گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
ترک سیگار برای بسیاری از افراد ساده نیست و ممکن است با وسوسه، لغزش و حتی بازگشت دوباره به مصرف همراه باشد. وابستگی فقط به نیکوتین محدود نمیشود؛ عادتهایی مثل در دست گرفتن سیگار، حرکت دست به دهان و احساس دود در گلو هم بخشی از تجربه سیگار کشیدن هستند. فشارهای روزمره نیز میتوانند این میل را بیشتر کنند. به همین دلیل، بعضی از افراد سیگاری در سالهای اخیر ویپ یا سیگار الکترونیکی را بهعنوان یکی از گزینههای جایگزینی سیگار بررسی کردهاند. اما آیا ویپ واقعاً میتواند به ترک سیگار کمک کند؟ شواهد علمی درباره فواید و محدودیتهای آن چه میگویند؟
این مطلب برای بزرگسالان سیگاری تهیه شده است. هدف آن تبلیغ ویپ بهعنوان درمان پزشکی نیست، بلکه میخواهد تصویری روشن از فواید احتمالی، محدودیتها و خطرات آن ارائه دهد تا فرد بتواند آگاهانهتر تصمیم بگیرد. افراد غیرسیگاری نباید مصرف ویپ را شروع کنند. در دوران بارداری یا شیردهی و همچنین در صورت ابتلا به بیماری قلبی یا تنفسی، پیش از هرگونه تغییر در شیوه مصرف نیکوتین با پزشک مشورت کنید.
ویپ چطور کار میکند؟
ویپ دستگاهی است که مایعی حاوی نیکوتین و معمولاً طعمدهندهها را گرم میکند و بخار حاصل از آن استنشاق میشود. در سیگار معمولی، تنباکو میسوزد و دود تولید میشود؛ اما در ویپ احتراق تنباکو وجود ندارد. به همین دلیل، بسیاری از مواد مضر ناشی از سوختن تنباکو که در دود سیگار وجود دارند، به همان شکل در بخار ویپ تولید نمیشوند. با این حال، این تفاوت به معنی بیخطر بودن کامل ویپ نیست.
از نظر رفتاری نیز ویپ میتواند بخشی از عادتهای مرتبط با سیگار کشیدن را حفظ کند:
- دریافت نیکوتین با غلظتهای مختلف
- تکرار حرکت دست به دهان و پاف گرفتن
- ایجاد احساس مشابه در گلو در بعضی مایعات و ترکیبات
- امکان کاهش تدریجی نیکوتین در صورت داشتن برنامه مشخص
همین شباهتها باعث میشوند بعضی افراد استفاده از ویپ را در مقایسه با روشهایی که فقط نیکوتین را جایگزین میکنند، قابلتحملتر بدانند. البته اگر هدف نهایی، قطع کامل نیکوتین باشد، ادامه طولانیمدت مصرف ویپ میتواند وابستگی به نیکوتین را همچنان حفظ کند و فقط شکل مصرف را تغییر دهد.
شواهد علمی درباره ترک سیگار با ویپ چه میگویند؟
بررسیهای نظاممند کاکرین، که از منابع مهم برای ارزیابی شواهد پزشکی هستند، استفاده از سیگارهای الکترونیکی حاوی نیکوتین برای ترک سیگار را بررسی کردهاند. نتایج مطالعات کنترلشده نشان میدهد افرادی که از ویپ نیکوتیندار استفاده کردهاند، در مقایسه با افرادی که از برخی جایگزینهای رایج نیکوتین مانند آدامس یا چسب نیکوتین استفاده کردهاند، احتمال بیشتری برای ترک سیگار و حفظ این ترک برای دستکم شش ماه داشتهاند. شواهدی با قطعیت متوسط نیز وجود دارد که ویپ نیکوتیندار در مقایسه با ویپ بدون نیکوتین، احتمال ترک موفق را بیشتر میکند. در مقایسه با روشهایی که حمایت کمتری ارائه میدهند یا فقط بر مشاوره رفتاری تکیه دارند نیز نتایج ویپ نیکوتیندار در برخی مطالعات بهتر بوده است، هرچند قطعیت این مقایسه پایینتر است.
