گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
آیا با مبدل کاتالیست یا کاتالیزور خودرو آشنا هستید و کاربرد آن در خودرو را میدانید؟ اگر کاتالیزور اتومبیل ما خراب یا دزدیده شد چاره چیست؟
موتور خودروها در سالهای گذشته پیشرفتهای فراوانی داشته و با گذر از کاربراتور و انژکتور، اکنون به فناوریهایی مثل هیبریدی یا برقی رسیده و از این طریق، بهینهتر از همیشه شده است. در کنار پیشرفتهای ساختاری موتور، بهبود سیستمهای مدیریت تصفیه گازهای خروجی نیز کمک شایانی به ارتقای عملکرد فنی موتورها و کاهش آلودگی هوا کرده است. مبدل کاتالیزوری یا کاتالیزور یکی از اجزای کلیدی سیستم اگزوز و کنترل خروجی در یک خودرو مدرن است که نقش پررنگی در عملکرد آن دارد؛ اما مکانیزم عملکرد آن برای بسیاری از ما هنوز بهطور دقیق مشخص نیست.
به زبان ساده، وظیفه کاتالیزور در یک خودرو تبدیل آلایندههای خطرناک خروجی موتور خودرو مثل اکسید نیتروژن، مونوکسید کربن یا دی اکسید نیتروژن به ساختارهایی کمخطرتر مثل آب، نیتروژن یا دی اکسید کربن است. این فرآیند تبدیل در کاتالیزور توسط اجزای فلزی گرانقیمت و البته در دمای بسیار بالا انجام میشود. اگر مایلید اطلاعاتی دقیقتر از نحوه عملکرد کاتالیزور داشته باشید در ادامه با بخش اخبار خودرو گجت نیوز همراه باشید.
کاتالیزور خودرو چگونه کار میکند و چرا یکی از اجزای حیاتی آن به شمار میرود؟
استفاده از کاتالیزور از حدود 50 سال پیش به یک استاندارد و قانون در طراحی خودروهای سواری تبدیل شد. بنابراین اگر خودرویی که سوار میشوید متعلق به بعد از 50 سال قبل است، قانونا باید به مبدل کاتالیزوری مجهز باشد!
کاتالیزور طراحی جعبهمانند و قابل تشخیصی داشته و تشکیلشده از یک سری فیلترها و لانهزنبوریهای ساختهشده از فلزات باارزش و گرانقیمتی مثل پالادیم یا پلاتینیوم است که بین مانیفولد اگزوز خودرو و خروجی اگزوز قرار میگیرد. از طرف دیگر حسگر اکسیژن نیز در اکثر خودروها وضعیت دفع دود و کیفیت اگزوز را به واحد پردازش مرکزی (ECU) خودرو گزارش میدهد تا عملکرد مناسب کاتالیست تضمین شود.
با عبور گازهای بسیار داغ حاصل از احتراق درون موتور از کاتالیزور واکنشی شیمیایی در آن رخ داده و آلایندههای بهشدت سمی به مولکولهایی کمخطرتر مثل آب تبدیل میشوند. اتومبیلهای قدیمیتر معمولا از کاتالیزورهای دوکاره بهره میبردند که قادر به تبدیل مونوکسید کربن به دی اکسید کربن و هیدروکربنها به آب بودند. با این وجود مبدلهای کاتالیزوری خودروهای جدیدتر عموما سهکاره هستند و علاوه بر موارد گفتهشده قابلیت تبدیل اکسیدهای نیتروژن به نیتروژن و اکسیژن را نیز دارند.
نشانههای یک کاتالیزور خراب چیست؟
به دلیل اهمیت فراوان کاتالیزور در یک اتومبیل، کارکرد صحیح آن یکی از پایهایترین اصولی است که باید مورد توجه رانندگان قرار داشته باشد. به همین جهت شناسایی نشانههای خرابی یا عملکرد نامناسب کاتالیزور از جمله نکاتی است که هر راننده باید بهطور خاص به آن توجه داشته باشد. البته برخی از این نشانهها بهجز کاتالیزور به چندین عضو دیگر خودرو نیز مرتبط بوده و به همین دلیل تشخیص دقیق خرابی یک کاتالیزور بعضا به تشخیص مکانیک حرفهای نیاز خواهد داشت.
