گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
نوتام و کلیر از واژههای کلیدی دنیای هوانوردی هستند که هرکدام معنای خاصی برای خلبانان دارند. آشنایی با این مفاهیم برای درک ایمنی پرواز اهمیت زیادی دارد.
در روزهای اخیر، عبارت پاک شدن یا همان «کلیر شدن آسمان» ایران و اسرائیل به یکی از سوژههای پربحث فضای مجازی تبدیل شده است. هر بار که سطح تنشهای نظامی و سیاسی در منطقه بالا میگیرد، بهویژه در ساعات پایانی روز کانالهای غیررسمی و شبکههای اجتماعی از بسته شدن آسمان، لغو پروازها یا کلیر شدن آن مینویسند و کاربران را دچار ابهام میکنند. اما واقعاً این اصطلاحات چه معنایی دارند و چگونه میتوان میان خبر معتبر و شایعه تمایز قائل شد؟ برای ورود به این بحث، باید ابتدا معنای نوتام (NOTAM) را مورد بررسی قرار داد.
معنای نوتام چیست و چرا برای خلبانان حیاتی است؟
«نوتام» یا NOTAM در واقع مخفف واژههای Notice to Airmen است؛ نوعی پیام رسمی از سوی نهادهای هوانوردی هر کشور که برای اطلاعرسانی به خلبانان، کنترلکنندگان پرواز و شرکتهای هوایی صادر میشود. این پیامها شامل دادههایی درباره وضعیتهای غیرعادی، خطرات یا تغییرات موقت در مسیرهای پروازی و فرودگاهها هستند و نقش کلیدی در حفظ ایمنی سفرهای هوایی دارند.
نوتام ممکن است از بسته بودن باند فرود یا خرابی تجهیزات ناوبری گرفته تا رزمایش نظامی، پرتاب ماهواره یا شرایط جوی خطرناک را اعلام کند. بدین ترتیب معنای نوتام وقوع بحران یا جنگ نیست، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای ایمنی پرواز است. پرسش رایج این روزها درباره اینکه «آیا آسمان ایران نوتام داشته است؟» تنها با مراجعه به دادههای رسمی قابل پاسخ است.
- 5 مکانی که شاید نقطه آغاز جنگ جهانی سوم در سال 2026 باشند
- کره جنوبی پروژه هواپیمای جنگ الکترونیک 1.29 میلیارد دلاری را آغاز کرد
- تماشا کنید: ویدیویی که ورود هواپیماهای غولپیکر نظامی چین به ایران را تأیید میکند
همه نوتامهای فعال در جهان از طریق پایگاههای بینالمللی مانند ICAO (سازمان هوانوردی غیرنظامی بینالمللی) و FAA (سازمان هوانوردی فدرال آمریکا) قابل مشاهده هستند. در ایران، مرجع رسمی صدور نوتامها سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران است که اطلاعات این اطلاعیهها را از طریق شبکههای هوانوردی داخلی و جهانی منتشر میکنند.
در بسیاری از کشورها، نوتامها بهصورت روزانه صادر و پس از انجام عملیات موردنظر لغو میشوند که روندی عادی در مدیریت ترافیک هوایی جهان به شمار میرود. برای ارزیابی اعتبار شایعات مربوط به بسته شدن یا پاک شدن آسمان، باید نکات مهمی را در نظر گرفت.
نخستین مورد منبع انتشار خبر است که اگر رسمی نباشد، اعتبار ندارد. دوم جزئیات فنی نوتام شامل کد منطقه و بازه زمانی شروع و پایان، که در اطلاعیههای واقعی با دقت ذکر میشود. سوم ماهیت نوتام است چون بسیاری از آنها صرفاً به رزمایش یا تست تجهیزات مربوط هستند و تهدید نظامی یا بحران سیاسی را شامل نمیشوند.
بررسی مفهوم کلیر شدن آسمان
ادعای کلیر شدن آسمان که گاه در فضای مجازی منتشر میشود، اغلب با مفهوم نوتام اشتباه گرفته میشود، در حالی که این دو پدیده در واقع دو موضوع کاملاً متفاوت هستند. نوتام ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد: از بسته بودن موقت باند فرودگاه برای تعمیرات، تا نقص سیستمهای ناوبری، مانورهای نظامی و عبور دستهجمعی هواپیماها. بنابراین صدور یک نوتام الزاما به معنی «پرواز ممنوع» یا وضعیت بحرانی نیست، بلکه یک اطلاعیه فنی و موقتی برای حفظ ایمنی هوانوردی است.
یکی از نمونههای متداول در ساختار رسمی نوتام، پیامهایی با کد NOTAMC است. این نوع اطلاعیه در واقع به معنی لغو یک نوتام قبلی است. در متن نوتام رسمی بهصورت شفاف ذکر میشود که «نوتام شماره فلان لغو شد» و این تنها مرجع معتبر برای فهمیدن وضعیت آسمان است. بنابراین ادعای «لغو نوتام» بدون ارجاع به سند رسمی، اعتباری ندارد.
نوتامها مستقیماً از طریق سامانههای رسمی مانند سیستم اطلاعرسانی ICAO یا پایگاههای داده سازمان هواپیمایی کشوری منتشر میشوند و فقط با مراجعه به این منابع میتوان مطمئن شد که نوتام جدیدی صادر یا لغو شده است. در این میان، بسیاری از کاربران تصاویر گرافیکی و رنگی را در شبکههای اجتماعی منتشر میکنند و آن را بهعنوان نقشه نوتام یا سند رسمی جا میزنند. اما لازم است بدانید این تصاویر معمولاً فقط بازنمایی گرافیکی دادهها هستند، نه خود سند رسمی نوتام که بدین ترتیب اعتباری ندارند و نمیتوانند مبنای تحلیل شرایط هوایی قرار گیرند.
- نیروی هوایی آمریکا دهها هواپیمای باری به خاورمیانه میفرستد
- آیا ناوهای آمریکایی در برابر موشک هایپرسونیک فتاح ۲ ایران آسیبپذیرند؟
- قدرتنمایی دوباره ناو هواپیمابر آمریکا؛ درون جورج اچ دبلیو بوش چه میگذرد؟
تفاوت دادههای بصری با اطلاعیههای هوانوردی
وبسایتهایی مانند FlightRadar24 یا PlaneFinder و planefinder منابع نوتام نیستند. این پلتفرمها به کمک شبکهای از گیرندههای ADS-B موقعیت فعلی هواپیماها را نمایش میدهند. این پلتفرمها نشان میدهند کدام هواپیما از کجا بلند شده، ارتفاع، سرعت، نوع و مقصدش چیست، اما هیچ اطلاعات مستقیمی درباره نوتامها، محدودیتهای هوایی یا وضعیت باز و بسته بودن آسمان ندارند.
به همین دلیل، اگر در جایی صحبت از کلیر شدن آسمان یا لغو نوتام شنیده میشود، تنها راه اطمینان بررسی مستقیم اسناد رسمی منتشرشده توسط سازمان هواپیمایی کشوری، ICAO یا FAA است. ادعاهای بدون سند، نقشههای رنگی بیمنبع یا تحلیلهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی صرفاً تفسیرهای شخصی هستند و نباید بهعنوان واقعیت فنی تلقی شوند.
در حقیقت، کلیر شدن آسمان در اصطلاح هوانوردی به سادهترین شکل فقط یعنی لغو محدودیتهای پروازی و بازگشت شرایط عملیاتی به حالت عادی نه بیش از آن و نه دلالت بر هیچ نوع پیام امنیتی یا سیاسی.