یک جمعبندی ساده از اعداد گزارششده در بررسیهای کاکرین: از هر ۱۰۰ نفری که برای ترک سیگار از ویپ نیکوتیندار استفاده میکنند، حدود ۸ تا ۱۰ نفر ممکن است بتوانند دستکم شش ماه سیگار را کنار بگذارند. این رقم در مقایسه با حدود ۶ نفر برای جایگزینهای نیکوتینی و حدود ۴ تا ۵ نفر برای روشهای بدون حمایت بیشتر است. با این حال، این اعداد به معنی موفقیت برای همه افراد نیستند و بسیاری از افراد همچنان به مصرف سیگار ادامه میدهند یا برای مدتی هر دو محصول را همزمان مصرف میکنند.
برای خواننده ایرانی یک نکته مهم وجود دارد: بخش زیادی از این شواهد از مطالعاتی در کشورهای دیگر و با محصولاتی تحت نظارت کیفی به دست آمدهاند. ویپ را نباید یک «داروی تأییدشده برای ترک سیگار» در نظر گرفت و این شواهد جای تشخیص یا درمان پزشکی را نمیگیرند.
در بازار ایران، پیش از خرید دستگاه یا مایع ویپ بهتر است مشخصات، نوع کامدهی، غلظت نیکوتین و کیفیت محصول را با دقت بررسی کنید. فروشگاه دخان سون نیز در زمینه ویپ، پاد سیستم و سالت نیکوتین فعالیت دارد و امکان بررسی مدلها و طعمهای مختلف را فراهم میکند. اشاره به این فروشگاه به معنی توصیه پزشکی برای ترک سیگار نیست؛ این بخش صرفاً برای افرادی است که خودشان تصمیم گرفتهاند گزینههای موجود را از نظر خرید و مشخصات فنی بررسی کنند.
ویپ چه مزایایی میتواند برای فرد سیگاری داشته باشد؟
اگر فرد سیگاری بتواند مصرف سیگار را کاملاً کنار بگذارد و فقط از ویپ استفاده کند، نه اینکه هر دو را همزمان مصرف کند، چند مزیت احتمالی وجود دارد:
۱. حذف دود ناشی از سوختن تنباکو
بخش زیادی از مواد سمی و سرطانزا در دود سیگار به سوختن تنباکو مربوط است. با حذف این فرایند، تماس فرد با بخشی از این مواد کاهش پیدا میکند. البته بخار ویپ همچنان میتواند حاوی نیکوتین، ذرات معلق و ترکیباتی باشد که از مایع پایه و فرایند حرارت ایجاد میشوند.
۲. امکان تنظیم بهتر میزان نیکوتین
هر نخ سیگار مقدار مشخصی تنباکو دارد، اما در ویپ میزان نیکوتین دریافتی تا حدی به دستگاه، توان آن، غلظت مایع و تعداد پافها بستگی دارد. این انعطاف برای بعضی افراد مفید است، اما اگر بدون برنامه مصرف شود، میتواند به دریافت نیکوتین بیشتر از نیاز فرد هم منجر شود.
۳. حفظ بخشی از عادتهای مرتبط با سیگار
ترک سیگار فقط کنار گذاشتن نیکوتین نیست. عادتهایی مثل گرفتن سیگار، پاف گرفتن و حرکت دست به دهان نیز برای بسیاری از افراد مهم هستند. ویپ میتواند این بخش از عادت را تا حدی حفظ کند و برای بعضی افراد، کنار گذاشتن سیگار را قابلتحملتر کند. البته همین موضوع ممکن است وابستگی رفتاری به مصرف را طولانیتر کند.
۴. امکان کاهش تدریجی نیکوتین
بعضی افراد پس از جایگزین کردن سیگار با ویپ، بهتدریج غلظت نیکوتین مایع را کاهش میدهند. این روش زمانی منطقیتر است که از ابتدا هدف مشخصی برای کاهش وابستگی و در نهایت قطع مصرف نیکوتین وجود داشته باشد و مصرف همزمان سیگار و ویپ طولانی نشود.
مضرات و خطرات ویپ چیست؟
نیکوتین همچنان اعتیادآور است. جایگزین کردن سیگار با ویپ لزوماً به معنی پایان وابستگی به نیکوتین نیست و در بسیاری از موارد فقط شیوه دریافت نیکوتین را تغییر میدهد.
