مقایسه تانک M1E3 ارتش آمریکا با T-72 روسیه؛ کدام‌یک برنده است؟

توسعه تانک M1E3 ارتش آمریکا، نویدبخش جهشی بزرگ در نبردهای زرهی است. اما آیا این جانشین M1 Abrams می‌تواند در برابر مدل‌های به‌روزشده رقیب قدیمی خود، یعنی T-72 روسیه، برتری مطلق داشته باشد؟

تانک T-72 بیش از ۵۰ سال است که در خدمت ارتش‌های جهان قرار دارد و ارتش روسیه در حال حاضر از پیشرفته‌ترین گونه آن، یعنی T-72B3M، بهره می‌برد. در مقابل، ایالات متحده با پروژه M1E3 خود به دنبال جایگزینی مدل‌های قدیمی‌تر M1 Abrams است که انتظار می‌رود تحولی بنیادین در طراحی تانک ایجاد کند.

رویکردهای متفاوت: بازطراحی M1E3 در برابر ارتقای T-72

پروژه M1E3 Abrams نتیجه یک بازنگری عمدی در تفکر ارتش آمریکا است. پس از دهه‌ها ارتقای تدریجی که وزن و بار لجستیکی تانک Abrams را افزایش داد، ارتش به این نتیجه رسید که افزودن بهبودهای جزئی دیگر پایدار نیست. تانک M1E3 نه یک بسته ارتقایی دیگر، بلکه بازطراحی عمیقی از مفهوم Abrams با هدف صریح کاهش وزن، یکپارچه‌سازی سیستم‌های حفاظت داخلی و به‌کارگیری معماری دیجیتال برای انطباق سریع‌تر با تهدیدات جدید است.

در مقابل، تانک T-72B3M محصول واقعیتی استراتژیک کاملا متفاوت است. روسیه هزاران بدنه قدیمی T-72 دارد و جایگزینی کامل آن‌ها با طرح‌های جدیدتر مانند T-14 Armata از نظر اقتصادی و صنعتی غیرواقعی است. بنابراین، برنامه T-72B3M یک راه‌حل عمل‌گرایانه با هدف بهبود توان آتش، سیستم‌های دیده‌بانی، ارتباطات و حفاظت با هزینه‌ای نسبتا پایین است که ضمن پذیرش محدودیت‌های ذاتی طراحی اولیه، زیرسیستم‌های کلیدی را ارتقا می‌دهد.

بقاپذیری خدمه: اولویت اصلی در M1E3

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها در رویکرد این دو تانک به بقاپذیری است. خانواده Abrams همواره بقای خدمه را به عنوان اولویت اصلی طراحی مطرح کرده است. این امر به وضوح در جداسازی مهمات به محفظه‌های زرهی با پنل‌های انفجاری قابل مشاهده است که احتمال از دست دادن فاجعه‌بار خدمه هنگام نفوذ به تانک را به شدت کاهش می‌دهد. انتظار می‌رود M1E3 این فلسفه را با کاهش تعداد خدمه به سه نفر و قرار دادن آنها در یک کپسول زرهی دور از مهمات بهبود بخشد. همچنین، این تانک جدید دفاعیات فعال و غیرفعال را به صورت یکپارچه خواهد داشت.

از سوی دیگر، T-72B3M چیدمان کلاسیک سه خدمه و سامانه بارگذاری خودکار چرخ‌وفلکی شوروی را حفظ کرده است. این پیکربندی اگرچه به برجکی کوچک‌تر و تانکی سبک‌تر منجر می‌شود، اما پیشرانه‌های مهمات و پرتابه‌ها را مستقیما زیر خدمه و در آرایشی غیرایزوله قرار می‌دهد. در صورت نفوذ زره، به‌ویژه از پهلو یا بالا، این چیدمان می‌تواند به انفجار سریع مهمات و پرتاب فاجعه‌بار برجک منجر شود. با وجود ارتقاهای زره واکنشگر انفجاری (ERA) و محافظت‌های سقفی و جانبی، این آسیب‌پذیری اساسی در مدل B3M بدون تغییر باقی مانده است.

توان آتش و تحرک‌پذیری؛ رقابتی نابرابر؟

از نظر توان آتش، هر دو تانک نسبتا برابر هستند. M1E3 توپ ۱۲۰ میلی‌متری را حفظ می‌کند که احتمالا نسخه ارتقایافته‌ای از توپ صاف‌لوله M256 است و می‌تواند جدیدترین گلوله‌های سوراخ‌کننده زره با اورانیوم ضعیف‌شده را شلیک کند. در حالی که برخی گمانه‌زنی‌ها درباره جایگزینی آن با توپ ۱۳۰ میلی‌متری مطرح شده، هنوز تایید رسمی وجود ندارد. T-72B3M نیز به توپ صاف‌لوله استاندارد ۱۲۵ میلی‌متری 2A46M-2 مجهز است که امکان شلیک جدیدترین گلوله‌های روسی از جمله 3BM60 “Svinets” را فراهم می‌کند. هر دو توپ بسیار کشنده هستند، هرچند خانواده Abrams همواره از سیستم‌های کنترل آتش بهتری برخوردار بوده است.

بیشتر بخوانید

• تانک جدید M1E3 Abrams ارتش آمریکا به‌زودی وارد میدان می‌شود
• ارتش روسیه در سال 2025 هزار سلاح جدید آزمایش کرده است
• نگاهی نزدیک به تانک K3؛ هیولای هیدروژنی کره جنوبی با ظاهر بمب‌افکن‌های رادارگریز
• نقشه‌های لو رفته تانک T-95 روسیه؛ هیولایی که هرگز متولد نشد

تانک‌های Abrams به لطف موتور توربین گازی Honeywell AGT1500 همواره تحرک‌پذیری بهتری نسبت به T-72 داشته‌اند. این موتور توربین گازی می‌تواند تانک بزرگ را با سرعت‌های بالا به حرکت درآورد، اما معایبی نیز دارد؛ وزن سنگین، مصرف سوخت بالا و سیگنال‌های حرارتی و صوتی از نقاط ضعف طراحی Abrams به شمار می‌روند. M1E3 به دنبال رفع این مشکلات با کاهش جرم و استفاده از سیستم قدرت هیبریدی دیزل-الکتریک است تا هم تحرک تاکتیکی و برد عملیاتی را بهبود بخشد و هم بار لجستیکی را کاهش دهد. T-72B3M از شاسی سبک‌تر و پیشرانه دیزلی بهره می‌برد که شتاب و استقامت قابل قبولی را برای کلاس خود فراهم می‌کند، اما همچنان با ویژگی‌های سیستم انتقال قدرت قدیمی مانند سرعت دنده عقب محدود و فرمان‌پذیری کمتر روان، در مقایسه با تانک‌های غربی مدرن، محدودیت‌هایی دارد.