گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
«D-21» نام پهپاد فوقسری آمریکا در دوران جنگ سرد است که برای جاسوسی در ارتفاع بالا طراحی شد. این پرنده بدون خلبان، با وجود فناوری پیشرفتهاش، هرگز به موفقیت کامل نرسید.
پس از سقوط هواپیمای U-2 آمریکا بر فراز شوروی در سال ۱۹۶۰، نیاز به ابزارهای شناسایی بدون سرنشین و با سرعت بالا در میان دولتمردان آمریکایی شدت گرفت. همین امر، راه را برای توسعه برنامههای سری نظیر پهپاد شناسایی D-21 باز کرد تا شکاف اطلاعاتی دوران جنگ سرد پر شود.
تولد یک ایده محرمانه: از U-2 تا D-21
در پی واقعه سقوط هواپیمای جاسوسی U-2 در ۱ مه ۱۹۶۰ (۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۹) و دستگیری خلبان آن، فرانسیس گری پاورز، دولت آمریکا پروازهای شناسایی سرنشیندار بر فراز مناطق متخاصم را متوقف کرد. این تصمیم منجر به ایجاد یک شکاف اطلاعاتی جدی شد که سازمان سیا را بر آن داشت تا به دنبال راهکاری جایگزین برای نفوذ به حریم هوایی دشمن بدون به خطر انداختن جان خلبانان باشد.
پروژه D-21، یک پهپاد شناسایی مافوق صوت با قابلیت پرواز در ارتفاع بالا بود که در دهه ۱۹۶۰ توسط بخش اسکانک ورکس (Skunk Works) شرکت لاکهید مارتین توسعه یافت. این پهپاد برای جمعآوری اطلاعات تصویری با پرواز در سرعتهای بیش از ۳ ماخ و ارتفاعی بالاتر از ۲۷ هزار متر طراحی شده بود. این برنامه فوقسری در ابتدا با نام پروژه تگبورد (Project Tagboard) و بعدها با عنوان پروژه سنیر بول (Project Senior Bowl) شناخته میشد.
- نیروی هوایی آمریکا قرارداد 490 میلیون دلاری برای سیستمهای جدید ضد پهپاد منعقد میکند
- آمریکا برای اولین بار پهپادهای انتحاری LUCAS را در عملیات نظامی گسترده به کار گرفت
- پهپاد پنهانکار Jeniah امارات در نمایشگاه UMEX 2026 ابوظبی رونمایی شد
ویژگیهای فنی D-21: سرعت، ارتفاع و موتور رمجت
توسعه این پهپاد شناسایی در اکتبر ۱۹۶۲ (مهر ۱۳۴۱) آغاز شد. D-21 که ابتدا Q-12 نام داشت، قرار بود با سرعت ۳.۳ ماخ و در ارتفاع نزدیک به ۲۹ هزار متر پرواز کند. نیروی محرکه این پهپاد توسط یک موتور رمجت تامین میشد و برای ناوبری از یک سیستم اینرسیایی پیشرفته بهره میبرد. پهپاد D-21 از فناوریهای مشابه خانواده هواپیماهای پرسرعت A-12، YF-12 و SR-71 بلکبرد استفاده میکرد، با این تفاوت که بهجای موتورهای توربوجت در SR-71، از موتور رمجت بهره میبرد.
چالش پرتاب: از M-21 مادرشیپ تا فاجعه سال ۱۹۶۶
یکی از چالشهای اصلی در طراحی D-21، نحوه رسیدن به سرعتهای بالا بود، چرا که موتورهای رمجت در سرعتهای پایین قادر به کار نیستند. مهندسان لاکهید برای حل این مشکل، یک سیستم پرتاب هوایی منحصربهفرد را ابداع کردند.
آنها یک هواپیمای A-12 را به M-21 تبدیل کردند که بهعنوان «کشتی مادر» عمل میکرد و پهپاد D-21 را بر روی بدنه خود، بین بالههای عمودی، حمل میکرد. D-21 پس از رسیدن به سرعتهای مافوق صوت از M-21 جدا میشد. هواپیمای M-21 همچنین مجهز به کابین خلبان دومی برای یک افسر کنترل پرتاب بود.
نخستین پرواز ترکیبی M-21 و D-21 در ۲۲ دسامبر ۱۹۶۴ (۲ دی ۱۳۴۳) با موفقیت انجام شد. اما در ژوئیه ۱۹۶۶ (تیر ۱۳۴۵)، در چهارمین پرتاب آزمایشی، برنامه دچار یک سانحه فاجعهبار شد. پس از جدا شدن D-21 از M-21 در سرعت بالا، ورودی موتور پهپاد دچار اختلال جریان هوا شد که منجر به از دست رفتن پایداری هواپیمای مادر شد.
هر دو هواپیما در سرعت حدود ۳.۲۵ ماخ با یکدیگر برخورد کردند. هر دو خدمه توانستند ایجکت کنند، اما یکی از آنها پس از باز شدن کلاه ایمنی در حین فرود، در آب غرق شد و جان باخت. این حادثه به لغو کامل مفهوم پرتاب از M-21 انجامید.
رویکرد جدید: پرتاب از B-52H و ماموریتهای نافرجام
پس از حادثه مرگبار M-21، پهپاد D-21 به مدل D-21B تغییر طراحی یافت تا از بمبافکنهای بوئینگ B-52H استراتوفورترس (Boeing B-52H Stratofortress) پرتاب شود. این بمبافکنها با نصب پایلونهایی در زیر بالهایشان برای حمل پهپادها تغییر یافتند. D-21B نیز به تقویتکنندههای موشکی سوخت جامد بزرگی مجهز شد تا پس از رها شدن از بمبافکن، سرعت لازم برای روشن شدن موتور رمجت را کسب کند.
ماموریتهای عملیاتی تحت عنوان پروژه سنیر بول و توسط اسکادران پشتیبانی ۴۲۰۰ نیروی هوایی آمریکا از پایگاه هوایی بیل در کالیفرنیا انجام میشد. نخستین پرتاب عملیاتی در ۹ نوامبر ۱۹۶۹ (۱۸ آبان ۱۳۴۸) انجام گرفت و هدف آن منطقه آزمایشهای هستهای لوپ نور در چین بود. بین نوامبر ۱۹۶۹ تا مارس ۱۹۷۱ (آبان ۱۳۴۸ تا اسفند ۱۳۴۹)، حداقل چهار پرواز D-21B برای جمعآوری اطلاعات انجام شد. اما هیچیک به موفقیت کامل دست نیافتند و با خطاهای ناوبری و از دست رفتن کپسولهای بازیابی همراه بودند که به معنای عدم کسب اطلاعات قابل استفاده بود. آخرین ماموریت در ۲۰ مارس ۱۹۷۱ (۲۹ اسفند ۱۳۴۹) به وقوع پیوست.
پایان یک پروژه مخفی: ظهور ماهوارهها و کنارگذاشتن D-21
پروژه سنیر بول در ژوئیه ۱۹۷۱ (تیر ۱۳۵۰) به پایان رسید، زمانی که نیروی هوایی آمریکا به دلیل شکستهای مکرر عملیاتی و ظهور قابلیتهای پیشرفتهتر ماهوارههای شناسایی که میتوانستند تصاویر لحظهای و با کیفیتتری ارائه دهند، عملیاتهای بعدی D-21 را لغو کرد. پهپادهای D-21 باقیمانده به انبار منتقل شدند و این برنامه بهعنوان یکی از فوقسریترین پروژههای جنگ سرد از دید عموم پنهان ماند.