از آپولو ۱۷ تا آرتمیس ۲؛ سفر به ماه چگونه متحول شده است؟

0 ارسال شده توسط: پوریا هاشم پور 18 فروردین 1405 ساعت 16:24

نیم قرن پیش سفر به ماه توسط آپولو ۱۷ بیشتر یک رقابت فضایی بود، اما امروز آرتمیس ۲ بخشی از برنامه‌ای بلندمدت برای سکونت و پژوهش در قمر زمین است.

بر اساس آخرین اخبار نجوم، در طول ۵۳ سال گذشته، سفرهای فضایی دستخوش دگرگونی‌های شگرفی شده‌اند. مأموریت آرتمیس ۲ با ارتقاء چشمگیر امکانات رفاهی، ایمنی و فناوری نسبت به آپولو ۱۷، جهشی بزرگ در سفر به ماه محسوب می‌شود. این تحول، نمایانگر پیشرفت نیم‌قرنی در تکنولوژی و اهداف اکتشافی فضانوردان است. با این حال از نقطه شروع تا به امروز سفر به ماه چگونه متحول شده است؟

فهرست مطالب

سفر به ماه با آرتمیس ۲؛ جهشی بزرگ و بی‌سابقه

روز چهارشنبه مصادف با یکم آوریل ۲۰۲۶، در ساعت ۱۸:۳۵ به وقت ساحل شرقی آمریکا (بامداد پنجشنبه ۱۳ فروردین به وقت ایران)، موشک حامل مأموریت آرتمیس ۲ ناسا با موفقیت از زمین بلند شد و پس از سال‌ها انتظار و برنامه‌ریزی دقیق، چهار فضانورد را راهی مدار ماه کرد. این پرتاب که یکی از مهم‌ترین رویدادهای فضایی چند دهه اخیر محسوب می‌شود، نخستین سفر انسان به دور ماه پس از بیش از ۵۰ سال را رقم زد و بار دیگر نگاه جهان را به آینده اکتشافات فضایی معطوف کرد.

خدمه این مأموریت شامل رید وایزمن به‌عنوان فرمانده، ویکتور گلوور در نقش خلبان و دو متخصص مأموریت، کریستینا کوک و جرمی هانسن، با فضاپیمای پیشرفته اوراین عازم سفری ۱۰ روزه شدند که هدف آن تنها گردش به دور ماه نیست، بلکه آماده‌سازی مرحله‌به‌مرحله برای بازگشت انسان به سطح ماه در سال ۲۰۲۸ را نیز دنبال می‌کند. آرتمیس ۲ ادامه‌دهنده راه مأموریت‌های تاریخی آپولو است، اما تفاوت‌های آن با آخرین سفر سرنشین‌دار به ماه در سال ۱۹۷۲ بسیار عمیق‌تر از فاصله زمانی نیم قرن است.

این مأموریت نمایانگر آغاز دورانی تازه در اکتشافات فضایی است که بر پایه فناوری‌های مدرن، استانداردهای ایمنی چندلایه و امکاناتی به‌مراتب بهتر برای فضانوردان شکل گرفته است. پرسش اساسی این است که چه تغییراتی طی پنج دهه رخ داده که آرتمیس ۲ را تا این اندازه متفاوت و پیشرفته کرده است؟ پاسخ این سؤال در بررسی جزئیات فنی، طراحی فضاپیما، شرایط زیستی خدمه و ماهیت اهداف علمی نهفته است.

بیشتر بخوانید

تحول سفرهای فضایی از دوران آپولو تا عصر آسایش در اوراین

: فضاپیمای آپولو

در ۵۳ سال گذشته، سفر انسان به اعماق فضا از یک تجربه سخت، پرریسک و محدود به مأموریتی تبدیل شده که در آن آسایش، سلامت و بهره‌وری خدمه نقشی اساسی دارد. فضاپیمای اوراین که جایگزین کپسول‌های کوچک و ساده آپولو شده، به‌گونه‌ای طراحی شده است که اقامت چندروزه فضانوردان را تحمل‌پذیرتر و کارآمدتر کند.

