چرا جنگنده‌های جدید F-35 بدون رادار تحویل داده می‌شوند؟

جنگنده‌های نسل پنجم F-35 لایتنینگ ۲ جدیدا بدون سامانه‌ رادار کامل خود به ارتش آمریکا تحویل داده می‌شوند. این وضعیت ابهامات جدی درباره قابلیت‌های عملیاتی این هواپیماهای پنهان‌کار ایجاد کرده است.

بر اساس گزارش‌های اخیر، این مشکل عمدتا جنگنده‌های F-35 متعلق به «لات ۱۷» (Lot 17) را در بر می‌گیرد که تحویل آن‌ها از سال ۲۰۲۵ آغاز شده است. علت اصلی این تاخیر، عدم تطابق مهندسی بین رادار پیشرفته AN/APG-85 و ساختار فعلی بدنه جنگنده است. این وضعیت چالشی بزرگ برای مدرن‌سازی بلوک ۴ (Block 4) برنامه F-35 محسوب می‌شود.

تحویل جنگنده‌های F-35 بدون رادار از سال 2025

گزارش‌ها نشان می‌دهند که جنگنده‌های F-35 لایتنینگ ۲ (F-35 Lightning II) جدید از «لات ۱۷»، که تحویل آن‌ها به ارتش ایالات متحده از ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شده و تا سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد، بدون رادار کامل خود وارد خدمت می‌شوند. این جنگنده‌ها قرار بود به رادار جدید AN/APG-85 مجهز شوند که جایگزین رادار قبلی AN/APG-81 می‌شود. شرکت نورثروپ گرامن (Northrop Grumman) که هر دو سیستم را توسعه داده است، این مشکل را تایید کرده است.

علت اصلی این تاخیر، تفاوت در ساختار نصب رادارها در دماغه F-35 است. به گفته مقامات، رادار AN/APG-85 که بر پایه فناوری گالیم نیترید (GaN) ساخته شده و توانایی‌های بالاتری دارد، با ساختار فعلی فریم بدنه جنگنده سازگار نیست. این ناهماهنگی مهندسی، نصب رادار را دشوار کرده و تحویل آن را تا «لات ۲۰» (Lot 20) یا حدود دو سال آینده به تعویق انداخته است.

پیامدهای تحویل جنگنده‌های F-35 بدون رادار چیست؟

تحویل جنگنده‌های F-35 بدون رادار به معنای کور بودن آن‌ها نیست، اما قابلیت‌های کلیدی این پلتفرم پیشرفته را به شدت محدود می‌کند. سیستم‌های غیرفعال مانند سیستم دیافراگم توزیع‌شده (Distributed Aperture System – DAS) و سیستم هدف‌گیری الکترواپتیکال (Electro-Optical Targeting System – EOTS) اطلاعات حسی را فراهم می‌کنند. همچنین، هواپیماهای در حال پرواز می‌توانند داده‌های رادار را از طریق پیوند داده پیشرفته چندمنظوره (Multifunction Advanced Data Link – MADL) به اشتراک بگذارند.

با این حال، فقدان یک رادار فعال آرایه فازی اسکن الکترونیکی (AESA) داخلی، جستجوی مستقل هوا به هوا را ناممکن کرده و بخش قابل توجهی از توانایی جنگ الکترونیک هواپیما را تضعیف می‌کند. این مسئله به‌طور مستقیم با معماری ادغام حسگرها (Sensor Fusion) که هسته اصلی طراحی F-35 است، در تضاد قرار دارد.

مدرن‌سازی بلوک ۴ و آینده رادار F-35

توسعه رادار AN/APG-85 بخشی از برنامه جامع مدرن‌سازی «بلوک ۴» است که بیش از ۷۵ ارتقای عمده را شامل می‌شود تا F-35 را تا سال ۲۰۷۰ رقابتی نگه دارد. رادار جدید قرار است توانایی‌های حمله الکترونیکی و کارایی انرژی را به واسطه فناوری GaN بهبود بخشد.

بیشتر بخوانید

• روس‌ها از صادرات جنگنده نسل پنجم سوخو 57 به خاورمیانه خبر دادند؛ ایران جزو خریداران است؟
• نسل جدید جنگنده Super Eurofighter Typhoon به یک جنگنده چندمنظوره فوق‌العاده ارتقا پیدا کرد
• 5 تا از سریع‌ترین جنگنده‌های جهان در سال 2026
• مقایسه F-35 با F-22؛ دوئل تمام‌عیار برترین جنگنده‌های رادارگریز جهان
• آمریکا بعد از سال‌ها راضی به فروش F-35 به عربستان شد

این مشکل به تاخیرهای کلی‌تر در برنامه مدرن‌سازی بلوک ۴ می‌افزاید. پنتاگون (Pentagon) در سپتامبر ۲۰۲۵ تایید کرد که تکمیل برنامه مدرن‌سازی F-35 تا حداقل سال ۲۰۳۱ به طول خواهد انجامید؛ این تاریخ پنج سال دیرتر از برآورد اولیه در سال ۲۰۲۴ است. توسعه و نصب یک پایه «دوگانه» (Dual Mount) که بتواند هم رادار APG-81 و هم APG-85 را در خود جای دهد، ممکن است تا دو سال دیگر زمان ببرد.