گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
طی یک رخداد کمسابقه در دنیای حیات وحش، گذر از دوستی به دشمنی در میان شامپانزهها به یک درگیری خونین و کشتار قابلتوجه انجامید.
مشاهدات تازه میدانی در کشور اوگاندا از وقوع رویدادی کمسابقه و تکاندهنده در میان بزرگترین جامعه شناختهشده شامپانزهها خبر داده است. این گروه که دههها در کنار هم زندگی کرده بود، بهتدریج دچار شکاف داخلی شده و نهایتاً به دو اردوگاه رقیب تبدیل شده است؛ رخدادی که در نهایت به حملهای سازمانیافته و کشتار اعضای سابق خودی انجامید.
پژوهشگران میگویند این جدایی ناگهانی و درگیری خونین شامپانزهها، یادآور تنها نمونه مشابه ثبتشده در دهه ۷۰ توسط «جین گودال» است و نشان میدهد که تغییرات قدرت، تنشهای اجتماعی و قطبیشدن در میان پستانداران میتواند پیامدهایی مرگبار و جمعی رقم بزند.
درگیری خونین شامپانزهها پیوندهای قدیمی را فرو پاشید
در دهه ۱۹۷۰ میلادی، جین گودال در منطقه گومبه تانزانیا شاهد یکی از تکاندهندهترین رویدادهای ثبتشده در رفتارشناسی نخستیها بود. در این رویداد جامعهای یکپارچه از شامپانزهها که سالها کنار هم زندگی کرده بودند، بهتدریج به دو گروه رقیب تقسیم شدند و طی چهار سال، نرهای یکی از گروهها تمام نرهای گروه مقابل و حتی یک ماده را نیز کشتند. این رویداد بهقدری استثنایی به نظر میرسید که نسلهای بعدی پژوهشگران با اتکا به شواهد ژنتیکی تخمین زدند چنین پدیدهای شاید تنها هر ۵۰۰ سال یکبار رخ دهد.
اما اکنون، مقالهای جدید در مجله معتبر Science این فرض دیرینه را به چالش میکشد و نشان میدهد که خشونتهای سازمانیافته درونگونهای شاید بسیار رایجتر از آن چیزی باشد که پیشتر تصور میشد. طبق این گزارش تازه، بزرگترین گروه شناختهشده از شامپانزهها در منطقه «انگوگو» در پارک ملی کیباله اوگاندا، پس از دههها همزیستی درگیر فرآیندی طولانی و تدریجی از فروپاشی اجتماعی شده که اکنون به کشتار اعضای سابق گروه خود انجامیده است.
- کدام حیوان در نبود بشر میتواند سیاره زمین را تصاحب کند؟
- رازهای اهلی شدن گرگها در غار باستانی آلمان فاش شد
- حیوانات ۹۷ میلیون سال پیش مجهز به GPS طبیعی بودند!
«آرون ساندل»، انسانشناس دانشگاه تگزاس و یکی از نویسندگان این پژوهش، تأکید میکند که نکته بهشدت تکاندهنده این موضوع آن است که شامپانزهها در حال حمله و کشتن اعضایی هستند که سالها با آنها در یک جامعه واحد زندگی کردهاند. او میگوید هویتهای تازه شکلگرفته گروهی، بر روابط دیرینه و حتی پیوندهای اجتماعی که طی چند دهه ساخته شده بود، غلبه پیدا کرده و ساختار اجتماعی را از درون متلاشی کرده است.
ساندل با وجود اینکه از بهکار بردن تعبیر «جنگ داخلی» پرهیز میکند، توضیح میدهد که شدت قطبیشدن و خشونت جمعی مشاهدهشده در این گروه میتواند به ما سرنخهایی مهم و حتی نگرانکننده درباره الگوهای مشابه در گونه خودمان بدهد. این مطالعه حاصل یکی از طولانیترین و جامعترین پروژههای پایش رفتاری در دنیای حیات وحش است.
مراحل سهگانه فروپاشی اجتماعی در جامعه انگوگو
پژوهشگران برای تحلیل این رخداد، ۲۴ سال داده مربوط به شبکههای اجتماعی و تعاملات گروهی شامپانزهها، ۱۰ سال اطلاعات ردیابی GPS و ۳۰ سال دادههای جمعیتی را بررسی کردهاند. تحلیل این حجم از داده نشان میدهد که فروپاشی انگوگو نه ناگهانی، بلکه در سه مرحله نسبتاً واضح شکل گرفته است.