ایمنی بلندمدت ویپ هنوز بهطور کامل مشخص نشده است. برخی مطالعات کوتاهمدت تفاوت چشمگیری در عوارض جدی ویپ در مقایسه با بعضی جایگزینهای نیکوتین نشان ندادهاند، اما اطلاعات بلندمدت و مطالعات بزرگمقیاس همچنان محدود هستند. عوارضی مانند تحریک دهان و گلو، سرفه، سردرد و تهوع نیز در میان مصرفکنندگان گزارش شدهاند و ممکن است در ادامه مصرف کاهش پیدا کنند.
مصرف همزمان سیگار و ویپ میتواند مشکلساز باشد. اگر فرد در کنار ویپ همچنان سیگار هم بکشد، بخش مهمی از فایده احتمالی جایگزینی سیگار از بین میرود. در بعضی افراد حتی ممکن است مجموع دریافت نیکوتین بیشتر شود. به همین دلیل، هدف اصلی باید کنار گذاشتن کامل سیگار باشد، نه اینکه ویپ برای مدت طولانی در کنار سیگار مصرف شود.
کیفیت و اصالت محصول اهمیت زیادی دارد. مایعات تقلبی، دستگاههای بیکیفیت یا محصولاتی با ترکیبات نامشخص ممکن است خطرات متفاوتی داشته باشند. بسیاری از مطالعات علمی روی محصولات استاندارد و کنترلشده انجام شدهاند و نمیتوان نتایج آنها را بدون قید و شرط به همه محصولات موجود در بازار تعمیم داد.
افراد غیرسیگاری و نوجوانان نباید مصرف نیکوتین را شروع کنند. برای کسی که سیگار نمیکشد، شروع مصرف ویپ فایدهای برای ترک سیگار ندارد و میتواند به وابستگی به نیکوتین منجر شود. این مطلب فقط برای افراد بالای ۱۸ سال تهیه شده است.
بارداری، شیردهی و بیماریهای قلبی یا تنفسی: این مطلب توصیه درمانی برای این شرایط ارائه نمیدهد. اگر در یکی از این گروهها قرار میگیرید، درباره مصرف نیکوتین یا تغییر روش مصرف با پزشک معالج خود مشورت کنید.
اشتباهات رایج در مسیر ترک سیگار با ویپ
- انتظار نتیجه فوری: ترک سیگار معمولاً یک فرایند تدریجی است و ممکن است با روزهای سخت یا حتی یک لغزش همراه باشد. یک لغزش به معنی شکست کامل نیست، اما داشتن برنامه و پیگیری مداوم میتواند مهم باشد.
- نگه داشتن چند نخ سیگار برای «مواقع خاص»: همین چند نخ میتواند در بعضی افراد دوباره به مصرف روزانه تبدیل شود و ترک کامل را سختتر کند.
- انتخاب دستگاه نامتناسب با عادت مصرف: فردی که به کامدهی دهان به ریه (MTL) شبیه سیگار عادت دارد، ممکن است با دستگاههای بسیار پرقدرت و بخاردهی زیاد احساس راحتی نکند. برای چنین فردی، نوع کامدهی دستگاه میتواند از قدرت بالای آن مهمتر باشد.
- انتخاب غلظت نامناسب نیکوتین: غلظت خیلی پایین ممکن است میل به سیگار را بهخوبی کنترل نکند، در حالی که غلظت خیلی بالا میتواند باعث تهوع، سرگیجه یا دریافت بیش از حد نیکوتین شود.
- نادیده گرفتن حمایت و مشاوره: شواهد موجود نشان میدهند که استفاده از ابزارهای کمکی در کنار حمایت رفتاری و مشاوره میتواند به روند ترک کمک کند. ویپ بهتنهایی نمیتواند تمام عوامل روانی و رفتاری مرتبط با ترک سیگار را پوشش دهد.