برخلاف فضاپیماهای دوره آپولو که فاقد امکانات اولیه بهداشتی و رفاهی بودند، اوراین دارای آشپزخانه کوچک، توالت مخصوص، فضای ذخیره‌سازی استاندارد و حتی تجهیزات ساده ورزشی برای حفظ عضلات و گردش خون در شرایط بی‌وزنی است. فضای داخلی آن، هرچند همچنان محدود و فشرده است، اما نسبت به آپولو بسیار جادارتر بوده و با استفاده از مواد سبک، مقاوم و فناوری‌های پشتیبانی حیات پیشرفته، ایمنی و آسایش بیشتری برای خدمه فراهم می‌کند.

: فضاپیمای اوراین آرتمیس

این تغییرات نشان‌دهنده گذر از عصر سفرهای فضایی سخت و حداقلی به دورانی است که در آن کیفیت زندگی فضانوردان به‌اندازه اهداف مأموریت اهمیت دارد. پرتاب آرتمیس 2 تنها یک تست پروازی نیست، بلکه فرصتی کم‌نظیر برای مشاهده بخش‌هایی از ماه است که تاکنون هیچ انسان دیگری با چشم خود ندیده است. خدمه در این سفر ۱۰ روزه وارد مدار دوردست ماه می‌شوند و برای نخستین بار بعد از آپولو ١٧، انسان‌ها بار دیگر به اعماق فضا بازمی‌گردند که بسیار فراتر از مدار پایین زمین است.

این سفر نه‌تنها رکوردهای تازه‌ای ثبت خواهد کرد، بلکه داده‌های ارزشمندی درباره سیستم‌های فنی، شرایط تابشی و عملکرد فضاپیما در محیط عمیق فضا فراهم می‌کند؛ داده‌هایی که برای موفقیت مأموریت‌های آینده، به‌ویژه فرود انسان بر ماه و ایجاد پایگاه‌های تحقیقاتی در دهه‌های بعد حیاتی هستند.

فضای زندگی و طراحی داخلی اوراین در مقایسه با آپولو

فضای زندگی در فضاپیمای اوراین آرتمیس ۲ اگرچه هنوز محدود و کوچک است، اما در مقایسه با کپسول‌های آپولو جهشی چشمگیر در میزان راحتی، کارآمدی و استفاده هوشمندانه از فضا ایجاد شده است. در مأموریت‌های فضایی، هر کیلوگرم وزن ارزش بسیار بالایی دارد و همین موضوع باعث شده طراحی داخلی اوراین با دقتی بی‌سابقه انجام شود تا بیشترین میزان رفاه در کمترین وزن ممکن فراهم شود.

اوراین نسبت به ماژول فرماندهی آپولو جادارتر است، اما همچنان یک محیط فشرده چندمنظوره باقی می‌ماند که باید زندگی، کار، استراحت، آشپزی و رسیدگی به نیازهای روزانه در همان مکان انجام شود. ماژول قمری آپولو فقط ۶.۲ مترمکعب حجم داشت و سه فضانورد باید تمام زمان خود را در همان فضای محدود می‌گذراندند، درحالی‌که اوراین بسته به مأموریت حدود ۹ مترمکعب فضا برای چهار فضانورد فراهم می‌کند.

با وجود این در بی‌وزنی تمام حجم قابل استفاده است، چون سقف و کف معنایی ندارد و همین موضوع باعث می‌شود فضا بزرگ‌تر از حالت واقعی احساس شود، هرچند چهار نفر همچنان باید هم‌زمان در همین محیط زندگی کنند.

رفاه نوظهور در فضا و امکاناتی که در گذشته وجود نداشت

در اوراین، مفهوم رفاه فضایی به شکلی متحول شده که در دوره آپولو حتی قابل تصور نبود. با وجود اضافه شدن یک فضانورد بیشتر نسبت به آپولو، آرتمیس ۳۰ درصد فضای بیشتر در اختیار دارد و طراحی داخلی آن طوری انجام شده که بتوان پس از رسیدن به مدار، صندلی‌های پرتاب و لباس‌های فضایی حجیم را جمع کرد و فضای مرکزی بزرگ‌تری برای فعالیت‌های روزمره ایجاد نمود که در آپولو وجود نداشت.

وجود یک آشپزخانه کوچک در اوراین باعث شده فضانوردان بتوانند غذاهای گرم و ترکیبی تولید کنند، برخلاف آپولو که غذاها به‌صورت بسته‌های فشرده و نیمه‌جامد مصرف می‌شد. یک فضای مخصوص ورزش نیز در نظر گرفته شده تا از تحلیل عضلات و استخوان‌ها جلوگیری شود؛ موضوعی بسیار مهم که در مأموریت‌های آپولو به دلیل نبود تجهیزات مناسب قابل مدیریت نبود.