در مرحله اول، روابط میان شامپانزهها بهطور تدریجی دوقطبی شده و گروه اصلی به دو دسته «غربی» و «مرکزی» تقسیم شده است؛ دو جامعه که بهرغم همسویی تاریخی، بهمرور از یکدیگر فاصله گرفتهاند. در مرحله دوم که طی دو سال ادامه داشت، میزان تعاملات میان این دو دسته به کمترین حد خود رسید و شکاف اجتماعی عمیقتر شد. در همین دوره نرهای گروه غربی به گشتزنی در مرزهای قلمرو خود پرداختند و رفتارهای خصمانه آنها در مواجهه با نرهای گروه مرکزی افزایش یافت.
- شامپانزهها هم «مست» میکنند! کشف عجیب دانشمندان درباره اعتیاد حیوانات
- کشف شوکهکننده در اتیوپی: یک گونه ناشناخته همزمان با اجداد ما زندگی میکرده است
- 10 ویژگی منحصربهفرد حیوانات که منبع الهام فناوریهای مختلف شدند
مرحله سوم در سال ۲۰۱۸ رقم خورد؛ زمانی که این جدایی کاملاً تثبیت شد و روابط بین دو گروه بهطور عملی قطع گردید. پیامدهای این فروپاشی اجتماعی بهسرعت خود را در قالب خشونتی آشکار نشان داد. بر اساس یافتههای مقاله، در سال ۲۰۱۸ شش نر بالغ از گروه مرکزی کشته شدند؛ حملاتی هدفمند که الگوی رفتاری آنها شباهت زیادی با قتلهای گروهی ثبتشده در دهه ۷۰ داشت.
شدت درگیریها در سالهای بعد افزایش یافت. در سال ۲۰۲۱ شمار ۱۴ نوزاد شامپانزه کشته شدند که نشان از تغییر چشمگیر در ماهیت خشونت داشت، زیرا حمله به نوزادان معمولاً با هدف تضعیف رقیب و کاهش نسل آینده آنها انجام میشود. بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، ۱۴ مورد مرگ دیگر نیز ثبت شد که هرچند محققان شاهد مستقیم آن نبودند، اما بهدلیل نبود علائم بیماری یا عوامل محیطی، احتمال قوی وجود دارد که این موارد نیز ناشی از حملات درونگونهای بوده باشند.
نکته مهم این است که تمامی حملات مشاهدهشده توسط شامپانزههای گروه غربی صورت گرفته که علیرغم جمعیت کمتر، از انسجام درونی و سازماندهی بالاتری برخوردار بوده و در عمل ابتکار عمل خشونت را در دست گرفته است.
دلایل احتمالی فروپاشی؛ از فشار جمعیتی تا تغییرات قدرت
پژوهشگران برای درک بهتر درگیری خونین شامپانزهها و اینکه چگونه چنین جامعه بزرگی به این سرعت فروپاشیده، چند عامل کلیدی را مطرح میکنند. نخستین عامل، افزایش غیرمعمول جمعیت است؛ جامعه اولیه انگوگو به نزدیک ۲۰۰ فرد رسیده بود، از جمله بیش از ۳۰ نر بالغ. چنین تراکمی مدیریت پیوندهای اجتماعی سلسلهمراتب قدرت و حفظ ثبات گروه را بهشدت دشوار میکند.
دومین عامل، مرگهای ناگهانی در سال ۲۰۱۴ است؛ زمانی که شش نر بالغ بدون علت مشخص از بین رفتند و همین خلأ ناگهانی، شبکه قدرت را بیثبات کرد. سپس در سال ۲۰۱۷ شیوع یک بیماری تنفسی شدید جان ۲۵ شامپانزه را گرفت و ساختار اجتماعی را بیش از پیش متلاشی کرد.
علاوه بر این موارد، در سال ۲۰۱۵ یک «نر آلفا» جدید از گروه غربی بهطور غیرمنتظره به قدرت رسید که تعادل قدرت را بر هم زد، زیرا دو رهبر قبلی متعلق به گروه مرکزی بودند و این جابهجایی، تنشهای پنهان را شعلهورتر کرد. بهنظر میرسد مجموعه این عوامل از فشار جمعیتی و تضعیف پیوندهای اجتماعی تا تغییرات ناگهانی هرم قدرت زمینهساز بحرانی شدند که اکنون خود را بهصورت خشونت گسترده و مرگبار نشان میدهد.
