شاتل‌های فضایی چه تفاوتی با موشک‌ها دارند و چرا کنار گذاشته شدند؟

تفاوت‌های اساسی شاتل‌های فضایی با موشک‌ها فراتر از نام‌گذاری آن‌ها است و در این میان، دلایل کنار گذاشته شدن شاتل‌ها نیز پرسش‌های مهمی را مطرح می‌کند.

با ظهور موشک‌های قابل استفاده مجدد نظیر فالکون ۹ (Falcon 9) اسپیس ایکس (SpaceX)، پروازهای فضایی متحول شده‌اند. بسیاری واژه‌های «موشک» و «شاتل فضایی» را به جای هم به کار می‌برند، اما تفاوت‌های ساختاری و عملکردی مهمی میان این دو وجود دارد.

موشک و شاتل فضایی؛ تفاوت‌ها چیست؟

موشک وسیله‌ای برای پرتاب سرنشین یا محموله به فضاست، در حالی که شاتل فضایی فضاپیمایی مداری و قابل استفاده مجدد بود که برای رسیدن به مدار از موشک بهره می‌برد و مانند هواپیما به زمین بازمی‌گشت. موشک‌های مدرن نظیر فالکون ۹ از یک مرحله اول و یک مرحله بالایی با کپسول یا محموله تشکیل شده‌اند. اما شاتل فضایی سه بخش اصلی داشت: دو بوستر جانبی قابل بازیابی، یک مخزن سوخت خارجی و بخش هواپیما‌مانند خدمه.

تفاوت اصلی در بازگشت است؛ مرحله اول فالکون ۹ به‌صورت عمودی فرود می‌آید، در حالی که شاتل بوسترها و مخزن سوخت خود را رها کرده و سپس روی باند فرود می‌آمد. موشک‌ها پرتاب‌کننده‌های عمومی هستند؛ شاتل فضایی عمدتا برای عملیات سرنشین‌دار مداری مانند ماموریت‌های ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) کاربرد داشت.

بیشتر بخوانید

• ماموریت STS 115 ناسا: وقتی یک بشقاب پرنده مانع از بازگشت شاتل فضایی به خانه شد
• فاجعه شاتل فضایی کلمبیا، وقتی فضانوردان ناسا مرگی دردناک را تجربه کردند
• تلسکوپ فضایی سوئیفت در آستانه سقوط به زمین؛ ناسا در تلاش برای نجات آن
• ناسا از مریخ‌نورد نسل جدید خود رونمایی کرد؛ ارنست، سریع‌تر و جان‌سخت‌تر از همیشه

چرا شاتل‌های فضایی کنار گذاشته شدند؟

آخرین ماموریت شاتل فضایی ناسا در سال ۲۰۱۱، پس از ۳۰ سال، انجام شد. این پروژه به‌دلیل هزینه‌های بالای نگهداری و نگرانی‌های ایمنی، گران‌ترین پروژه ناسا لقب گرفت. دو حادثه چلنجر (Challenger) در ۱۹۸۶ و کلمبیا (Columbia) در ۲۰۰۳، که به از دست رفتن تمامی خدمه انجامید، از دلایل اصلی توقف آن بود. ناسا برای کاهش هزینه‌ها، شرکت‌های خصوصی نظیر اسپیس‌ایکس را به ساخت موشک‌های تجاری با کپسول‌های جداگانه ترغیب کرد. در سال ۲۰۲۰، ناسا و اسپیس‌ایکس با فالکون ۹ و کپسول کرو دراگون (Crew Dragon)، پروازهای فضایی سرنشین‌دار را از سر گرفتند. این نشان داد ترکیب موشک‌های قابل استفاده مجدد با کپسول‌های جداگانه، پایدارتر از طراحی یکپارچه و پرهزینه شاتل‌های فضایی است.