بهترین کتاب‌های ممنوعه تاریخ؛ آثاری که سانسور هم نتوانست فراموششان کند

در طول تاریخ، همواره آثاری بوده‌اند که با افکار و ارزش‌های زمانه خود در ستیز بوده‌اند و به همین دلیل در فهرست بهترین کتاب‌های ممنوعه قرار گرفته‌اند.

سانسور و ممنوعیت کتاب‌ها پدیده‌ای کهن است که در طول اعصار و در فرهنگ‌های مختلف رخ داده است. این اقدامات اغلب نشانه‌ای از قدرت نهفته در کلمات و ایده‌هایی است که حاکمان یا نهادهای محافظه‌کار را به چالش می‌کشند و به همین دلیل آثاری خلق می‌شوند که به‌راحتی از یادها نمی‌روند. در ادامه با ۸ مورد از برجسته‌ترین کتاب‌های ممنوعه تاریخ آشنا می‌شویم که تاثیر عمیقی بر جهان گذاشته‌اند.

8. «آبی‌ترین چشم» (The Bluest Eye)؛ انتقادی از نژادپرستی

“عشق هرگز بهتر از عاشقش نیست.” این رمان نوشته تونی موریسون (Toni Morrison)، از تحسین‌شده‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین رمان‌ها در مدارس آمریکاست. داستان «آبی‌ترین چشم» (The Bluest Eye) که در دوران رکود بزرگ آمریکا می‌گذرد، روی «پکولا بریدلاو»، دختر جوان سیاه‌پوستی تمرکز دارد که در آرزوی داشتن چشمان آبی است، به این باور که در جامعه‌ای نژادپرست، این چشم‌ها او را زیبا و شایسته عشق خواهند کرد. موریسون از طریق این شخصیت به موضوعات دشواری از جمله پیش‌داوری، خشونت جنسی و خودتنفر درونی‌شده می‌پردازد که اغلب مورد هدف کارزارهای سانسور قرار گرفته‌اند. موریسون در سال ۱۹۹۳ جایزه نوبل ادبیات را از آن خود کرد.

7. «در جستجوی آلاسکا» (Looking for Alaska)؛ کاوشی در غم و فقدان

“پس به دنبال یک «شاید بزرگ» می‌روم.” «در جستجوی آلاسکا» (Looking for Alaska) اولین رمان جان گرین (John Green)، نویسنده «بخت پریشان ما» است. این رمان که از تجربیات شخصی گرین الهام گرفته، داستان «مایلز هالتر» را دنبال می‌کند که در مدرسه‌ای شبانه‌روزی ثبت‌نام کرده و با گروهی از همکلاسی‌هایش از جمله «آلاسکا یانگ» باهوش، غیرقابل پیش‌بینی و عمیقا آشفته، دوستی نزدیکی برقرار می‌کند. این رمان به‌دلیل صحنه‌های جنسی، از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ چهارمین کتاب پرچالش و در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ دومین کتاب ممنوعه در مدارس عمومی آمریکا بود.

6. «مائوس» (Maus)؛ هولوکاست در قالب داستان مصور

“می‌خواستم داستان را به بهترین شکل ممکن روایت کنم.” «مائوس» (Maus)، دیگر رمان گرافیکی پیشگامانه آرت اشپیگلمن (Art Spiegelman)، یکی از قدرتمندترین روایت‌ها از هولوکاست است. این اثر که ترکیبی از زندگی‌نامه، خودزندگینامه و شهادت‌های تاریخی است، تجربیات «ولادک»، پدر اشپیگلمن را به‌عنوان یک یهودی لهستانی که از اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها جان سالم به در برده، بازگو می‌کند. یهودیان در قالب موش، آلمانی‌ها در قالب گربه و سایر ملیت‌ها در قالب حیوانات دیگر به تصویر کشیده شده‌اند. «مائوس» برنده جایزه پولیتزر شد، اما در سال ۲۰۲۳ در بسیاری از مناطق مدارس ممنوع گشت.

5. «قدرت بی‌قدرتان» (The Power of the Powerless)؛ مقاومت در برابر استبداد

“زیستن در درون حقیقت.” «قدرت بی‌قدرتان» (The Power of the Powerless) مقاله‌ای سیاسی و تاثیرگذار از شاعر، مخالف و رئیس‌جمهور آینده چک، واتسلاف هاول (Václav Havel) است. هاول در این اثر استدلال می‌کند که دولت‌های اقتدارگرا نه‌تنها از طریق زور، بلکه از طریق اعمال روزمره شهروندان عادی نیز کنترل خود را حفظ می‌کنند. وی معتقد است تغییر سیاسی واقعی زمانی آغاز می‌شود که افراد از مشارکت در دروغ‌های تحمیلی دولت سر باز زنند. این کتاب در چکسلواکی و سایر کشورهای بلوک شرق ممنوع بود و شهروندان مخفیانه آن را منتشر می‌کردند.

