ساعتها و دستبندهای هوشمند دیگر فقط قدم نمیشمارند. در چند سال گذشته، برخی از این دستگاهها قابلیت هشدار ریتم نامنظم قلب، ثبت نوار قلب تکلیدی، هشدار احتمال آپنه خواب و حتی هشدار احتمال فشار خون بالا را گرفتهاند. برخی از این قابلیتها مجوز سازمان غذا و داروی آمریکا را هم دارند. قابلیت هشدار آپنه خواب در سال ۲۰۲۴ و قابلیت هشدار فشار خون بالا در سال ۲۰۲۵ برای یکی از مدلهای پرفروش ساعت هوشمند مجوز گرفت.
حالا سؤال کاربر این است: وقتی ساعت چنین هشداری میدهد، چقدر باید نگران شد و قدم بعدی چیست؟ جواب کوتاه این است که این هشدارها برای «غربالگری» طراحی شدهاند، نه «تشخیص». هشدار ساعت را نباید نادیده گرفت، اما تشخیص قطعی فقط با بررسی پزشکی ممکن است.
غربالگری با تشخیص چه فرقی دارد؟
غربالگری یعنی پیدا کردن افرادی که احتمال بیشتری دارد یک بیماری را داشته باشند، تا بررسی دقیقتر شوند. تشخیص یعنی اثبات اینکه بیماری وجود دارد یا ندارد. ساعت هوشمند در بهترین حالت ابزار غربالگری است. دو نکته از همین تفاوت نتیجه میشود:
- هشدار ساعت به معنای بیماری نیست: بخشی از هشدارها اشتباهاند، و حتی وقتی درستاند، شدت بیماری و نیاز به درمان را پزشک تعیین میکند.
- نبود هشدار به معنای سلامت نیست: ساعت ممکن است بیماری را نبیند؛ بهخصوص اگر بیماری متناوب باشد یا ساعت را همیشه به دست نداشته باشید.
هشدار ریتم نامنظم قلب
این هشدار درباره چیست؟
بیشتر هشدارهای ریتم نامنظم برای پیدا کردن «فیبریلاسیون دهلیزی» طراحی شدهاند. فیبریلاسیون دهلیزی شایعترین آریتمی پایدار قلب است. آریتمی یعنی بینظمی در ریتم ضربان قلب. در فیبریلاسیون دهلیزی، حفرههای بالایی قلب بهجای انقباض منظم، نامنظم و سریع میلرزند. خون در این حفرهها کندتر جریان پیدا میکند و ممکن است لخته شود. اگر لخته به مغز برسد، سکته مغزی ایجاد میکند. فیبریلاسیون دهلیزی خطر سکته مغزی را چند برابر میکند و در بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارد.
علائمی که ممکن است داشته باشید
بسیاری از مبتلایان به فیبریلاسیون دهلیزی هیچ علامتی ندارند و بیماری فقط با نوار قلب پیدا میشود. در بقیه، این علائم شایعتر است:
- تپش قلب یا حس لرزیدن و بینظمی در سینه
- خستگی زودرس و کم شدن توان ورزش
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- سرگیجه یا سبکی سر
ساعت چطور آن را تشخیص میدهد؟
ساعتهای هوشمند دو روش دارند:
- حسگر نوری: چراغهای کوچک پشت ساعت، تغییرات جریان خون در پوست مچ را میخوانند و فاصله بین ضربانها را میسنجند. اگر این فاصلهها چند بار پشت سر هم نامنظم باشند، ساعت هشدار میدهد. این بررسی بیشتر در زمان استراحت و بدون نیاز به کاری از طرف کاربر انجام میشود.
- نوار قلب تکلیدی: در برخی مدلها، با گذاشتن انگشت دست دیگر روی تاج یا بدنه ساعت به مدت حدود ۳۰ ثانیه، یک نوار قلب ساده ثبت میشود. این نوار با نوار قلب ۱۲ لیدی بیمارستان برابر نیست، اما برای دیدن ریتم قلب در همان لحظه ارزشمند است.