یکی از مهمترین نشانههای عملکرد نامناسب کاتالیزور خودرو حساس بوی تخم مرع گندیده (گوگرد) در اگزوز خودرو است! این بوی بسیار بد بهدلیل تجمع ترکیبات دارای هیدروژن سولفید رخ میدهد. در صورتی که کاتالیزور اتومبیل بهدرستی کار کند، هیدروژن سولفید به دی اکسید گوگرد تجزیه میشود. با این وجود عملکرد نامناسب کاتالیزور عدم تجزیه ترکیبات هیدروژن سولفید را نتیجه داده و باعث بوی ناخوشایند شبیه به تخم مرغ گندیده در اگزوز خواهد شد.
به جز این بوی ناخوشایند، خرابی مبدل کاتالیزوری میتواند نشانههای دیگری هم داشته باشد. برای مثال، روشن شدن چراغ چک یکی دیگر از نشانههای خرابی کاتالیزور است؛ هرچند که این روشن شدن چراغ چک میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و لزوما بهمعنی خرابی کاتالیزور نیست. بنابراین در صورت روشن شدن چراغ چک لازم است به مکانیک مراجعه کنید تا متوجه دلیل اصلی مشکلتان شوید.
همچنین دیگر نشانههای یک کاتالیزور خراب نیز احتراق ناقص، صداهای عجیب از موتور، افت چشمگیر عملکرد خودرو، افزایش مصرف سوخت یا حتی روشن نشدن آن است. بنابراین مشاهده هریک از این موارد میتواند بهمعنای خرابی کاتالیزور خودروی شما باشد.
آیا میتوان با کاتالیزور خراب یا با خودرو بدون کاتالیزور رانندگی کرد؟
اگر کاتالیزور اتومبیل شما خراب شده باشد احتمالا مثل بسیاری افراد دیگر به حذف آن از سیستم و خارج کردنش از خودرو فکر کرده باشید. این کار قانونا شدنی نیست و علاوه بر اثرات مخرب زیادی که روی محیط زیست دارد، میتواند جریمههای سنگینی را نیز برای شما در پی داشته باشد. در کشور ما داشتن کاتالیزور یکی از شروط اساسی پاس کردن معاینه فنی است. بنابراین نداشتن مبدل کاتالیزوری قطعا عدم دریافت تاییدیه معاینه فنی را برای خودروی قدیمیتر شما به همراه خواهد داشت.
از طرف دیگر باید توجه کنید که برداشتن کاتالیزور خودرو باعث ایجاد یک جای خالی در سیستم اگزوز شده و این مساله باعث افزایش قابل توجه صدای خروجی خودرو خواهد شد. به همین دلیل مشکل دیگری که با کنار گذاشتن کاتالیزور با آن دستبهگریبان خواهید شد، صدای بیش از حد موتور است که قطعا توجه همسایگان، پلیس و هر کس دیگری را جلب خواهد کرد.
در عین حال راهکار دیگر در صورت خرابی مبدل کاتالیزوری نیز تعویض آن است که البته بسیار هزینهبر خواهد بود. اگر قصد تعویض کاتالیزور اتومبیل خود را دارید میتوانید تا زمان تامین هزینهها از خودرویتان استفاده کرده و سوار آن شوید. با این وجود باید توجه کنید که در این شرایط هوا را بهمراتب بیشتر از قبل آلوده میکنید، مصرف سوخت بسیار بالاتری خواهید داشت و ممکن است با بسیاری ایرادات عملکردی که در قسمت قبل به آنها اشاره شد روبرو شوید. بنابراین سعی کنید در شرایطی که کاتالیزور خودرویتان آسیب دیده یا عملکرد مناسبی ندارد، حتیالامکان از آن استفاده نکنید.
آیا تعویض کاتالیزور در منزل امکانپذیر است؟
کاتالیزورها نیز همانند دیگر اجزای هر خودرو عمری مشخص داشته و نمیتوانند تا ابد عملکرد مناسبی ارائه دهند. برای مثال، استاندارد عمومی کارکرد کاتالیزور برای خودروهای کشورمان حدود 70 هزار تا 100 هزار کیلومتر برآورد میشود. از سوی دیگر، مبدل کاتالیزوری همچنین بیش از سایر اجزا در معرض سرقت قرار دارد و یکی از پرسرقتترین اجزای موتور به شمار میرود.
