جنجالی به نام اینترنت پرو؛ ظهور اینترنت طبقاتی در روزهای خاموشی شبکه جهانی

با تداوم قطعی شبکه جهانی، سرویس جدیدی به نام اینترنت پرو با قیمت‌های میلیونی برای گروه‌های خاص معرفی شده که شائبه ایجاد اینترنت طبقاتی را تقویت کرده است.

در حالی که قطعی اینترنت بین‌الملل در ایران وارد سی‌ و ششمین روز خود شده و دسترسی کاربران عادی به شبکه جهانی طبق داده‌های نت‌بلاکس تنها یک درصد است ظهور پدیده‌ای به نام اینترنت پرو موجی از انتقادها را برانگیخته است. این سرویس که گفته می‌شود با هزینه‌های گزاف در اختیار بخش محدودی از سازمان‌ها و اصناف قرار می‌گیرد در واقع نوعی دسترسی ویژه به سایت‌های فیلتر شده بدون نیاز به ابزارهای جانبی است. در این میان دارندگان خطوط موسوم به خط سفید و کاربران استارلینک تنها گروه‌هایی هستند که همچنان به فضای مجازی دسترسی دارند.

اینترنت طبقاتی و واگذاری دسترسی‌های خاص به برخی از شهروندان و سازمان‌ها در شرایطی که عموم مردم از حقوق اولیه خود محروم هستند از سوی حقوقدانان به عنوان نقض صریح قانون اساسی شناخته می‌شود. کارشناسان معتقدند ارائه چنین خدماتی با نام‌های تجاری مختلف تنها پوششی برای رانت دیجیتال و جداسازی کاربران از یکدیگر است.

جزئیات و هزینه‌های اینترنت پرو

اگرچه اپراتورهای تلفن همراه هنوز به طور رسمی واکنشی به این موضوع نشان نداده‌اند اما گزارش‌ها حاکی از آن است که هزینه فعال‌سازی این سرویس بیش از ۲ میلیون تومان برآورد می‌شود. در این طرح ترافیک سایت‌های فیلتر شده چندین برابر گران‌تر از ترافیک معمولی به فروش می‌رسد که نشان‌دهنده تجاری‌سازی دسترسی آزاد به اطلاعات است. با وجود اینکه اعلام شده این راهکار برای پایداری اقتصاد دیجیتال طراحی شده اما ابهام در سازوکار احراز هویت آن باعث نگرانی‌های گسترده‌ای در خصوص تبعیض دیجیتال شده است.

برخی منابع صنفی معتقدند که اینترنت ویژه برای جلوگیری از توقف فعالیت شرکت‌های فناور ضروری است اما منتقدان می‌گویند این اقدام عملا به معنای پذیرش فیلترینگ اینترنت برای توده مردم و فروش آزادی دسترسی به گروه‌های خاص است. این در حالی است که وعده‌های انتخاباتی برای آزادسازی فضای مجازی به دلیل شرایط منطقه و ناآرامی‌های اخیر هنوز محقق نشده و شبکه ملی اطلاعات تنها بستر در دسترس برای اکثر کاربران محسوب می‌شود.

بیشتر بخوانید

• روزشمار قطعی اینترنت ایران در بحبوحه جنگ؛ 5 هفته گذشت
• دسترسی اعضای اتاق تعاون ایران به اینترنت بین‌الملل فراهم شد
• دسترسی به چت‌جی‌پی‌تی و دیپ‌سیک برای برخی کاربران داخل ایران برقرار شد

حرکت به سمت اینترنت سفید

وضعیت کنونی اینترنت در سال ۱۴۰۵ نشان‌دهنده تغییری بنیادین در ساختار دسترسی کاربران ایرانی است. در حالی که پیش از این صحبت از اختلال در فیلترشکن‌ها بود اکنون صحبت از اینترنت سفید به میان می‌آید؛ سیستمی که در آن کاربر تنها مجاز به بازدید از فهرست‌های تایید شده است. تفاوت اصلی میان اینترنت پرو و سایر دسترسی‌های محدود در این است که دارندگان این سرویس می‌توانند بدون محدودیت به پلتفرم‌های بین‌المللی متصل شوند.

تداوم فیلترینگ اینترنت و هم‌زمان عرضه سرویس‌های گران‌قیمت برای عبور از سد محدودیت‌ها نشان‌دهنده شکل‌گیری یک مدل اقتصادی جدید در حوزه زیرساخت‌های ارتباطی است. بسیاری از فعالان حوزه حقوق شهروندی هشدار می‌دهند که ادامه این روند و تقویت تبعیض دیجیتال می‌تواند شکاف طبقاتی در دسترسی به دانش و اطلاعات را به شکلی جبران‌ناپذیر عمیق‌تر کند و اعتماد عمومی به وعده‌های گشایش در فضای مجازی را از بین ببرد.