این هشدار چقدر قابل اعتماد است؟
در یک مطالعه بزرگ آمریکایی با بیش از ۴۰۰ هزار شرکتکننده، کمتر از یک درصد افراد هشدار ریتم نامنظم گرفتند. به کسانی که هشدار گرفته بودند، یک چسب نوار قلب داده شد که چند روز ریتم قلب را ثبت میکرد. حدود یکسوم آنها در همان چند روز فیبریلاسیون دهلیزی داشتند. پیدا نشدن فیبریلاسیون دهلیزی در دوسوم بقیه هم لزوماً به معنای اشتباه بودن هشدار نبود؛ چون فیبریلاسیون دهلیزی میتواند متناوب باشد و در روزهای ثبت نوار اتفاق نیفتد.
بعد از هشدار چه کنیم؟
- اگر ساعت قابلیت نوار قلب دارد، در حالت آرام نشسته یک نوار ثبت کنید و نگه دارید.
- زمان هشدارها، تعداد آنها و علائمی مثل تپش قلب، سرگیجه یا تنگی نفس را یادداشت کنید.
- برای بررسی به یک متخصص قلب مراجعه کنید. بررسی معمولاً با نوار قلب ۱۲ لیدی شروع میشود و در صورت نیاز، هولتر (ثبت ۲۴ ساعته یا چندروزه ریتم قلب) و اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب) انجام میشود.
- اگر فیبریلاسیون دهلیزی تأیید شد، پزشک بر اساس سن، فشار خون، دیابت، سابقه سکته و چند عامل دیگر، خطر سکته را حساب میکند و درباره نیاز به داروی ضدانعقاد، یعنی داروی رقیقکننده خون، تصمیم میگیرد.
هیچ دارویی، بهخصوص آسپرین یا داروهای ضدانعقاد، را بر اساس هشدار ساعت خودسرانه شروع نکنید.
هشدار فشار خون بالا
ساعت واقعاً فشار خون را اندازه میگیرد؟
بیشتر ساعتهایی که هشدار فشار خون دارند، عدد فشار خون را اندازه نمیگیرند. این ساعتها با تحلیل الگوی دادههای حسگر نوری در طول چند هفته، احتمال بالا بودن مزمن فشار خون را تخمین میزنند و در صورت مشکوک بودن، هشدار میدهند. طبق اعلام سازنده یکی از این قابلیتها، بسیاری از افراد مبتلا به فشار خون بالا هشداری دریافت نمیکنند. هدف قابلیت، پیدا کردن بخشی از افرادی است که فشار خون بالا دارند و خبر ندارند.
برخی دستبندها و ساعتها هم عدد فشار خون را بدون کاف، یعنی بدون بازوبند بادی، نشان میدهند. دقت این دستگاهها هنوز برای تشخیص فشار خون بالا تأیید نشده است و انجمنهای قلب آمریکا و اروپا استفاده از آنها را برای تشخیص توصیه نمیکنند.
بعد از هشدار چه کنیم؟
فشار خون را با یک دستگاه بازویی معتبر در خانه اندازه بگیرید. اندازهگیری درست این شرایط را دارد:
- ۳۰ دقیقه قبل از اندازهگیری، چای، قهوه، سیگار و ورزش ممنوع است.
- ۵ دقیقه آرام بنشینید؛ پشت به صندلی تکیه داده، پاها روی زمین و بدون صحبت.
- بازوبند روی بازوی برهنه بسته شود و بازو روی میز، همسطح قلب قرار بگیرد.
- هر بار دو اندازهگیری با فاصله یک دقیقه انجام دهید.
- صبح و شب، به مدت یک هفته، اعداد را یادداشت کنید و میانگین بگیرید.
طبق راهنمای انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا، اگر میانگین فشار خانگی ۱۳۰ روی ۸۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر باشد، فشار خون بالاست و باید با متخصص قلب یا متخصص داخلی مشورت کنید. فشار خون بالا معمولاً هیچ علامتی ندارد و تنها راه شناختن آن، اندازهگیری است.
