گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
جنگنده iconic F-14 تامکت، با وجود ظاهر قدرتمند و عملکرد چشمگیر، دهه‌ها با یک نقص فنی مرگبار در موتور خود دست‌وپنجه نرم می‌کرد که منجر به سقوط ده‌ها فروند از آن شد.
در تاریخ هوانوردی نظامی، برخی از هواپیماها به نمادهای قدرت و تکنولوژی تبدیل می‌شوند، اما حتی این شاهکارهای مهندسی نیز گاهی اوقات با چالش‌های پنهانی مواجه بوده‌اند. داستان F-14 Tomcat که به دلیل رادار قدرتمند و موشک‌های دوربرد فونیکس خود شهرت داشت، نمونه‌ای بارز از این واقعیت است. این جنگنده برای سالیان متمادی با یک موتور نامناسب پرواز کرد که نه تنها پتانسیل کامل آن را محدود می‌ساخت، بلکه جان خلبانانش را نیز به خطر می‌انداخت.
ریشه مشکل: از F-111B تا F-14 تامکت
در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی، نیروی دریایی ایالات متحده به دنبال یک جنگنده رهگیر بال‌متغیر و مافوق صوت بود که بتواند رادار هیوز AN/AWG-9 و موشک دوربرد فونیکس را حمل کند. این سیستم‌ها می‌توانستند تهدیدات هوایی را از فاصله ۲۴۰ کیلومتری شناسایی کرده و شش موشک فونیکس با برد ۱۹۰ کیلومتر و سرعت ۵ ماخ را شلیک کنند. رابرت مک‌نامارا، وزیر دفاع وقت، برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها، نیروی دریایی را مجبور کرد تا از جنگنده F-111B آردوارک جنرال داینامیکس استفاده کند، هواپیمایی که در اصل برای نیروی هوایی طراحی شده بود.
- چگونه چین هزینه‌های ساخت جنگنده‌های J-20 و J-10 را تا ۲۰ درصد کاهش داد؟
- سقوط جنگنده میراژ 2000D فرانسه؛ یک کشته و جستجو برای خدمه دوم
- جنگنده تاریخی F-117A نایت‌هاوک؛ آخرین پرواز خود را به انجام رساند
F-111B برای نیروی دریایی سنگین و نامناسب بود. این هواپیمای حدود ۴۰۸۰۰ کیلوگرم برای برخاست و فرود ایمن روی عرشه کوتاه ناوهای هواپیمابر بسیار سنگین بود. این محدودیت‌ها نشان داد که F-111B نمی‌تواند نیازهای عملیاتی نیروی دریایی را برآورده کند.
موتور TF-30: معمای مرگبار تامکت
یکی از مشکلات اساسی F-111B، موتورهای توربوفن Pratt & Whitney TF-30 بود. این موتورها به تغییرات ناگهانی و سریع دریچه گاز واکنش خوبی نشان نمی‌دادند و تمایل به استال کمپرسور داشتند. برای یک خلبان ناو هواپیمابر که در حال فرود بود و ممکن بود نیاز به افزایش ناگهانی قدرت برای دور زدن و فرود مجدد داشته باشد، این نقص مرگبار بود؛ افزایش سریع دریچه گاز می‌توانست منجر به خاموش شدن موتور شود.
کنگره آمریکا در سال ۱۹۶۸ پروژه F-111B را لغو کرد. سپس گرومن در ژانویه ۱۹۶۹ قرارداد ساخت جنگنده F-14 Tomcat را با استفاده از همان رادار و موشک‌های مورد نظر نیروی دریایی برنده شد. قرار بود F-14 با موتور جدید P&W F-401 پرواز کند، اما به دلیل تاخیرهای تولید و افزایش هزینه‌ها، F-401 به موقع آماده نشد. در نتیجه، گرومن مجبور شد از همان موتور TF-30 که در F-111B استفاده شده بود، برای F-14 Tomcat بهره ببرد. اگرچه F-14 حدود حدود ۴۵۰۰ کیلوگرم سبک‌تر از F-111B بود، اما نقص ذاتی موتور TF-30 همچنان باقی ماند.
- وزیر دفاع: جنگنده سنگین ایرانی سال آینده به پرواز در می‌آید
- جنگنده عجیب آلمان نازی که قرار بود با زغال‌سنگ پرواز کند
- جنگنده J-20S چین؛ کابوس جدید نیروی دریایی آمریکا در اقیانوس آرام؟
- پهپاد رزمی Valkyrie برای نخستین بار در اروپا پرواز کرد
خلبانان F-14 تامکت اگرچه عاشق پرواز با این جنگنده بودند، اما به سرعت فهمیدند که موتورهای TF-30 نیاز به احتیاط شدید دارند. فاصله حدود ۳ متری موتورها به این معنی بود که خرابی یک موتور در سرعت‌های پایین (مانند فرود روی ناو هواپیمابر) می‌توانست نیروی رانش نامتقارن ایجاد کرده و هواپیما را واژگون کند. این مسئله منجر به از دست رفتن حدود ۴۰ فروند F-14 تامکت، معادل ۲۸ درصد از حوادث کلاس A، به دلیل استال کمپرسور، خرابی پره‌های توربین و واژگونی‌های ناشی از نیروی رانش نامتقارن شد. خلبانان همیشه با هشدار از لزوم دقت در کار با دریچه گاز در زوایای حمله بالا و آمادگی برای مقابله با نیروی رانش نامتقارن در صورت از دست دادن موتور صحبت می‌کردند.
یک ارتقای دیرهنگام و ناکافی
نیروی دریایی هرگز موتور P&W F-401 را روی F-14 تامکت نصب نکرد و آن را در سال ۱۹۷۴ کنار گذاشت. سرانجام در سال ۱۹۸۸، این جنگنده ارتقای لازم را دریافت کرد: موتور General Electric F-110-GE-400. این موتورها قدرت رانش هر F-14 را بیش از ۱۲ هزار پوند (حدود ۵۴۰۰ کیلوگرم) افزایش دادند، نرخ صعود را ۶۰ درصد و شعاع رهگیری را ۶۲ درصد بهبود بخشیدند. پره‌های فن و تیغه‌های ورودی بازطراحی شده جریان هوا را یکنواخت‌تر کرده و تغییرات سریع دریچه گاز بدون نگرانی از استال را ممکن ساختند. با این موتورهای جدید، F-14 سرانجام عملکردی مطابق با ظاهر قدرتمند خود پیدا کرد.
اما از بیش از ۷۰۰ فروند F-14 Tomcat موجود در خدمت، بسیاری به دلیل هزینه‌های بالای ارتقاء هرگز به موتورهای جدید GE مجهز نشدند و تا پایان عمر عملیاتی خود با موتورهای TF-30 پرواز کردند. به‌طور کنایه‌آمیز، بسیاری از این تامکت‌ها در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ به «بمب‌کت» تبدیل شده و با همان موتورهای TF-30 که برای جنگنده-بمب‌افکن لغوشده F-111B طراحی شده بودند، نقش حمله زمینی را ایفا کردند.