طبق اظهارات مسعود پزشکیان، وقوع جنگ تحمیلی میان ایران و اسرائیل باعث شد تا رفع فیلتر پلتفرمها طولانی شود.
با عنایت به آخرین اخبار داخلی، در روز هفتم شهریور ماه، دکتر مسعود پزشکیان در یک نشست تلویزیونی گزارشی شفاف از کارنامه یک ساله دولت چهاردهم ارائه داد. یکی از موضوعات مهمی که در این گفتوگو به شکلی صریح مورد بحث و بررسی قرار گرفت، مسئله فیلترینگ و محدودیتهای اعمال شده بر پلتفرمهای ارتباطی و شبکههای اجتماعی آنلاین بود.
این موضوع از دیرباز به عنوان یکی از مطالبات جدی فعالان اقتصادی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و بخش قابل توجهی از مردم ایران مطرح بوده است. اهمیت این مطالبه به حدی بود که رفع محدودیتهای اینترنتی، به یکی از اصلیترین و پررنگترین وعدههای انتخاباتی دکتر پزشکیان در دوران رقابتهای ریاستجمهوری سال گذشته تبدیل شد و بخش عمدهای از رایدهندگان را به خود جذب کرد.
با گذشت یک سال از آغاز به کار دولت، دکتر پزشکیان در این گفتوگو اذعان داشت که از میان وعدههای خود در خصوص رفع فیلترینگ، تنها در مورد دو پلتفرم خاص، یعنی رفع فیلتر واتساپ و گوگل پلی استور اقداماتی عملی و ملموس صورت گرفته و محدودیتها برداشته شدهاند. این گشایش اگرچه گامی مثبت تلقی میشود، اما واقعیت آن است که در خصوص سایر پلتفرمهای پرکاربرد و محبوب نظیر اینستاگرام و تلگرام که نقش حیاتی در زندگی روزمره جامعه ایرانی دارند، روند رفع محدودیتها همچنان صرفاً در دست انجام باقی مانده و به مرحله نهایی شدن نرسیده است.
در بخش مهمی از این گفتوگو، رئیسجمهور پزشکیان عنوان داشت که دولت او با تمام توان و جدیت در تلاش است تا محدودیتهای اعمالشده بر فضای مجازی را به طور کامل برطرف کند و مسیر را برای دسترسی آزاد و بدون وقفه مردم به اطلاعات و ارتباطات هموار سازد. با این حال وی اظهار کرد که جنگ باعث شد رفع فیلتر پلتفرمها عقب بیفتد.
مذاکرات پنهان با پلتفرمهای خارجی و تعویق رفع فیلتر پلتفرمها
دکتر مسعود پزشکیان در گفتوگوی تلویزیونی اخیر به نکتهای حیاتی و ناگفته اشاره کرد که پیش از این، نه از سوی خود او و نه از جانب مسئولان ارشد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مورد بحث و افشا قرار نگرفته بود. رئیسجمهور به وجود یک مرکز تصمیمگیری عالی اشاره کرد که بر اساس مصوبات و زمانبندیهای آن، قرار بود گامهای اساسی برای رفع فیلترینگ بخش دیگری از پلتفرمهای محبوب و پرکاربرد برداشته شود.
مسعود پزشکیان در ادامه اظهار داشت: «در شورای عالی فضای مجازی در مورد موضوع رفع فیلتر زمانبندی صورت گرفته بود و اگر جنگ اتفاق نمیافتاد بر اساس آن زمانبندی بقیه پلتفرمها هم رفع باز میشدند. حتی نمایندگان پلتفرمهای خارجی هم به ایران آمدند و قرار بود دفتر بزنند اما این جنگ این مساله را عقب انداخت.»
- رئیس شورای اطلاع رسانی دولت از رفع فیلتر تلگرام در آینده نزدیک خبر داد
- معاون دفتر رئیس جمهور: بیشتر پلتفرمها تا پایان سال رفع فیلتر میشوند
موضوع راهاندازی دفتر نمایندگی از سوی پلتفرمهای بینالمللی در ایران پیش از این نیز بارها مطرح شده و بازگشایی این بسترها مشروط به همین موضوع شده بود. با این حال، بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران به دلیل وجود تحریمهای بینالمللی علیه ایران و پیچیدگیهای مراودات مالی و حقوقی با کشورهای خارجی، تحقق این شرط را عملاً غیرممکن یا حداقل بسیار دشوار میدانستند.
