گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
در کمال شگفتی، دانشمندان موفق به کشف نشانههایی از حیات در بدن مرد یخی 5300 ساله شدند. راز اوتسی با این قدمت چیست؟
اوتسی، مرد یخی و یکی از خارقالعادهترین اجساد باستانی کشف شده در جهان است. او حدود 5,300 سال پیش در کوههای یخی آلپ اتزتال در ایتالیا جان خود را از دست داده و به دلیل سرمای شدید محیط، بدنش به طور طبیعی مومیایی شده است، طوری که امروز هم یکی از سالمترین نمونههای مومیایی انسانی شناخته میشود. سرمای شدید محل مرگ او باعث شده فعالیت میکروبها که عامل اصلی تجزیه اجساد هستند، تقریبا متوقف شود. به همین دلیل، بدن او برخلاف اجساد معمولی، دچار فساد کامل نشده است.
نشانههایی از حیات در بدن مرد یخی 5300 ساله
با این حال، پژوهشهای جدید نشان میدهد که این مومیایی از نظر میکروبی، چندان هم مرده به حساب نمیآید. بررسیهای تازه روی میکروبهای موجود در بدن او حاکی از آن است که برخی از این میکروبها میتوانند بسیار قدیمی و حتی هم عصر خود او باشند، در حالی که برخی دیگر احتمالا بعدها و در جریان نگهداری و مطالعه این مومیایی به آن اضافه شدهاند. به گفته محمد سارهان، میکروبیوم یک مومیایی ترکیبی پیچیده است، چون هم شامل میکروبهای باستانی میشود و هم میکروبهای مدرنی که پس از کشف مومیایی وارد آن شدهاند.
مرد یخی در سال 1991 به طور اتفاقی کشف شد. در آن زمان دو کوهنورد در ارتفاع حدود 3,210 متری در آلپ، جسدی را دیدند که از دل یخهای در حال ذوب بیرون آمده بود و تصور کردند با یک کوهنورد تازه درگذشته مواجه شدهاند، اما وقتی جسد به آزمایشگاه منتقل شد، مشخص شد این یک کشف کاملا خارق العاده است. اوتسی فردی از عصر مس، حدود 3300 سال پیش از میلاد بود که به طرز استثنایی در یخها حفظ شده بود و به همین دلیل بسیار جدیدتر از سن واقعیاش به نظر میرسید.
- کشف انگشت ۳۸ سانتیمتری در مصر؛ مدرک وجود غولها یا یک داستان ساختگی؟
- دانشمندان در حال «بو کشیدن» مومیاییهای مصر باستان هستند؛ دلیل آن چیست؟
سرگذشت اوتسی چه بود؟
تحقیقات بعدی تصویر دقیقتری از زندگی و سرگذشت اوتسی ارائه داد. او هنگام مرگ حدود 46 سال داشت، روی بدنش دست کم 61 خالکوبی ساده دیده میشود، لباسهایی از پوست چند حیوان مختلف میپوشید و آخرین غذای او ترکیبی از گوشت شکار، چربی بز کوهی و غلات بوده است. این ترکیب نشان میدهد که زندگی او وابسته به شکار و محیط طبیعی بوده است.
مطالعات قبلی حتی به بررسی میکروبیوم دستگاه گوارش اوتسی نیز پرداختهاند. نتایج نشان داده که ترکیب میکروبهای روده او بیشتر شبیه به جوامع انسانی باستانی و غیرصنعتی است تا انسانهای امروزی در کشورهای غربی. در همین تحقیقات، دانشمندان موفق به شناسایی یک گونه باستانی از باکتری هلیکوباکتری پیلوری نیز شدهاند. این باکتری امروزه با بیماریهایی مثل زخم معده و حتی سرطان معده مرتبط است. با این حال، نکته مهم این است که در همه این پژوهشها، میکروبها عمدتا به عنوان بقایای زیستی یا آثار باقی مانده از گذشته بررسی شدهاند، نه به عنوان موجوداتی که شاید هنوز هم تا حدی فعال باشند.
تا پیش از این پژوهش، هیچ مطالعهای به طور دقیق تلاش نکرده بود میکروبیوم واقعی و بومی بدن اوتسی را از آلودگیهای محیطی جدا کند. این آلودگیها ممکن است پس از مرگ او، چه در محیط یخچال طبیعی و چه بعد از انتقال جسد به سردخانه برای جلوگیری از فساد، وارد بدن او شده باشند.
