گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
افزایش نجومی قبض برق در دو ماه ابتدایی تابستان، شماری از مشترکان را غافلگیر کرده است؛ بهطوریکه برخی از رشد ۲۰۰ تا ۳۰۰ درصدی هزینه برق مصرفی خود گزارش میدهند.
با عنایت به آخرین اخبار داخلی، صدور قبضهای برق جدید برای جمعی از مشترکان با جهشی غیرمنتظره همراه بوده و برخی خانوارها از رشد ۲۰۰ تا ۳۰۰ درصدی هزینههای خود در تیرماه نسبت به خردادماه خبر میدهند. برای نمونه، صورتحساب خانوادهای که در خرداد حدود ۳۰۰ هزار تومان بود، به ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان رسیده است. این افزایش چشمگیرِ هزینه، مشترکان را با ابهامات جدی درباره دلایل آن، اعم از تغییر پلکانی تعرفهها، عبور از الگوی مصرف یا اصلاح نحوه محاسبه مواجه کرده است.
علت افزایش قبض برق در ماههای گرم سال چیست؟
با فرارسیدن فصل گرما و اوجگیری دمای هوا، استفاده از وسایل سرمایشی در سراسر کشور به امری اجتنابناپذیر تبدیل میشود که بهطور معمول افزایش مصرف انرژی و صعودی شدن روند هزینههای قبوض خانوارها را در پی دارد. با این حال، تغییرات اخیر در صورتحسابهای آب و برق بسیاری از مشترکان، گویای رخدادی فراتر از رشد معمول و مورد انتظار مصرف در ماههای گرم سال است.
گزارشهای میدانی و واکنشهای گسترده مردم حاکی از آن است که در دوره اخیر، بخشی از مشترکان با افزایش قبض برق بیسابقهای مواجه شدهاند که در مقایسه با دوره پیشین، رشد خیرهکننده دو تا چهار برابری را نشان میدهند. برای درک این وضعیت، میتوان به تجربه مشترکی اشاره کرد که صورتحساب ماهانه او در خردادماه رقمی در حدود ۳۰۰ هزار تومان بوده، اما همان مشترک در تیرماه با قبضی در بازه ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان مواجه شده است.
این جهش قیمتی که معادل رشد بیش از ۲۰۰ درصدی هزینه مصرفی در یک بازه زمانی بسیار کوتاه است، ابهامات و پرسشهای متعددی را در ذهن مصرفکنندگان ایجاد کرده و بسیاری از خانوارها را در موقعیتی قرار داده است که بهطور جدی خواستار شفافسازی دستگاههای متولی در خصوص نحوه محاسبه و مبانی تغییر قیمتها هستند.
بررسی ریشههای تغییرات ناگهانی در هزینهها
اگرچه هزینههای آب و برق در سالهای گذشته نیز همواره روندی صعودی را تجربه کردهاند، اما تفاوت مهم شرایط فعلی با گذشته در سرعت و ماهیت این افزایشها نهفته است. در سالهای قبل، افزایش هزینههای انرژی معمولاً به شکلی تدریجی و در فواصل زمانی مشخص و قابل پیشبینی اعمال میشد تا خانوارها فرصت کافی برای انطباق با شرایط جدید را داشته باشند، اما جهشهای ناگهانی اخیر، عملاً این الگوی پیشبینیپذیر را از بین برده است.
در تحلیل چرایی این وضعیت، عوامل متعددی از سوی نهادهای مسئول مطرح میشود که شامل افزایش تعرفهها، تغییر الگوهای مصرف، رشد سرسامآور هزینههای تولید، انتقال و توزیع انرژی، و همچنین نیاز مبرم به تأمین هزینههای سنگین نگهداری شبکههای سراسری آب و برق است.
- خط و نشان جدید دولت برای ماینرهای غیرمجاز در بحران برق
- با این کار تا ۶۰ درصد روی قبض برق خود تخفیف بگیرید
- چالشهای پنهان پنلهای خورشیدی خانگی؛ ۵ مشکل بزرگ که باید قبل از نصب بدانید
اکنون یکی از پرسشهای اساسی و بیپاسخ مردم این است که آیا افزایش قبض برق در ماههای خرداد و تیر، دقیقاً ناشی از عبور واقعی از الگوی مصرف بوده است یا تغییرات پنهان در تعرفهها و نحوه محاسبه، عامل اصلی این جهش قیمتی است. بسیاری از خانوارها تأکید میکنند که الگوی مصرف روزانه آنها تغییر محسوسی نسبت به ماههای قبل نداشته و با این حال، مشخص نیست چرا بهیکباره از دایره خوشمصرفها یا پلههای تعرفهای پایین خارج شده و در دستهبندی مشترکان پرمصرف قرار گرفتهاند.