حال رئیسجمهور از نزدیک بودن این شرط به تحقق خبر داده است. این یعنی، نه تنها امکان راهاندازی دفاتر نمایندگی از سوی پلتفرمهای بینالمللی در ایران وجود دارد، بلکه پیشرفتهای قابل توجهی در این راستا حاصل شده بود. با این حال، پزشکیان جزئیات بیشتری در مورد نام این پلتفرمها و همچنین نحوه دقیق فعالیت آنها در کشور ارائه نکرده است.
استفاده از VPN بدتر از فیلترینگ است
دکتر مسعود پزشکیان در ادامه به موضوع فیلترینگ شبکههای اجتماعی و پیامدهای ناخواسته آن پرداخت. او نه تنها استفاده گسترده از VPN را به مراتب بدتر از اعمال فیلترینگ توسط دولت دانست، بلکه این رویکرد را یک توهم نادرست قلمداد کرد که بر اساس آن، فیلترینگ میتواند مشکلات را حل و فصل کند. پزشکیان اظهار داشت: «این تصور که ما با فیلترینگ مشکل را حل کردهایم، یک تصور غلط است. این موضوع را در جلسات به سیاستگذاران و تصمیمگیران گفتهایم.» این سخنان نشاندهنده تضاد دیدگاه رئیسجمهور با بخشی از بدنه تصمیمساز در کشور است و تأکید دارد که فیلترینگ نه تنها به هدف خود دست نیافته، بلکه با ترویج استفاده از ابزارهای فیلترشکن مشکلات جدید و بعضاً جدیتری را خلق کرده است.
پزشکیان توضیح داد که تلاش مستمری برای حل مسئله فیلترینگ را بدون ایجاد درگیری و اختلاف در پیش گرفته است، اما تأکید کرد که بهدلیل وجود ساختارها و نهادهای متعدد تصمیمگیرنده در این حوزه، این موضوع یک فرآیند ساده و تکبعدی نیست. او تصریح کرد: «میخواهیم آنها را قانع کنیم که استفاده از ویپیان غلط است و استفاده از ویپیان بدتر از فیلتر نکردن است.» او افزود: «تصور این که با فیلتر کردن مشکل حل شده تصور غلطی است. به سیاستگذاران و تصمیمسازان هم گفتهایم. چالشهایی هم با آنها داریم اما نمیخواهیم این موضوع را با دعوا حل کنیم.»
موانع قانونی و ساختاری بازگشایی پلتفرمها
- سخنگوی دولت: رئیسجمهور میتواند دستور رفع فیلترینگ را بدهد، اما وفاق مهمتر است!
- بادامچیان: فقط ۵ درصد مردم به دنبال رفع فیلتر اینترنت هستند
- با تعیین شروط غیر ممکن، رفع فیلترینگ در ایران را فراموش کنید
پزشکیان با تأکید بر این که نیت و تلاش اصلی او باز کردن پلتفرمها بدون اعتراض و ایجاد شکاف است، توضیح داد: «خطر اصلی که من احساس میکنم، قبل از هر موضوعی وحدت و اتحاد است.» همچنین او در پاسخ به این دیدگاه رایج که رئیسجمهور میتواند با یک دستور ساده اقدام به رفع فیلتر کند، تأکید کرد که انجام چنین کاری نه تنها ساده نیست، بلکه پیچیدگیهای ساختاری و قانونی فراوانی دارد.
رئیسجمهور به وجود نهادهایی مانند مجلس شورای اسلامی اشاره کرد که در این باره تصمیمگیری و تصمیمسازی میکنند و میتوانند قوانین و مصوباتی وضع کنند که دست دولت را برای اقدام مستقل محدود میسازد. وی همچنین به نقش رهبری در این زمینه اشاره کرد و گفت: «رهبری در این باره اظهار نظر نکردهاند اما مرکزی را گذشتهاند و هرچند دبیر این مرکز (مرکز ملی فضای مجازی) را بنده باید انتخاب کنم اما اعضای آن نیز مهم هستند که از جاهای دیگر انتخاب میشوند.»