سومین قطعی گسترده اینترنت در سال ۱۴۰۴ بار دیگر اقتصاد دیجیتال را لرزاند

در پی سومین موج قطعی گسترده اینترنت در کمتر از یک سال، زندگی میلیون‌ها کاربر شده و اعتماد مردم به پایداری ارتباط و کسب‌وکار دیجیتال از بین رفته است.

اقتصاد دیجیتال ایران بار دیگر در معرض بحرانی قرار گرفته که کارشناسان از آن با عنوان «شوک ارتباطی» یاد می‌کنند که ستون فقرات فعالیت‌های آنلاین را هدف گرفته است. بر اساس آخرین اخبار داخلی، سومین قطعی گسترده اینترنت در سال ۱۴۰۴ نه‌تنها هزاران کسب‌وکار دیجیتال را فلج کرده بلکه اعتماد عمومی به پایداری ارتباطات را نیز متزلزل ساخته است. بسیاری از شرکت‌ها با توقف خدمات، افت فروش و زیان‌های مالی سنگین روبه‌رو شده‌اند.

فهرست مطالب

پیامدهای قطعی گسترده اینترنت بر تجارت آنلاین

در روزهای اخیر، داده‌های رصد شبکه از کاهش چشمگیر سطح اتصال اینترنت در ایران حکایت دارد که بار دیگر موجی از نگرانی در میان فعالان عرصه فناوری و صاحبان کسب‌وکارهای دیجیتال ایجاد کرده است. این افت اتصال موجب شده بسیاری از پلتفرم‌های خدماتی، فروشگاه‌های اینترنتی، سامانه‌های پرداخت آنلاین و شرکت‌های فناوری با اختلال‌های گسترده یا حتی توقف موقت در ارائه خدمات روبه‌رو شوند.

هرچند قطعی یا افت کیفیت اینترنت پیش‌تر نیز رخ داده بود، اما کارشناسان می‌گویند اهمیت این رخداد تنها به گستردگی جغرافیایی یا شدت اختلال محدود نمی‌شود؛ بلکه تکرار سریع و پیاپی قطعی گسترده اینترنت در کمتر از یک سال، نشانه‌ای هشداردهنده از شکنندگی زیرساخت ارتباطی کشور و نبود راهبرد پایدار برای تضمین تداوم ارتباطات حیاتی در شرایط بحرانی است.

بیشتر بخوانید

• چرا دولت‌ها در زمان جنگ دسترسی به اینترنت بین‌الملل را قطع می‌کنند؟
• معتمدی: وزارت ارتباطات در محدودیت‌های ارتباطی شرایط امنیتی نقشی ندارد
• رئیس هیأت‌مدیره سندیکای مخابرات: شبکه ملی اطلاعات تاب جهش ناگهانی ترافیک را ندارد

فعالان اکوسیستم فناوری می‌گویند ایران اکنون با سومین شوک ارتباطی پیاپی در فاصله زمانی کوتاه مواجه شده است؛ وضعیتی که می‌تواند آثار بلندمدتی بر اعتماد در فضای دیجیتال کشور بر جای بگذارد. نخستین شوک بزرگ در سال ۱۴۰۴ طی «جنگ ۱۲ روزه» رخ داد که اعمال محدودیت‌های شدید اینترنتی عملاً بسیاری از خدمات آنلاین را از دسترس خارج کرد. در آن زمان، آمارها از افت ۶۰ تا ۸۰ درصدی فروش در برخی فروشگاه‌های بزرگ آنلاین و تعطیلی مقطعی ده‌ها استارت‌آپ کوچک حکایت داشت. بسیاری از فریلنسرها نیز که درآمدشان مستقیماً به ارتباط پایدار اینترنتی وابسته است، در آن بازه زمانی منبع درآمد خود را موقتاً از دست دادند.

دومین شوک اما در دی‌ماه همان سال رخ داد، هنگامی که مجدداً اختلال سراسری در شبکه و کاهش کیفیت ارتباط بین‌المللی اینترنت گزارش شد. نمایندگان شرکت‌های حوزه فناوری در آن زمان هشدار دادند که تداوم چنین وضعیت‌هایی می‌تواند اکوسیستم نوآوری کشور را در مسیر فرسایش تدریجی قرار دهد.

سومین شوک ارتباطی؛ از کاهش ۷۰ درصدی تراکنش‌ها تا توقف بازیابی بازار

اکنون با افزایش تنش‌های منطقه‌ای و فشار بر زیرساخت‌های ارتباطی، سومین بحران ارتباطی پدید آمده و به باور بسیاری از کارشناسان، این بار اثرات آن می‌تواند عمیق‌تر و ماندگارتر از موارد پیشین باشد. دلیل آن است که کسب‌وکارها هنوز کاملاً از پیامدهای مالی، روانی و عملیاتی دو بحران قبلی رهایی نیافته‌اند. بسیاری از شرکت‌های فناوری‌محور در مرحله بازسازی درآمد، بازطراحی بازار و جبران سرمایه از دست‌رفته بودند که بار دیگر با موج تازه قطعی‌ها مواجه شدند.

این وضعیت، تمایل بخشی از سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی برای سرمایه‌گذاری در بخش فناوری ایران را کاهش داده و فضای بی‌اعتمادی نسبت به پایداری اقتصاد دیجیتال را تقویت کرده است. واقعیت این است که در سال‌های اخیر، اینترنت به زیرساخت حیاتی بیشتر فعالیت‌های اقتصادی کشور تبدیل شده است.