4. «آنچه دوست دارم می‌نویسم» (I Write What I Like)؛ بیداری آگاهی سیاهان

“قوی‌ترین سلاح در دست ستمگر، ذهن مظلوم است.” «آنچه دوست دارم می‌نویسم» (I Write What I Like) اثر استیو بیکو (Steve Biko)، یکی از ارکان جنبش آگاهی سیاهان آفریقای جنوبی است. این مجموعه که از مقالات و سخنرانی‌های بیکو گردآوری شده، استدلال می‌کند که آزادی واقعی با آزادی روانی آغاز می‌شود و سیاه‌پوستان آفریقای جنوبی را به رد ستم درونی‌شده آپارتاید ترغیب می‌کند. دولت آپارتاید ایده‌های بیکو را بسیار خطرناک می‌دانست. نوشته‌های او ممنوع شد، فعالیت‌های سیاسی‌اش محدود گشت و او در سال ۱۹۷۷ در بازداشت پلیس درگذشت.

3. «کشتن مرغ مقلد» (To Kill a Mockingbird)؛ تصویری از بی‌عدالتی نژادی

“شما هرگز یک نفر را واقعا درک نمی‌کنید تا زمانی که مسائل را از دیدگاه او ببینید.” «کشتن مرغ مقلد» (To Kill a Mockingbird)، رمان بزرگ آمریکایی هارپر لی (Harper Lee)، داستانی است که در دوران رکود در آلاباما می‌گذرد و «اسکات فینچ» جوان را دنبال می‌کند؛ در حالی که پدرش، وکیل «آتیکوس فینچ»، از «تام رابینسون»، مرد سیاه‌پوستی که به دروغ متهم به تجاوز به یک زن سفیدپوست شده، دفاع می‌کند. از چشم «اسکات»، خوانندگان شاهد تعصب، بی‌عدالتی، شفقت و شجاعت اخلاقی در جامعه‌ای عمیقا تقسیم‌شده هستند. این کتاب در سال ۲۰۱۷ به‌دلیل شکایات والدین از برخی مناطق مدارس حذف شد.

بیشتر بخوانید

2. «۱۹۸۴» (Nineteen Eighty-Four)؛ هشدار ابدی علیه توتالیتاریسم

“برادر بزرگ شما را زیر نظر دارد.” «۱۹۸۴» (Nineteen Eighty-Four) بزرگ‌ترین رمان پادآرمان‌شهری و هشداری سیاسی از جورج اورول (George Orwell) است. این کتاب داستان «وینستون اسمیت» را روایت می‌کند که تحت حکومت رژیمی تمامیت‌خواه زندگی می‌کند که تاریخ را بازنویسی کرده، تفکر مستقل را جرم می‌انگارد و هر شهروندی را تحت نظارت دائمی قرار می‌دهد. مفاهیمی مانند برادر بزرگ (Big Brother)، دوگانه‌اندیشی (doublethink) و جرم اندیشه (thoughtcrime) که اورول ابداع کرد، به سرعت وارد زبان عامه شدند. «۱۹۸۴» در اتحاد جماهیر شوروی و چندین کشور دیگر ممنوع شد و همچنان در کره شمالی و میانمار ممنوع است.

1. «مجمع‌الجزایر گولاگ» (The Gulag Archipelago)؛ افشای اردوگاه‌های کار شوروی

“خط تقسیم‌کننده خیر و شر، از قلب هر انسان می‌گذرد.” «مجمع‌الجزایر گولاگ» (The Gulag Archipelago) کتابی غیرداستانی از الکساندر سولژنیتسین (Aleksandr Solzhenitsyn)، نویسنده روسی شوروی است که پس از نوشتن نامه‌ای انتقادی به استالین، به مدت ۸ سال در گولاگ زندانی شد. سولژنیتسین با تکیه بر تجربه شخصی خود و صدها شهادت دست اول از زندانیان دیگر، شبکه گسترده اردوگاه‌های کار اجباری را که در سراسر اتحاد جماهیر شوروی فعالیت می‌کردند، مستندسازی می‌کند. این کتاب در اتحاد جماهیر شوروی ممنوع شد و سولژنیتسین دستگیر، از تابعیت محروم و از کشور اخراج شد.

0 دیدگاه
بازخورد درون خطی
مشاهده همه نظرات