در این میان، مسئله انطباق الگوهای تعریفشده نیز مطرح است؛ برای نمونه، آیا الگوی مصرف تعیینشده برای یک واحد مسکونی معمولی ۸۰ متری، با شرایط واقعی زندگی خانوادهها در سال ۱۴۰۵ و با توجه به شدت گرفتن گرمای هوا و تغییرات اقلیمی، همخوانی کارشناسی دارد یا خیر. واضح است که در ماههای بسیار گرم سال، بهرهگیری از وسایل سرمایشی یک ضرورت برای ادامه حیات در بسیاری از مناطق کشور است و نادیده گرفتن شرایط اقلیمی مناطق مختلف در تعیین سقف الگوها، میتواند ناعادلانه باشد.
ضرورت شفافسازی در عملکرد شرکتهای خدماترسان
افزایش قبوض آب و برق، فراتر از یک مسئله مالی ساده ضربهای به اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی است. مشترکان انتظار دارند که شرکتهای خدماترسان و وزارتخانههای مربوطه، با اتخاذ رویکردی شفاف و صادقانه درصد دقیق افزایش تعرفهها را به اطلاع عموم برسانند و بهطور دقیق تفکیک کنند که چه سهمی از این قبضهای نجومی مربوط به رشد واقعی میزان مصرف است و چه سهمی مستقیماً از تغییرات قیمتی تعرفهها نشأت میگیرد.
علاوه بر این، مردم حق دارند بدانند معیار دقیق تعیین الگوی مصرف برای هر خانوار بر چه مبنایی استوار است و درآمدهای حاصل از این افزایش نرخها، دقیقاً در کدام بخش از زیرساختهای انرژی هزینه میشود. فقدان گزارشدهی شفاف، زمینه را برای شکلگیری ابهامات ذهنی، شایعات و در نهایت نارضایتی گسترده فراهم میکند.
فشار بر سبد معیشتی خانوار و ابعاد اقتصادی
باید توجه داشت که این افزایش هزینهها در بستری رخ داده است که خانوارها همزمان تحت فشار شدید تورم در سایر حوزههای حیاتی زندگی نظیر مسکن، خوراک، حملونقل و سایر خدمات ضروری قرار دارند. برای بسیاری از خانوادههای متوسط و کمدرآمد، تحمیل یک هزینه چندصد هزار تومانی مازاد بر سبد هزینههای ماهانه، میتواند تعادل را بهطور کلی برهم بزند.
اگر فرض کنیم یک خانوار در گذشته ماهانه حدود ۳۰۰ هزار تومان برای آب و برق پرداخت میکرده و اکنون این رقم به یک میلیون تومان افزایش یافته است، هزینه سالانه انرژی این خانوار از حدود ۳.۶ میلیون تومان به ۱۲ میلیون تومان جهش خواهد کرد که این رقم برای بسیاری از اقشار جامعه، معادل بخش قابلتوجهی از درآمد ماهانه است.
- کدام کشور نزدیک به 70 درصد برق خود را از انرژی هستهای تامین میکند؟
- با 400 میلیون تومان نیروگاه خورشیدی خانگی احداث کنید
- وزیر نیرو: بهترین کیفیت برق دنیا را عرضه میکنیم
الگوهای موفق جهانی در اصلاح تعرفهها
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و حتی در حال توسعه، اصلاح قیمت انرژی و واقعیسازی تعرفهها هرگز به صورت یک شوک ناگهانی به جامعه وارد نمیشود، بلکه این مسیر با سیاستهای حمایتی هدفمند، اطلاعرسانی دقیق پیش از اجرا و ارائه ابزارهای کنترلی مصرف همراه است. دولتها معمولاً پیش از اعمال هرگونه تغییر تعرفهای، ابتدا ضرورتهای اقتصادی، میزان دقیق مصرف، دلایل فنی افزایش هزینهها و اثرات بلندمدت آن بر قدرت خرید خانوارها را برای مردم تشریح میکنند.
الزامات دستیابی به اصلاح مصرف و اعتماد عمومی
اقداماتی همچون اعلام شفاف هزینه واقعی تولید و توزیع انرژی، بازنگری در تعریف الگوهای مصرف خانوار بر اساس شرایط واقعی اقلیمی، ایجاد بستههای حمایتی برای اقشار آسیبپذیر و دهکهای پایین، ارائه گزارشهای سالانه از درآمدهای حاصله و بازگشت آن به جیب مردم از طریق توسعه زیرساختهای کاهش مصرف انرژی، و در نهایت حرکت به سمت هوشمندسازی شبکه، از جمله راهکارهایی است که میتواند موفقیت این سیاستها را تضمین کند.
در پایان افزایش قبض برق در ماههای خرداد و تیر، زنگ خطری جدی است که پرسشهای بیشماری را درباره عدالت در محاسبات، صحت عملکرد سیستمهای تعرفهگذاری و معیارهای مصرف ایجاد کرده است.