باستانشناسان برای اولینبار در شمال شرقی شهر حیفا اسرائیل شواهد حائز اهمیتی از نبرد آرماگدون و حقایق مربوط به آن بهدست آوردند.
در یک کشف باستانشناسی حائز اهمیت در اسرائیل، نشانههایی از نبردی تاریخی که در کتاب مقدس از آن به عنوان « نبرد آرماگدون» یاد شده است، در محوطه باستانی تل مگیدو، واقع در 30 کیلومتری شمال شرقی حیفا به دست آمده است. این یافتهها که برای نخستینبار در این منطقه کشف شدهاند، میتواند دریچهای نو به رویدادهای سرنوشتساز این نبرد باز کند و روایات تاریخی و مذهبی پیرامون آن را روشنتر سازد.
تل مگیدو، که در زبان یونانی به آرماگدون معروف است، از دیرباز به عنوان مکانی با اهمیت استراتژیک و تاریخی شناخته میشده است. موقعیت جغرافیایی این تپه باستانی آن را به صحنهای برای نبردهای متعدد در طول تاریخ تبدیل کرده است. در این میان، نبردی که در کتابهای «پادشاهان» و «تواریخ» در عهد عتیق به آن اشاره شده، از اهمیت ویژهای برخوردار است. بر اساس این روایات، این نبرد میان یوشع پادشاه یهودا و نخو دوم فرعون مصر باستان در این مکان رخ داده است.
کشف شواهدی از نبرد آرماگدون در تل مگیدو
محققان در جریان کاوشهای اخیر در تل مگیدو، به مجموعهای بیسابقه از سفالهای مصری متعلق به قرن هفتم پیش از میلاد دست یافتهاند. این یافتهها شامل انواع مختلفی از ظروف سفالی، قطعات تزئینی و دیگر اشیاء مرتبط با فرهنگ مصر باستان است. اهمیت این کشف در این است که احتمال حضور نظامی مصر در تل مگیدو در زمان تقریبی نبرد تاریخی را تقویت میکند.
پروفسور اسرائیل فینکلشتاین، رئیس دانشکده باستانشناسی دانشگاه حیفا و مدیر پروژه حفاری تل مگیدو، در سخنانی تأکید میکند که «مگیدو تنها سایتی در اسرائیل و منطقه است که هم در کتاب مقدس و هم در متون تاریخی خاور نزدیک باستان از آن یاد شده است.» این موضوع، اهمیت ویژهای به تل مگیدو میدهد، زیرا این مکان قدمتی بالای تاریخی و مذهبی دارد.
در کتاب دوم پادشاهان و کتاب دوم تواریخ ایام در عهد عتیق، داستان پادشاه یوشع، شانزدهمین پادشاه یهودا به تصویر کشیده شده است. بر اساس این روایات، یوشع به عنوان رهبر پارسا و مذهبی شناخته میشود که سعی در بازگرداندن قوم خود به سوی خداپرستی و دور کردن آنها از بتپرستی دارد. با این حال او و ارتش یهودا در نبردی سخت با نخو، فرعون مصر، در مگیدو مواجه شده و نهایتاً در این نبرد کشته میشود.
آیا سفالهای مصری شواهدی از حضور نظامیان در نبرد آرماگدون هستند؟
طبق مستندات مذهبی، نبرد آرماگدون در سال ۶۰۹ پیش از میلاد اتفاق افتاده است و مکان وقوع آن، یعنی تل مگیدو به عنوان یک نقطه کلیدی در تاریخ باستان شناخته میشود. حفاریها در بخش معروف به «منطقه ایکس» تل مگیدو در حال حاضر ادامه دارد، جایی که پیشتر نیز بقایای ارزشمندی از قرن هفتم پیش از میلاد کشف شده بود. یافتههای این حفاری شامل مجموعهای غنی از ظروف و سفالها است که شامل بیش از ۱۰۰ قطعه سفال مصری است.
این سفالها از خاک و نی ویژه مصر ساخته شدهاند و شواهدی از وجود ارتباطات تجاری و فرهنگی در آن زمان به شمار میروند. همچنین، سفالهایی از شرق یونان که به دوران بین سالهای ۶۳۰ تا ۶۱۰ پیش از میلاد تعلق دارند و نمونههایی از سفالهای محلی، از جمله یک دیگ پختوپز یهودا، نیز در این کاوشها کشف شدهاند. این دیگ با خاک رس خاصی که به منطقه موتزا در نزدیکی اورشلیم تعلق دارد شناسایی شده است.