طراحی کابین با عایق‌بندی بهتر، کاهش سر و صدا، کنترل بو و افزایش حریم خصوصی، به شکل قابل‌توجهی کیفیت زندگی فضانوردان را افزایش داده است. یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌ها، وجود اولین توالت مدرن اعماق فضا است. سیستم مدیریت پسماند (WMS) که برای مأموریت‌های کوتاه تا متوسط طراحی شده و تجربه‌ای کاملاً متفاوت نسبت به شرایط دشوار آپولو فراهم می‌کند. نبود چنین سیستمی در آپولو باعث بروز مشکلات جدی می‌شد و در آپولو ۱۰ دو مرتبه مدفوع شناور در کابین باعث ایجاد ناراحتی و حواس‌پرتی برای خدمه شد.

همچنین بخوانید

پیشرفت‌های فناوری و جهش عظیم نسبت به دوران قدیم

از نظر فناوری و ایمنی، فاصله میان دوران آپولو و عصر آرتمیس چنان زیاد است که به‌سختی می‌توان دو دوره را با هم مقایسه کرد. کامپیوتر اصلی آپولو تنها ۴ کیلوبایت رم و حدود ۷۲ تا ۷۴ کیلوبایت حافظه داشت که امروز از ماشین‌حساب‌های ساده نیز ضعیف‌تر است. در مقابل، اوراین از دو کامپیوتر پرواز افزونه استفاده می‌کند که هرکدام شامل دو ماژول مستقل هستند؛ یعنی در مجموع چهار سیستم افزونه وجود دارد که هر یک حدود ۷۵ درصد وزن کامپیوتر اصلی آپولو را دارند اما ۱۲۸ هزار برابر حافظه و ۲۰ هزار برابر سرعت پردازش ارائه می‌دهند.

این سطح توان پردازشی امکان نظارت لحظه‌ای بر سیستم‌ها، مدیریت شرایط اضطراری و انجام عملیات پیچیده را فراهم می‌کند. مواد استفاده‌شده در ساخت اوراین سبک‌تر، مقاوم‌تر و ایمن‌تر از مواد آپولو هستند و فناوری چاپ سه‌بعدی اکنون به عنوان بخش مهمی از تولید و مونتاژ قطعات مورد استفاده قرار می‌گیرد. ماژول سرویس اروپا (ESM) که توسط آژانس فضایی اروپا ساخته شده نیز به جای سلول‌های سوختی سنگین و محدود آپولو از پنل‌های خورشیدی بهره می‌برد که انرژی پایدارتر، بازدهی بیشتر و طراحی جمع‌وجورتر را فراهم می‌کند.

تحول میان دو نسل سفر فضایی

مجموع تغییراتی که ذکر شد فقط یک ارتقای ساده نیست، بلکه نشان‌دهنده عبور از دوران مأموریت‌های حداقلی، محدود و پرخطر به دوره‌ای است که در آن ایمنی، آسایش، بهداشت، کارایی و نیازهای انسانی در مرکز طراحی قرار گرفته‌اند. تفاوت میان آپولو و آرتمیس تنها تفاوت دو فضاپیما نیست، بلکه تفاوت دو نگاه کاملاً متفاوت به سفر انسان به اعماق فضاست. ماموریت آپولو صرفاً برای بقا انجام می‌شد و آرتمیس سفری است که برای زیستن، کار کردن و تجربه‌کردن طراحی شده است.

مأموریت آرتمیس ۲ قرار است مجموعه‌ای از نخستین‌ها و رکوردهای تاریخی را به نام خود ثبت کند. در این سفر، کریستینا کوک به عنوان نخستین زن، از مدار پایین زمین فراتر می‌رود و وارد اعماق فضا می‌شود. ویکتور گلوور نیز به عنوان اولین فضانورد سیاه‌پوست، فرصتی بی‌سابقه برای مشاهده نزدیک ماه خواهد داشت. در کنار آن‌ها، جرمی هانسن از کانادا اولین غیرآمریکایی تاریخ خواهد بود که به دور ماه می‌چرخد.