گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
ماهوارههای علمی ناسا که پیشتر برای رصد طوفانها و یخهای قطبی به کار میرفتند، اکنون در نقشی تازه میتوانند مکان دقیق اختلالگرهای GPS را ردیابی کنند.
یافتههای اخیر دانشمندان حاکی از آن است که ماهوارههای علمی ناسا که برای پایش طوفانها و تغییرات اقلیمی طراحی شدهاند، اکنون قادر به شناسایی و ردیابی دقیق منشأ اخلالگرهای GPS در سطح زمین هستند. طبق آخرین اخبار نجوم، این قابلیت که با تحلیل سیگنالهای دریافتی از این جمرها در مدار عملیاتی شده، دستاوردی کلیدی برای امنیت ناوبری جهانی محسوب میشود.
ردیابی اختلالگرهای GPS با چشمان غیرنظامی ناسا
مطالعات و آزمایشهای پیشگامانه شرکت فناوریهای مکانمحور «زیفر» (Zephr.xyz) بر روی دادههای ارسالی از دو منظومه ماهوارهای ناسا که نتایج آن در نشریه تخصصی و معتبر GPS World منتشر شده، نشان میدهد که ماهوارههای علمی ناسا بدون نیاز به طراحی اولیه برای مقاصد نظامی یا امنیتی، موفق شدهاند منشأ یک دستگاه جمر (اختلالگر) GPS بسیار قدرتمند را در حومه شهر شیراز با دقتی قابلتوجه شناسایی کنند.
این جمرهای زمینی با انتشار امواج رادیویی با قدرت بالا، سیگنالهای ضعیف ماهوارههای ناوبری را که از فضا ارسال میشوند، دچار اختلال و در نهایت قطع میکنند که مستقیماً ایمنی پروازها و شناورهای منطقه را هدف قرار میدهد.
در این پژوهش عملکرد دو سامانه مجزای ناسا مورد بررسی قرار گرفته که مورد اول آن شبکه «سایگنِس» (CYGNSS) متشکل از ۸ ریزماهواره است که وظیفه اصلی آنها اندازهگیری سرعت باد در طوفانهای استوایی از طریق تحلیل بازتاب سیگنالهای GPS از سطح اقیانوسها عنوان شده است. آزمایشها نشان داد که فعالیت یک جمر در سطح زمین، هاله گستردهای از نویز و اختلال در این سیگنالهای بازتابی ایجاد میکند که تا صدها کیلومتر دورتر در دادههای ماهوارهای قابل مشاهده است.
در سوی دیگر، سامانه راداری «نایسار» (NISAR) که محصول همکاری مشترک ناسا و سازمان فضایی هند است، با تصویربرداری راداری از تغییرات پوسته زمین، زلزلهها و یخچالهای طبیعی، دادههای تکمیلی ارزشمندی فراهم کرد. امواج ناشی از جمرهای GPS در تصاویر این رادار به صورت خطوط عمودی مشخصی ثبت میشوند که بر اساس جهت حرکت ماهواره، مختصات حدودی منشأ اختلال را فاش میسازند.
با تحلیل دادههای این دو سامانه در بازههای زمانی مختلف، مشخص شد که سایگنِس با خطای دایرهای ۳.۴۸ کیلومتر، موفق به شناسایی موقعیت جمر شیراز تا شعاع ۴.۳۳ کیلومتری شد، در حالی که نایسار با خطای ۶.۲۶ کیلومتر، عملکردی ضعیفتر اما همچنان کارآمد را به نمایش گذاشت.
کاربرد دادههای علمی در ناوبری تجاری
دکتر کلارا چو، دانشمند ارشد شرکت «میون اسپیس» در کالیفرنیا، با تأکید بر اینکه این مأموریتهای ماهوارهای اصولاً برای پایش لحظهای یا تعیین دقیق مختصات نظامی ساخته نشدهاند، تصریح کرد که با این حال شناسایی محدوده تقریبی اختلالات برای شرکتهای هواپیمایی و خطوط کشتیرانی جهت دوری از مناطق پرخطر، دستاوردی حیاتی است.
اگرچه به دلیل تأخیر چندروزه در پردازش و انتشار عمومی دادههای ناسا، این روش نمیتواند به یک سیستم هشدار آنی تبدیل شود، اما به عنوان ابزاری در پایش مداوم و غیرفعال کانونهای بحران جهانی، بیرقیب است. اهمیت این دستاورد در آنجاست که شرکتهای بیمه و سازمانهای هواپیمایی اکنون میتوانند با اتکا به این نقشههای اختلال، مسیرهای پروازی خود را بازطراحی کرده و ریسک ناوگان خود را در محیطهای آلوده به جنگ الکترونیک به حداقل برسانند.
تحلیل وضعیت کانون بحران در شیراز و روندهای امنیتی منطقه
بررسیها نشان میدهد که اختلالگرهای GPS مذکور در حوالی شیراز از اوایل سال ۲۰۲۶ فعال بوده، اما در پی درگیریهای نظامی منطقه و بهویژه حملات ۲۸ فوریه، شدت سیگنالهای آن تا ۵ برابر افزایش یافته است. افزایش قدرت خروجی این دستگاهها نشاندهنده تغییر دکترین در استفاده از جنگ الکترونیک بوده که به دنبال کور کردن چشمان الکترونیک سامانههای هدایتشونده انجام شده است.
- از استارلینک تا هزاران ماهواره؛ آیا فضا قربانی تجاریسازی میشود؟
- آیا ایران از جی پی اس چینیها استفاده میکند؟
- نیروی فضایی آمریکا خود را برای درگیری احتمالی با چین روی ماه آماده میکند
گسترش تهدیدات الکترونیک در مقیاس جهانی
گسترش پدیده «جمینگ» (ایجاد اختلال) و «اسپوفینگ» (ارسال سیگنالهای جعلی جهت فریب سامانههای ناوبری)، اکنون از محدوده مناطق جنگی فراتر رفته و به دریای بالتیک، مدیترانه و دریای چین جنوبی نیز سرایت کرده است، به طوری که آمارها حاکی از تجربه اختلال GPS در حدود ۹۰۰ پرواز تجاری در سطح جهان به صورت روزانه است.
گزارشهای نگرانکننده نشان میدهد که تنها در عملیاتهای نظامی اخیر در خلیج فارس، بیش از ۱۱۰۰ کشتی اختلال در سامانههای ناوبری خود را گزارش کردهاند و بخشهای وسیعی از تنگه استراتژیک هرمز همچنان تحت تأثیر این چالش جدی قرار دارد.