هشدار آپنه خواب
آپنه خواب چیست؟
آپنه انسدادی خواب یعنی راه هوایی در گلو در طول خواب بارها بهطور کامل یا نسبی بسته شود. با هر بار بسته شدن راه هوایی، اکسیژن خون کم میشود و مغز برای باز کردن راه هوایی، خواب را سبک میکند یا فرد را برای چند لحظه بیدار میکند. بیشتر افراد این بیدار شدنها را به خاطر نمیآورند. خروپف بلند، قطع نفس در خواب که همسر یا هماتاقی میبیند، خوابآلودگی روزانه و سردرد صبحگاهی از علامتهای رایج آپنه خواب است. آپنه خواب درماننشده با فشار خون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی، سکته مغزی و تصادف رانندگی به خاطر خوابآلودگی ارتباط دارد.
آپنه خواب در زنان متفاوت دیده میشود
آپنه خواب در مردان شایعتر است، اما در زنان کمتر تشخیص داده میشود. زنان مبتلا ممکن است بهجای خروپف بلند، بیشتر از بیخوابی، خستگی مداوم، سردرد صبحگاهی و بیدار شدنهای مکرر شکایت کنند. خطر آپنه خواب در زنان بعد از یائسگی بیشتر میشود. اگر این علائم را دارید، حتی بدون خروپف بلند، احتمال آپنه خواب را با پزشک در میان بگذارید.
ساعت چطور آن را تشخیص میدهد؟
برخی ساعتها با حسگر حرکتی، حرکتهای ریز مچ را که با هر نفس ایجاد میشود، در طول خواب ثبت میکنند و «اختلال تنفسی» را میشمارند. اگر این اختلالها در چند شب متوالی زیاد باشند، ساعت احتمال آپنه خواب متوسط تا شدید را اعلام میکند. این قابلیت آپنه خفیف را معمولاً نمیبیند و جای تست خواب را نمیگیرد.
یک خودآزمایی ساده
پرسشنامه «استاپبنگ» یکی از ابزارهای رایج غربالگری آپنه خواب است. به هر سؤالی که جوابش «بله» است، یک امتیاز بدهید:
- آیا بلند خروپف میکنید؛ آنقدر بلند که از پشت در بسته شنیده شود؟
- آیا در طول روز اغلب خسته یا خوابآلود هستید؟
- آیا کسی دیده است که نفستان در خواب قطع شود؟
- آیا فشار خون بالا دارید یا برای آن دارو مصرف میکنید؟
- آیا شاخص توده بدنی شما بیشتر از ۳۵ است؟
- آیا بیشتر از ۵۰ سال دارید؟
- آیا دور گردنتان بیشتر از ۴۰ سانتیمتر است؟
- آیا مرد هستید؟
امتیاز ۳ یا بیشتر یعنی احتمال آپنه خواب بیشتر است و بررسی پزشکی لازم است. امتیاز کمتر از ۳، آپنه خواب را رد نمیکند.
بعد از هشدار چه کنیم؟
تشخیص آپنه خواب با «تست خواب» انجام میشود. تست خواب یا در آزمایشگاه خواب و با ثبت کامل فعالیت مغز، تنفس، اکسیژن و ضربان قلب انجام میشود، یا با یک دستگاه سادهتر در خانه. برای انتخاب نوع تست و پیدا کردن علت تنگی راه هوایی، مراجعه به یک متخصص گوش و حلق و بینی کمک میکند. متخصص گوش و حلق و بینی بینی، لوزهها، زبان کوچک و کام را معاینه میکند تا علتهایی مثل انحراف تیغه بینی یا لوزههای بزرگ را پیدا کند.
درمان اصلی آپنه خواب متوسط تا شدید، دستگاه «سیپپ» است؛ دستگاهی که با ماسک، هوا را با فشار ملایم وارد راه هوایی میکند و آن را باز نگه میدارد. کاهش وزن، خوابیدن به پهلو، وسیلههای دهانی که فک را جلو نگه میدارند، و در برخی بیماران جراحی، از راههای دیگر درماناند.