دکتر آصف کلایمان، پژوهشگر ارشد پروژه و استاد دانشگاه بنگوریون، تأکید دارد که «هرگز پیش از این، چنین حجم قابل توجهی از سفالهای مصری از دوران عصر آهن در مگیدو یا دیگر نقاط منطقه شام یافت نشده بود.» او به این نکته اشاره میکند که این سفالها احتمالاً متعلق به نظامیانی بودهاند که در آن زمان در منطقه حضور داشتند، زیرا ظروف به دست آمده زبر و بدون تزئین هستند و به احتمال زیاد برای استفاده داخلی در یک پادگان تولید شدهاند.
شواهدی از حضور مزدوران یونانی در تل مگیدو
یافتههای باستانشناسی در تل مگیدو تنها به سفالهای مصری محدود نمیشود؛ کشف سفالهای یونانی نیز سوالات جدیدی را در مورد ترکیب نیروهای شرکتکننده در نبرد تاریخی مگیدو مطرح کرده است. این کشف، فرضیههایی را درباره حضور مزدوران یونانی در کنار ارتش مصر تقویت میکند. دکتر اسرائیل فینکلشتاین با اشاره به این یافتهها بیان میکند: «ما از منابع یونانی و آشوری میدانیم که مصر در آن زمان از سربازان مزدور استفاده میکرد.»
این اطلاعات تاریخی نشان میدهد که استفاده از مزدوران در ارتشهای باستانی، امری رایج بوده و مصر نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. برخی از پژوهشگران حتی پا را فراتر گذاشته و حضور لیدیاییها (مردمانی از غرب آناتولی) را نیز در این نبرد محتمل میدانند. به باور این گروه، «یَأجوج» در کتاب حزقیال در واقع اشارهای به «ژیگس»، پادشاه لیدیه است که طبق منابع آشوری، مزدورانی را برای مصر فرستاده بود.
مطابق با کتاب مقدس عبری و کتاب مکاشفه یوحنا در عهد جدید، یأجوج و مأجوج به عنوان دشمنان آخرالزمانی خداوند توصیف میشوند که در نبردی نهایی در آرماگدون با نیروهای الهی روبرو خواهند شد. کلمه آرماگدون، شکل یونانیشدهی نام هار مگیدو (کوه مگیدو) به معنای «کوه حاصلخیز خداوند» است.
کشف بقایای دستنخورده و رمزگشایی از پیوند میان تاریخ و کتاب مقدس
پروفسور اسرائیل فینکلشتاین، با اشاره به کاوشهای پیشین در اوایل قرن بیستم، بر محدودیتهای روشهای علمی آن زمان و از دست رفتن بسیاری از یافتهها در آن دوره تأکید میکند. دکتر آصف کلایمان، عضو ارشد تیم کاوش نیز در این باره میگوید: «از سالها پیش رویای من این بود که بقایای دستنخورده دوران آشوری را در مگیدو پیدا کنیم. خوشبختانه در سال ۲۰۱۶ منطقهای مناسب در نزدیکی بخش اداری سایت شناسایی شد.»
این کشف، به ویژه مجموعه سفالهای متنوع شامل سفالهای مصری، یونانی و محلی، تنها یک مجموعه ساده از آثار باستانی نیست، بلکه دریچهای نو به یکی از پررمز و رازترین نبردهای عهد عتیق، یعنی نبرد مگیدو میگشاید. اهمیت این یافتهها فراتر از ارزش صرف باستانشناسی آنهاست و بررسی دقیق این اشیا میتواند اطلاعاتی در مورد روابط تجاری، فرهنگی و نظامی میان مصر، یونان و دیگر نقاط منطقه در آن دوره ارائه دهد.
پروفسور فینکلشتاین در پایان، ارتباط میان نبرد مگیدو و آرماگدون، نبرد آخرالزمانی میان خیر و شر در کتاب مکاشفه را به بحث میگذارد: «در کتاب مکاشفه آمده که نبرد نهایی میان خیر و شر در آرماگدون رخ خواهد داد. شاید دلیل این انتخاب این باشد که آخرین پادشاه عادل از نسل داوود، یعنی یوشع، درست در همینجا کشته شد.»