با هر موج قطعی اینترنت، زنجیره‌ای از فرآیندهای کلیدی متوقف می‌شود؛ از فروش آنلاین و تراکنش‌های مالی گرفته تا پشتیبانی مشتریان، تبلیغات دیجیتال، آموزش از راه دور و حتی ارتباطات درون‌سازمانی شرکت‌ها. بسیاری از شرکت‌ها گزارش داده‌اند که در ساعات اوج اختلال، تراکنش‌های پرداخت آنلاین تا ۷۰ درصد کاهش یافته و مراکز تماس مشتریان تحت‌فشار افزایش شکایات قرار گرفته‌اند. در نتیجه هزینه‌ عملیاتی شرکت‌ها افزایش یافته و بهره‌وری نیروی انسانی پایین آمده است.

همچنین بخوانید

• روزشمار قطعی اینترنت ایران در بحبوحه جنگ؛ 12 روز گذشت
• مراقب کلاهبردارها باشید؛ فروش هر گیگ اینترنت تا ۱.۵ میلیون تومان!
• معاون وزیر ارتباطات: قطع شدن اینترنت، شبکه ملی اطلاعات را هم از کار می‌اندازد

بحران کسب‌وکارهای آنلاین زیر سایه قطعی شبکه

اولین و محسوس‌ترین اثر قطعی گسترده اینترنت، کاهش شدید فروش و توقف جریان درآمد در کسب‌وکارهای آنلاین است که به سرعت تأثیر خود را بر کل اکوسیستم اقتصاد دیجیتال ایران نشان می‌دهد. بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی کشور در سال‌های اخیر بر پایه‌ فروش اینترنتی، تبلیغات دیجیتال و ارتباط مستقیم در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفته , هزاران فروشنده‌ و شرکت کوچک و بزرگ، بخش عمده‌ تعامل خود با مشتریان را از طریق بسترهای آنلاین انجام می‌دهند.

با وقوع اختلال یا قطعی گسترده‌ اینترنت، این چرخه به‌طور کامل از هم گسسته می‌شود و صفحات فروشگاه‌ها کند بارگذاری می‌شوند یا اصلاً باز نمی‌شوند، پرداخت‌های آنلاین با خطا مواجه می‌گردند و ارتباط میان خریدار و فروشنده ناگهان قطع می‌شود. گزارش‌های متعدد از شرکت‌های فعال در این حوزه نشان می‌دهد که در ساعات یا روزهای بحران، میزان فروش آنان گاه تا ۸۰ درصد کاهش یافته و برخی کسب‌وکارها حتی برای مدت کوتاه به حالت تعطیل درآمده‌اند.

در نتیجه وقتی فروشگاه‌های آنلاین فروش خود را از دست می‌دهند، شرکت‌های حمل‌ونقل با کاهش سفارش مواجه می‌شوند، پلتفرم‌های پرداخت تراکنش‌های کمتری پردازش می‌کنند، آژانس‌های تبلیغات دیجیتال درآمد خود را از بازاریابی آنلاین از دست می‌دهند و حتی تولیدکنندگان کالا نیز با افت تقاضا روبه‌رو می‌شوند.

پیامدهای فاجعه‌بار قطعی مکرر اینترنت 

تداوم قطعی‌های مکرر اینترنت اما پیامدهایی بسیار فراتر از کاهش فروش روزانه دارد و می‌تواند پایه‌های اکوسیستم فناوری کشور را تضعیف کند. نخستین تهدید بی‌ثباتی درآمد شرکت‌های دیجیتال است. وقتی دسترسی کاربران ناپایدار می‌شود، هیچ کسب‌وکاری نمی‌تواند جریان مالی قابل پیش‌بینی داشته باشد. در نتیجه برنامه‌ریزی، پرداخت حقوق، سرمایه‌گذاری در توسعه محصول و مدیریت نقدینگی به کاری پرریسک بدل می‌شود.

تهدید بعدی، افزایش ریسک سرمایه‌گذاری است. سرمایه‌گذاران و شتاب‌دهنده‌ها معمولاً به دنبال بازارهای با ثبات هستند. تکرار بحران‌های ارتباطی و نبود تضمین پایداری شبکه باعث می‌شود تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری بر استارت‌آپ‌ها دشوارتر شود و ورود سرمایه‌های جدید به این حوزه کاهش یابد.

سومین تهدید، فشار مستقیم بر نیروی انسانی متخصص است. توسعه‌دهندگان نرم‌افزار، طراحان، مدیران محصول و دیگر فعالان حوزه فناوری برای انجام کار خود به ابزارهای جهانی و زیرساخت‌های آنلاین وابسته‌اند. محدودیت یا کندی دسترسی به این ابزارها می‌تواند کیفیت پروژه‌ها را پایین آورده و انگیزه‌ مهاجرت یا ترک صنعت را در میان نیروهای خلاق افزایش دهد.

تهدید بعدی از دست رفتن بازارهای بین‌المللی است. شرکت‌هایی که با مشتریان خارجی کار می‌کنند در زمان قطعی اینترنت نه می‌توانند به‌موقع پاسخ دهند و نه قادرند خدمات خود را ارسال یا پشتیبانی مؤثر ارائه کنند. نتیجه‌ چنین وضعیتی از بین رفتن اعتماد شرکای خارجی و عقب‌نشینی شرکت‌های ایرانی از بازارهای فرا مرزی است.

تجربه‌ اختلال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌ها را به بازنگری در زیرساخت‌های فنی، استقرار سرورهای پشتیبان، استفاده از کانال‌های ارتباطی جایگزین و تدوین برنامه‌های تداوم کسب‌وکار در شرایط اضطراری سوق داده است. این روند اگر با حمایت سیاست‌گذاران همراه شود، می‌تواند نقطه‌ آغاز شکل‌گیری فرهنگ تاب‌آوری دیجیتال در ایران باشد که در آن کسب‌وکارها برای پیش‌بینی، آمادگی و مقاومت در برابر شوک‌های آینده برنامه‌ریزی می‌کنند.