جت‌های جنگنده نسل ۴ و ۴.۵، چه تفاوتی با هواپیماهای نسل ۵ دارند؟

در سال ۲۰۰۵، نیروی هوایی ایالات متحده جت جنگنده پنهان‌کار اف-۲۲ رپتور (F-22 Raptor) را به ناوگان خود افزود؛ این اولین «جت جنگنده نسل ۵» جهان بود. اما تفاوت جت‌های جنگنده نسل ۴ و ۴.۵ با نسل ۵ چیست و چگونه این طبقه‌بندی‌ها شکل گرفتند؟

توسعه‌دهندگان و ارتش از دهه ۱۹۹۰ میلادی، هواپیماها را بر اساس نسل طبقه‌بندی کرده‌اند تا پیشرفت‌ها در فناوری هوانوردی را متمایز کنند. جت‌های زیرصوت اولیه که در طول جنگ جهانی دوم و بلافاصله پس از آن استفاده شدند، به طور گسترده‌ای به عنوان نسل اول جنگنده‌ها در نظر گرفته می‌شوند، در حالی که جت‌هایی که رادار هوا به هوا را دریافت کردند، نسل دوم محسوب شدند. جنگنده‌های نسل سوم، هواپیماهای چند منظوره مانند اف-۴ فانتوم (F-4 Phantom) و جت‌های مشابه دیگر هستند.

مسائل در نسل چهارم کمی مبهم‌تر می‌شوند، زیرا از آن زمان به بعد به دسته‌های متعددی تقسیم شده است: ۴، ۴.۵، ۴+ و ۴++، بسته به منبع. جنگنده‌های استاندارد نسل چهارم شامل فناوری‌های جدیدتر و مواد کامپوزیت هستند. اف-۱۶ (F-16) و اف/اِی-۱۸ (F/A-18) نمونه‌هایی از جنگنده‌های نسل چهارم هستند. با این حال، نسل ۴.۵ شامل طبقه‌بندی‌های ذکر شده در بالا می‌شود و انواع بعدی جنگنده‌های نسل چهارم را در بر می‌گیرد. هواپیماهایی که بدین ترتیب طبقه‌بندی می‌شوند، معمولاً پیشرفته‌تر از همتایان قدیمی خود هستند و برای نبردهای هوایی قرن ۲۱ مدرن شده‌اند.

بیشتر بخوانید

• چرا جنگنده روسی سوخو ۳۵ اس – Su-35S همچنان یکی از بهترین پرنده‌های آسمان است؟
• با قاتلان آسمان آشنا شوید؛ 10 جنگنده نسل پنج که آینده جنگ را می‌سازند
• جنگنده‌های جدید چین، بهترین گزینه برای جایگزینی با پرنده‌های ایرانی

تفاوت جت‌های جنگنده نسل ۴ و ۴.۵ با نسل ۵

جنگنده‌های نسل پنجم از یک سیستم کاملاً دیجیتالی، استفاده ترکیبی به عنوان هواپیمای پشتیبانی زمینی و جنگنده حمله مستقیم بهره می‌برند. تا سال ۲۰۲۵، تنها جنگنده‌های نسل پنجم عملیاتی عبارتند از: اف-۲۲ (F-22)، اف-۳۵ لایتنینگ II (F-35 Lightning II)، چنگدو جی-۲۰ (Chengdu J-20)، شن‌یانگ جی-۳۵ (Shenyang J-35) و سوخو سو-۵۷ (Sukhoi Su-57). تفاوت اصلی در این است که جنگنده‌های نسل ۴.۵ برای رسیدن به استانداردهای نزدیک به جنگنده‌های نسل پنجم تغییر یافته‌اند، در حالی که دومی (نسل پنجم) از ابتدا با این بهبودها طراحی و ساخته شده است.

دلیل وجود نسل ۴.۵ جت‌های جنگنده

ایده تقسیم نسل جت‌های جنگنده تا زمانی که نسل چهارم به طور کامل توسعه یافت، مطرح نشد. نیاز به این تقسیم‌بندی به دلیل کاهش بودجه دفاعی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ پدید آمد. از آنجایی که طراحی یک جت جنگنده کاملاً جدید برای یک نسل جدید به طرز باورنکردنی گران و زمان‌بر است، ارتقاء جنگنده‌های نسل چهارم موجود از نظر هزینه مقرون به صرفه‌تر و عملی‌تر شد. این شامل نصب مواد پنهان‌کار (Stealth) و جاذب رادار بود.

افزودن موتورهای با کنترل جهت‌دار رانش نیز یک پیشرفت بزرگ برای جنگنده‌های نسل چهارم بود و بسیاری از سیستم‌های دیگر در دهه ۱۹۹۰ اضافه شدند تا اطمینان حاصل شود که عمر هواپیماهایی مانند اف/اِی-۱۸ای/اف سوپر هورنت (F/A-18E/F Super Hornet)، سوخو سو-۲۷ فلنکر (Sukhoi Su-27 Flanker) و سایرین می‌توانند در دهه جدید نیز مرتبط باقی بمانند. حتی با وجود اینکه توسعه اولین جنگنده نسل پنجم از قبل در حال انجام بود، منطقی بود که به ارتقاء ناوگان هواپیماهای موجود به استانداردهای مدرن‌تر ادامه داده شود. به دلیل این عمل، یکی از توانمندترین جنگنده‌های مورد استفاده در سال ۲۰۲۵، یک جنگنده نسل پنجم نیست؛ بلکه اف-۱۵ ایگل (F-15 Eagle) است.

نقش اف-۱۵ ایگل در نبردهای هوایی

اف-۱۵ (F-15) در سال ۱۹۷۶ وارد خدمت شد، بنابراین یک هواپیمای جدید نیست، اما سابقه آن گویای همه چیز است. با ارتقاءهای مدرن‌سازی، اف-۱۵ ای‌اکس ایگل II (F-15EX Eagle II) و انواع قبلی آن به یکی از مرگبارترین جت‌های جنگنده در تاریخ ایالات متحده تبدیل شده‌اند، و هیچ یک از آن‌ها، نه توسط هواپیماهای دشمن و نه توسط سیستم‌های دفاع هوایی، سرنگون نشده‌اند. اف-۳۵ (F-35) و سایر جنگنده‌های نسل پنجم پیشرفته‌تر و توانمندتر هستند، اما تعداد آن‌ها بسیار کمتر است، و ممکن است زمان زیادی طول بکشد تا بتوانند برتری چشمگیر اف-۱۵ (F-15) را از بین ببرند.