گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
جدیدترین آمارهای جهانی نشان میدهد که رتبه دولت الکترونیک ایران در سال ۲۰۲۴ با افتی ۱۰ پلهای مواجه شده و به جایگاه ۱۰۱ در میان ۱۹۳ کشور جهان تنزل یافته است؛ هشداری جدی برای حکمرانی دیجیتال که نشان میدهد سرعت توسعه ما با شتاب جهانی همخوانی ندارد.
در دنیایی که دولتها برای هوشمندسازی خدمات و تسهیل زندگی شهروندان با یکدیگر کورس گذاشتهاند، درجا زدن یا حرکت کند به معنای عقبماندگی است. گزارش اخیر سازمان ملل متحد درباره شاخص توسعه دولت الکترونیک (EGDI)، اگرچه روی کاغذ نشاندهنده افزایش جزئی امتیاز ایران است، اما در عمل و در مقایسه با سایر کشورها، یک عقبگرد آشکار محسوب میشود. این آمارها که توسط مرکز پژوهشهای مجلس واکاوی شده، پرده از یک عدم توازن عجیب در زیرساختها و خدمات برخط برمیدارد.
عقبماندگی در عین پیشرفت؛ معمای شاخص EGDI
شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد که امتیاز ایران از ۰.۶۴۳۳ در سال ۲۰۲۲ به ۰.۶۵۶۴ در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته، اما رتبه جهانیاش سقوط کرده است. پاسخ این معما در «سرعت رقبا» نهفته است. در حالی که ما با گامهای آهسته در حال بهبود شاخصها بودیم، سایر کشورهای جهان با سرمایهگذاریهای کلان و استراتژیهای چابک، مسیر توسعه را با سرعت نور طی کردهاند.
ایران همچنان در گروه کشورهای با شاخص توسعه بالا (High EGDI) طبقهبندی میشود، اما تداوم این روند نزولی میتواند به زودی جایگاه کشور را در رتبهبندیهای بینالمللی متزلزل کند. نکته نگرانکنندهتر، وضعیت شاخص مشارکت الکترونیکی (EPI) است که با وجود بهبود ۳ پلهای، همچنان ایران را در رتبه نامطلوب ۱۶۴ جهان قرار داده است؛ عددی که نشان میدهد شکاف عمیقی میان شهروندان و تصمیمگیریهای دیجیتال دولت وجود دارد.
زیرساخت عالی، خدمات مردود؛ پارادوکس عجیب حکمرانی دیجیتال
تحلیل دقیق مولفههای سهگانه این شاخص، تصویری دوگانه و متناقض از وضعیت ایران ارائه میدهد. در بخش زیرساختهای مخابراتی (TII)، ایران عملکردی درخشان داشته و با جهشی چشمگیر، به سطح «بسیار بالا» (Very High) رسیده است. این یعنی فیبر نوری، دکلهای مخابراتی و پهنای باند تا حد زیادی توسعه یافتهاند.
اما پاشنه آشیل ماجرا کجاست؟ دقیقاً در نقطه مقابل، یعنی «شاخص خدمات برخط» (OSI). این شاخص که ویترین اصلی دولت الکترونیک و محل تماس مردم با خدمات دولتی است، با کاهش امتیاز مواجه شده و ایران را در سطح «متوسط» قرار داده است. به زبان ساده، ما اتوبانهای دیجیتالی (زیرساخت) خوبی ساختهایم، اما خودروهای باکیفیت (خدمات آنلاین) و رانندگان ماهری برای حرکت در آن نداریم.
زنگ خطر برای سرمایه انسانی و سواد دیجیتال
ضلع سوم این مثلث، «سرمایه انسانی» (HCI) است که آن هم حالوروز خوشی ندارد. افت امتیاز در این بخش، زنگ خطری جدی برای نظام آموزشی و مهارتهای دیجیتال کشور است. کاهش نرخ ثبتنامها، افت میانگین سالهای تحصیل و پایین بودن سواد عمومی دولت الکترونیک، عواملی هستند که باعث شدهاند ظرفیت انسانی کشور نتواند همپای زیرساختهای فنی رشد کند.
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش خود تأکید کرده که راهکار خروج از این بنبست، تغییر ریل سرمایهگذاری است. به جای تمرکز صرف بر توسعه سختافزاری و دکلسازی، باید بودجهها به سمت توسعه نرمافزاری، بهبود خدمات آنلاین و ارتقای سواد دیجیتال مردم هدایت شود. سرمایهگذاری در خدمات برخط (OSI) نهتنها هزینه کمتری نسبت به زیرساخت دارد، بلکه تأثیر مستقیمی بر بهبود رتبه جهانی و رضایت شهروندان خواهد داشت.