گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
با وجود شواهد فزایندهای که ارتباط واکسن و زوال عقل را نشان میدهد، دانشمندان در تلاشند تا مشخص کنند که آیا واکسنها میتوانند به طور مؤثری از این بیماری پیشگیری کنند یا خیر.
زوال عقل، بهویژه بیماری آلزایمر، یکی از چالشهای بزرگ سلامت عمومی در سراسر جهان محسوب میشود. در حال حاضر حدود ۷ میلیون آمریکایی با این بیماری دست و پنجه نرم میکنند و پیشبینی میشود این آمار تا اواسط قرن دو برابر شود، از همین رو یافتن راههایی برای پیشگیری از آن اهمیت حیاتی دارد. جدیدترین پژوهشها بر نقش واکسنها در کاهش خطر ابتلا به زوال عقل تمرکز کردهاند که امیدهای تازهای را ایجاد کرده است.
شواهد اولیه: ارتباط واکسن زونا و کاهش خطر زوال عقل
پژوهشهای اخیر حاکی از آن است که واکسنهای خاصی، بهویژه واکسن زونا، با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل در آینده مرتبط هستند. برای مثال، محققان دانشگاه براون و دانشگاه دلاور دریافتند ساکنان خانههای سالمندان که واکسن زونا دریافت کرده بودند، در یک دوره چهارساله به میزان قابل توجهی کمتر به زوال عقل مبتلا شدند. واکسن زونا در حال حاضر مزایای قابل توجهی برای سلامت دارد و به دلیل دردناک و مضر بودن بیماری زونا، تزریق آن برای افراد بالای ۵۰ سال توصیه میشود.
این مطالعات عمدتاً مشاهدهای هستند و تنها میتوانند ارتباط بین واکسنها و کاهش خطر زوال عقل را نشان دهند، نه رابطه علت و معلولی. برخی محققان، مانند جورج دیوی اسمیت، اپیدمیولوژیست بریتانیایی، معتقدند شواهد هنوز برای حمایت گسترده از استفاده از واکسنها جهت پیشگیری از زوال عقل کافی نیستند. با این حال، شرکت داروسازی GSK یک مطالعه گسترده را در فنلاند آغاز کرده است تا اثربخشی واکسن زونای خود را در کاهش خطر زوال عقل آزمایش کند.
مکانیسمهای احتمالی: ویروسها، التهاب و سیستم ایمنی
متخصصان معتقدند ویروسها، بهویژه خانواده هرپس (تبخال)، میتوانند نقش مهمی در ایجاد زوال عقل ایفا کنند. آلیسون آییلو، اپیدمیولوژیست دانشگاه کلمبیا، توضیح میدهد که ویروس تبخال سیمپلکس (HSV) و سیتومگالوویروس (CMV) هر دو در مطالعات مشاهدهای با خطر زوال عقل مرتبط بودهاند. ویروس واریسلا زوستر (VZV) که عامل بیماری زونا و آبلهمرغان است، نیز یک هرپسویروس است و واکسن آن موجود است. واکسن VZV ممکن است سیستم ایمنی را در افراد مسن تقویت کند و به این ترتیب از پیری سیستم ایمنی که خود یک عامل خطر برای زوال عقل است، جلوگیری کند.
ویلیام ایمر، متخصص نوروبیولوژی بیماری آلزایمر در انستیتوی تحقیقات عمومی ماساچوست، اشاره میکند که تحقیقات کنونی آلزایمر فراتر از پروتئینهای آمیلوئید بتا و تاو، به نقش عوامل بیماریزا روی آورده است. ویروسهای هرپس قادرند به سیستم عصبی مرکزی حمله کنند، تغییرات پایدار ایجاد نمایند و با پروتئینهای مرتبط با آلزایمر تداخل داشته باشند. او میافزاید که واکسنها با تحریک ایمنی آموزشدیده، محافظت گستردهای فراتر از عفونت هدف ارائه میدهند. دانیل هریس، اپیدمیولوژیست دارویی سالمندان در دانشگاه دلاور، ارتباط زونا و زوال عقل را از طریق التهاب عصبی، افزایش خطر سکته مغزی و تجمع پپتیدهای آمیلوئید سمی، که همگی با زوال عقل مرتبط هستند، توضیح میدهد.
- مغز انسان میتواند تا دهه 90 عمر شما به رشد خود ادامه بدهد
- راز پیری سالم ممکن است در خون شما نهفته باشد؛ کشف امضای شیمیایی در افراد صدساله
- اکسیر جوانی کشف شد؟ دانشمندان روند پیری را در موشها معکوس کردند
تأیید نهایی: لزوم کارآزماییهای تصادفی و چالشهای آن
پاسکال گلدستسر، استادیار پزشکی در دانشگاه استنفورد، که مطالعات متعددی را در مورد اثر محافظتی واکسن زونای زنده ضعیفشده انجام داده است، تأکید میکند که با وجود قوی بودن شواهد مشاهدهای برای کاهش خطر زوال عقل، این شواهد تنها همبستگی را نشان میدهند و برای اثبات رابطه علت و معلولی به کارآزماییهای تصادفی کنترلشده (RCT) نیاز فوری است. او به «سوگیری فرد سالم واکسینهشده» اشاره میکند که در آن افراد واکسینهشده عموماً بیشتر مراقب سلامتی خود هستند. مطالعات گروه او از روش «آزمایش طبیعی» استفاده کردهاند که در آن گروههایی بر اساس تاریخ تولد برای واکسیناسیون واجد شرایط شدهاند، و نشان دادهاند که واکسیناسیون زونا میتواند تشخیصهای جدید زوال عقل را حدود یک پنجم کاهش دهد.
با این حال، او اذعان دارد که این روش نیز ۱۰۰ درصد قطعیت ایجاد نمیکند. گلدستسر خاطرنشان میکند که واکسن زونای زنده ضعیفشده، ارزان و تکدوز است و ثبت اختراع آن منقضی شده است، بنابراین شرکتهای دارویی انگیزه کمی برای تأمین مالی چنین کارآزمایی بزرگی دارند. به گفته هریس، در نهایت دادههای مشاهدهای تنها تا حدی میتوانند پیش بروند و یک کارآزمایی تصادفی بهخوبی طراحیشده، مکمل ضروری برای شواهد موجود خواهد بود.