اگر سیگاری هستید، هنگام انتخاب ویپ به چه نکاتی توجه کنید؟
اگر تصمیم گرفتهاید ویپ را بهعنوان یکی از گزینههای جایگزینی سیگار بررسی کنید، بهتر است قبل از خرید به چند نکته ساده و کاربردی توجه داشته باشید:
- اول هدف خود را مشخص کنید: آیا میخواهید سیگار را کاملاً کنار بگذارید، مصرف روزانه را کمتر کنید یا فقط در حال بررسی گزینههای موجود هستید؟ روشن بودن هدف، انتخاب محصول را منطقیتر میکند.
- نوع کامدهی را در نظر بگیرید: اگر به سیگار معمولی عادت دارید، دستگاههای MTL که کامدهی آنها شبیهتر به سیگار است، ممکن است برایتان آشناتر و قابلقبولتر باشند.
- به غلظت نیکوتین توجه کنید: انتخاب مایع با غلظت نامتناسب میتواند یا میل به سیگار را بهخوبی کنترل نکند یا باعث دریافت بیش از حد نیکوتین شود.
- بهدنبال دستگاه خیلی قدرتمند نباشید: برای فردی که از سیگار معمولی به ویپ روی میآورد، قدرت بالا و تولید بخار زیاد لزوماً مزیت نیست. راحتی استفاده و هماهنگی با عادت قبلی اهمیت بیشتری دارد.
- اصالت و مشخصات محصول را بررسی کنید: از اصل بودن دستگاه و مایع، تاریخ انقضا و مشخصات درجشده روی بستهبندی مطمئن شوید.
- هدف را روی حذف کامل سیگار بگذارید: اگر قرار است ویپ در مسیر ترک استفاده شود، بهتر است از ابتدا برای کنار گذاشتن سیگار برنامه داشته باشید و مصرف همزمان دو محصول را طولانی نکنید.
در بازار ایران، پیش از خرید دستگاه یا مایع ویپ بهتر است مشخصات، نوع کامدهی، غلظت نیکوتین و کیفیت محصول را با دقت بررسی کنید. فروشگاه «دخان سون» نیز در زمینه ویپ، پادسیستم و سالت نیکوتین فعالیت دارد و امکان بررسی مدلها و طعمهای مختلف را فراهم میکند. اشاره به این فروشگاه به معنی توصیه پزشکی برای ترک سیگار نیست؛ این بخش صرفاً برای افرادی است که خودشان تصمیم گرفتهاند گزینههای موجود را از نظر خرید و مشخصات فنی بررسی کنند.
جمعبندی: آیا ویپ میتواند به ترک سیگار کمک کند؟
بله، برای بخشی از بزرگسالان سیگاری ممکن است کمککننده باشد.
بر اساس بررسیهای نظاممند معتبر از جمله کاکرین، ویپ نیکوتیندار در بعضی مطالعات توانسته احتمال ترک سیگار برای دستکم شش ماه را در مقایسه با برخی روشهای رایج جایگزین نیکوتین افزایش دهد. اما این نتیجه به معنی مؤثر بودن ویپ برای همه افراد نیست و همچنین به این معنی نیست که ویپ یک روش بیخطر یا درمان پزشکی قطعی برای ترک سیگار است.
در طرف دیگر، نیکوتین همچنان مادهای اعتیادآور است، ایمنی بلندمدت ویپ هنوز بهطور کامل مشخص نشده، و مصرف همزمان سیگار و ویپ میتواند بخش زیادی از فایده احتمالی جایگزینی را کاهش دهد. شروع مصرف ویپ برای افرادی که سیگار نمیکشند نیز دلیلی برای ترک به همراه ندارد و میتواند باعث ایجاد وابستگی به نیکوتین شود.
در نهایت، اگر هدف شما کم کردن وابستگی به سیگار است، بهتر است قبل از خرید صرفاً به مدل یا تبلیغات محصول توجه نکنید. ابتدا هدف خود را مشخص کنید، درباره گزینههای ترک سیگار و محدودیتهای هر روش اطلاعات بهدست آورید و در صورت نیاز از پزشک یا مشاور ترک سیگار کمک بگیرید. برای انتخاب دستگاه یا مایع ویپ نیز میتوانید مشخصات محصولات را با توجه به سبک مصرف خود مقایسه کنید؛ اما این مقایسه جایگزین نظر پزشکی نیست.