ۲۰W-50 به دلیل ویسکوزیته بالاتر انتخاب بهتری است.
- علت بوی سوختگی بخاری ماشین چیست و چه زمانی باید نگران شویم؟
- 10 باور اشتباه درباره سرویس و نگهداری خودرو که باید فراموش شود!
- آیا میتوان سنسور اکسیژن خودرو را تمیز کرد و چرا باید این کار را کرد؟
در مناطق آبوهوایی معتدل تا سردسیر، ویسکوزیته پایینتر ۱۰W در استارت سرد، به دلیل سیالیت بهتر از سایش اولیه جلوگیری کرده و استارت سریعتر و روانتری را تضمین میکند. اما در شرایط آبوهوایی بسیار گرم و مناطق گرمسیری، یا هنگام اعمال بارهای سنگین و مداوم، ویسکوزیته ۲۰W-50 برتری پیدا میکند.
در نهایت، نادیده گرفتن توصیههای دفترچه راهنمای خودرو میتواند به عدم دستیابی به شاخصهای عملکرد API مورد تأیید سازنده و در نتیجه تسریع استهلاک موتور منجر شود. تطبیق دقیق گرید ویسکوزیته با شرایط اقلیمی و وضعیت مکانیکی موتور، ضامن عمر طولانی و عملکرد بهینه پیشرانه خواهد بود.