در این تحقیق جدید، محمد سارهان و تیم او برای رسیدن به نتیجه دقیقتر، مجموعهای گسترده از نمونهها را بررسی کردند. آنها از تمام بخشهای بدن اوتسی نمونهبرداری کردند و همچنین از آب حاصل از ذوب یخهای داخل بدن او نمونه گرفتند. علاوه بر این، پژوهشگران از دادههای مربوط به بافتهای معده و روده که در مطالعات قبلی جمعآوری شده بود استفاده کردند و برای مقایسه، نمونهای از خاک محل کشف اوتسی که همزمان با کشف جسد جمعآوری شده بود را نیز مورد آزمایش قرار دادند.
- کشف تابوتهای رنگین و مجسمههای نادر در سقاره؛ اسرار مصر باستان پایان ندارد
- راز مومیایی پاپها: از انفجار شوکهکننده پیوس دوازدهم تا عواقب مرگبار مواد شیمیایی
بررسی تخصصی میکروبیومهای بدن اوتسی
پژوهشگران برای تحلیل دقیقتر، نمونههای جمعآوری شده را با استفاده از توالییابی DNA و RNA بررسی کردند تا بتوانند ترکیب و الگوی میکروبهای موجود را مشخص کنند. نتایج نشان داد که میکروبها به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند. دسته اول شامل میکروبهای باستانی بود که احتمالا بخشی از میکروبیوم طبیعی بدن اوتسی در زمان زندگیاش بودهاند.
دسته دوم شامل مخمرهای سازگار با سرما بود که هم روی پوست اوتسی و هم در آب حاصل از ذوب یخهای داخل مومیایی شناسایی شدند. این مخمرها گونههایی بسیار توسعه یافته برای زندگی در دماهای پایین هستند و از نظر ژنتیکی شباهت زیادی به میکروبهایی دارند که در مناطق بسیار سرد مثل قطب جنوب یافت میشوند. این یافتهها نشان میدهد که این گروه دوم از میکروبها احتمالا پس از مرگ اوتسی و در طول هزاران سال نگهداری او در یخچال طبیعی، از همان محیط یخی اطراف وارد بدن او شدهاند.
نتایجی که به دست آمد، غیرمنتظره بود. برخی از نمونهها آن قدر تخریب شده بودند که نشان میداد میکروبها بسیار قدیمیاند، در حالی که برخی دیگر نسبتا سالمتر و تازهتر به نظر میرسیدند. این موضوع احتمال وجود فعالیت زیستی حتی در زمانهای اخیر را مطرح میکند.
مدیر مؤسسه مطالعات مومیایی در Eurac Research، در این باره میگوید که ما نوعی تداوم را در اینجا مشاهده میکنیم. این مخمرها در طول سفر طولانی اوتسی در هزاران سال گذشته همراه او بودهاند، اما بخش دیگری از این پازل پیچیده این است که برخی از این میکروبها ممکن است از روشهای نگهداری جسد نیز بهرهمند شده باشند.
پس از کشف اوتسی، بدن او با مادهای به نام فنول، تحت مراقبت قرار گرفت. این ترکیب سمی برای جلوگیری از رشد قارچها استفاده میشود. نکته جالب اینجاست که سه مورد از چهار گونه مخمر شناسایی شده توانایی تجزیه یا متابولیزه کردن فنول را دارند، موضوعی که نشان میدهد این میکروبها ممکن است به شرایط نگهداری جدید نیز سازگار شده باشند.
- کشف عجیب در قطب جنوب: مومیاییهای ۵ هزار ساله پنگوئنها پیدا شدند
- اسکنرهای پیشرفته CT اسرار مومیاییهای مصر را فاش کردند
سخن پایانی
به طور خلاصه، هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که این میکروبهای فعال واقعا از یک زنجیره پیوسته و قدیمی از میکروبهایی هستند که هزاران سال روی بدن اوتسی در همان شرایط سرد باقی مانده یا اینکه در حالت خواب بوده و پس از ذوب شدن مومیایی دوباره فعال شدهاند. در واقع، هر دو سناریو از نظر علمی ممکن است و فعلا شواهد کافی برای تفکیک قطعی میان آنها وجود ندارد.
با این حال، شواهد موجود نشان میدهد که بدن اوتسی به نوعی توانسته شرایطی برای بقای این میکروبها فراهم کند. بررسی نمونههایی که در سالهای 2010 و 2019 جمعآوری شدهاند نشان داد که یکی از گونههای میکروبهای سرمادوست طی این مدت افزایش یافته است. این موضوع میتواند بیانگر این باشد که حداقل بخشی از این میکروبها در دمای زیر صفرِ محل نگهداری مومیایی زنده ماندهاند و حتی به طور بسیار کند در حال تکثیر هستند. پژوهشگران در جمعبندی خود تأکید کردهاند که مومیایی اوتسی صرفا یک جسم ثابت و بیجان نیست، بلکه نوعی اکوسیستم زنده و پویا است.