اکسیژن خون، استرس و بقیه اعداد
ساعتها اعداد دیگری هم نشان میدهند که بهتر است درباره آنها واقعبین باشید:
- اکسیژن خون: عدد اکسیژن ساعت هوشمند با اکسیمتر انگشتی بیمارستانی برابر نیست. سرمای دست، شل بودن بند، تتو و حرکت روی دقت آن اثر میگذارند. اگر عدد پایینی دیدید و حالتان خوب است، اندازهگیری را در حالت استراحت تکرار کنید. اگر تنگی نفس دارید، به عدد ساعت تکیه نکنید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- نمره استرس و تغییرپذیری ضربان قلب: این اعداد برای دیدن روند سلامت عمومی و کیفیت ریکاوری مفیدند، اما برای تشخیص هیچ بیماریای طراحی نشدهاند.
- تشخیص زمین خوردن: این قابلیت برای سالمندانی که تنها زندگی میکنند، واقعاً کاربردی است و میتواند بهطور خودکار با شماره اضطراری تماس بگیرد.
چرا ساعت گاهی اشتباه میکند؟
- بند شل است و حسگر تماس کامل با پوست ندارد.
- دست در حال حرکت است؛ مثلاً هنگام ورزش یا کار با دست.
- دست سرد است و جریان خون پوست کم شده است.
- روی مچ تتو یا زخم وجود دارد.
- ضربانهای نابهجای بیخطر، که در بسیاری از افراد سالم دیده میشوند، با ریتم نامنظم اشتباه گرفته شدهاند.
از طرف دیگر، ساعت ممکن است بیماری واقعی را هم نبیند؛ مثلاً وقتی ساعت را شبها از دست باز میکنید یا بیماری فقط گاهی خودش را نشان میدهد.
هشدار گرفتید؟ قدم بعدی در یک جدول
| هشدار | کار فوری | بررسی بعدی |
|---|---|---|
| ریتم نامنظم بدون علامت | ثبت نوار قلب با ساعت، اگر این قابلیت را دارد | متخصص قلب؛ نوار قلب ۱۲ لیدی و در صورت نیاز هولتر |
| ریتم نامنظم همراه با درد قفسه سینه، غش یا تنگی نفس شدید | تماس با اورژانس ۱۱۵ | اورژانس بیمارستان |
| احتمال فشار خون بالا | یک هفته اندازهگیری خانگی با دستگاه بازویی | متخصص قلب یا متخصص داخلی |
| احتمال آپنه خواب | پر کردن پرسشنامه استاپبنگ و پرسیدن از همسر درباره خروپف | متخصص گوش و حلق و بینی یا متخصص خواب؛ تست خواب |
| اکسیژن پایین همراه با تنگی نفس | توجه به علامت، نه عدد | مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس |
چه کسانی بیشتر از این قابلیتها سود میبرند؟
فایده هشدارهای سلامت ساعت برای همه یکسان نیست. احتمال اینکه هشدار درست باشد، در کسانی که خطر بیماری بیشتری دارند، بالاتر است:
- افراد بالای ۶۵ سال: فیبریلاسیون دهلیزی با بالا رفتن سن شایعتر میشود.
- کسانی که فشار خون بالا، دیابت، نارسایی قلب یا سابقه سکته دارند: این بیماریها هم خطر فیبریلاسیون دهلیزی را بیشتر میکنند و هم پیامدهای آن را جدیتر.
- کسانی که تپش قلب گاهبهگاه دارند: ثبت نوار با ساعت در لحظه علامت، به پزشک کمک میکند.
- کسانی که خروپف بلند و خوابآلودگی روزانه دارند: هشدار آپنه خواب در این افراد ارزش بیشتری دارد.
در مقابل، در جوانان سالم و بدون علامت، احتمال هشدار اشتباه نسبت به هشدار درست بیشتر است و هشدارها ممکن است بیشتر نگرانی بسازند تا فایده. قابلیت هشدار ریتم نامنظم برخی ساعتها اساساً برای افراد زیر ۲۲ سال طراحی نشده است.
دادههای سلامت شما کجا میرود؟
دادههای ضربان قلب، خواب و فشار خون، اطلاعات حساسی هستند. در تنظیمات ساعت و اپلیکیشن همراه آن بررسی کنید چه دادههایی ذخیره و با چه برنامههایی به اشتراک گذاشته میشود. به اپلیکیشنهای ناشناس دسترسی به دادههای سلامت ندهید. اگر میخواهید دادهها را به پزشک نشان دهید، بیشتر ساعتها امکان خروجی گرفتن از نوار قلب و گزارشها را دارند.
بعد از هشدار، با پزشک حرف بزنید؛ حتی نیمهشب
بسیاری از هشدارهای ساعت در ساعتهای عجیب میرسند؛ نیمهشب یا آخر هفته. همین زمانها، نگرانی و سرچ کردن در اینترنت، معمولاً اضطراب را بیشتر میکند. اگر علامت اورژانسی ندارید، ویزیت آنلاین پزشکی دکتریاب راه سریعتری برای گرفتن نظر پزشک است. در این سرویس میتوانید تلفنی یا آنلاین با متخصص قلب و عروق، متخصص داخلی یا متخصص گوش و حلق و بینی درباره هشدار ساعت و علائمتان حرف بزنید. پزشک مشخص میکند که چه بررسیهایی لازم است و چقدر فوریت دارد. برخی پزشکان دکتریاب در ساعات شب و روزهای تعطیل هم در دسترساند و اگر تماس برقرار نشود، هزینه برگردانده میشود. برای معاینه حضوری هم میتوانید متخصصان قلب و گوش و حلق و بینی شهر خود را در فهرست پزشکان دکتریاب پیدا کنید.
پرسشهای رایج
ساعت هوشمند جای هولتر را میگیرد؟
خیر. هولتر ریتم قلب را بهطور پیوسته و با چند لید ثبت میکند و پزشک آن را بررسی میکند. ساعت هوشمند ریتم را بهطور دورهای چک میکند و نوار تکلیدی آن فقط همان ۳۰ ثانیه را نشان میدهد. البته در کسانی که تپش قلب گاهبهگاه دارند، نوار ساعت که درست در زمان علامت ثبت شده، میتواند سرنخ مفیدی برای پزشک باشد.
کدام ساعت دقیقتر است؟
بهجای برند، دنبال این باشید که قابلیت سلامت موردنظر، مثل نوار قلب یا هشدار ریتم نامنظم، مجوز رسمی پزشکی از نهادهایی مثل سازمان غذا و داروی آمریکا یا نشان پزشکی اروپا داشته باشد. قابلیتهای بدون مجوز پزشکی فقط جنبه سرگرمی و تندرستی عمومی دارند.
برای این هشدارها باید ساعت را شبها هم ببندم؟
برای هشدار آپنه خواب بله؛ چون این قابلیت فقط در زمان خواب کار میکند. هشدار ریتم نامنظم هم بیشتر در زمان استراحت و خواب بررسی میشود. بند را طوری ببندید که هم راحت باشد و هم ساعت روی مچ جابهجا نشود.
من جوان و ورزشکارم؛ هشدار ضربان پایین ساعت را جدی بگیرم؟
ضربان قلب ۵۰ تا ۶۰ در حال استراحت در ورزشکاران و افراد بسیار فعال میتواند طبیعی باشد. اما اگر ضربان پایین با سرگیجه، خستگی غیرعادی یا غش همراه است، باید بررسی شود.
سه جمله برای به خاطر سپردن
هشدار ساعت هوشمند دلیل خوبی برای مراجعه به پزشک است، نه دلیلی برای وحشت. نبود هشدار هم دلیلی برای نادیده گرفتن علائم نیست. درد قفسه سینه، غش و تنگی نفس شدید، بدون توجه به اینکه ساعت چه میگوید، تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ را لازم دارد.
گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 