با توجه به هزینه چند میلیون تومانی خرید و تعویض کاتالیزور ممکن است گمان کنید تعویض آن در منزل امکانپذیر است. تعویض کاتالیست البته بهطور کلی با دانش فنی مناسب و دسترسی به ابزار و وسایل کافی غیرممکن نیست؛ اما تجربهای نسبتا حرفهای به شمار میرود. بنابراین اگر در تعمیرات خودرو چندان حرفهای نیستید، توصیه میکنیم تعویض کاتالیزور را به مکانیکهای کاربلد بسپارید.
همچنین در صورتی که کاتالیزور خودرو شما دزدیده شده، فارغ از این که مکانیک حرفهای باشید یا خیر، نیاز به تعدادی لوله اضافی و مهارت جوشکاری خواهید داشت؛ زیرا سارقان برای دزدیدن کاتالیزور عموما بهجای باز کردن اتصالات، لولههای مجاور را میبرند تا سریعتر به هدف خود برسند! در این شرایط ممکن است با استفاده از قطعات جایگزین نصب مجدد کاتالیزور امکانپذیر باشد؛ اما عموما نیاز به جوش دادن لولههای جدید به سیستم اگزوز خواهد بود.
چرا سارقان اقدام به دزدیدن کاتالیزور میکنند؟
احتمالا دلیل آن که بسیاری از ما اسم کاتالیزور خودرو را شنیدهایم آن است که بارها خبر دزدیدهشدن آنها را از زبان افراد مختلف شنیدهایم. کاتالیزور خودروها تقریبا همیشه در قسمت زیر آن واقع شده و دسترسی به آن فوقالعاده ساده است. این مساله بهطور خاص برای خودروهای پیکاپ و شاسی بلند صادق است. در کنار این مساله باید در نظر گرفتن که کاتالیزور خودرو عموما از فلزاتی ارزشمند مثل پلاتینیوم، پالادیوم و رودیوم تشکیل شده که باعث میشوند مبدل کاتالیزوری طعمهای عالی برای سارقان باشد.
دقت کنید که حتی اگر خودروی شما فاصله کمی تا زمین داشته باشد، سارقان میتوانند با استفاده از جکهای اتوماتیک فورا آن را جابجا کرده و کاتالیست را بدزدند. جالب است که بدانید سرقت کاتالیزور برخی خودروها برای سارقان حرفهای ممکن است 30 ثانیه یا کمتر به طول بینجامد!
قبلا سازمان حفاظت محیط زیست کاتالیستها را بصورت رایگان بر روی خودروها نصب میکردند، به اگزوزها مراجعه میکردیم کارت ماشین و برگه سبز ثبت ومیکردند و با کارت ملی نصب میکردند، یعنی هرساله یکبار برای خودروها کاتالیت نصب کنند بازم ارزشش بیشتر از فروش است، چه کسی کاتالیستها را پولی کردند و مافیای کاتالیزور دزدی را در جامعه راه انداختند، برای زیست محیط کشور این ها قیمتی نیست باید راگان نصب میکردند در بازار هم ارزانتر میشد، معلوم درپشت این ماجرا پولشویی و اختلاس و خیانت به مملکت وجود دارد، بازرسی و نظارت در کشور خیلی خیلی ضعیف عمل می کنند فکر میکنم اینا هم با دزدان همدست شدند، دو دو تا میشه چهار ، هیچ راهی و هیچ دلیلی وجود ندارد، بازرسی و نظارت ملت خویش را به یک کارت هدیه میفروشند، نمی دانند خیانت به ملت خویش ،جزای کمتر از جاسوس ندارد، در یک دوره اکثریت خلافکار ها و نفوذیها وارد بدنه دولت و نهادها شدند، پاکسازی اش بسیار سخت است
اخیرا خیلی از مکانیک ها کاتالیزور رابرمی دارند.خیلی مراقب باشید
سلام، متاسفانه مملکت همش شده دزدی و چپاول همدیگه، من اول سال برای گرفتن معاینه فنی رفتم بهمرکز نگین البرز در جاده ملارد کرج ،از ماشین ایراد گرفتن و منو ارجاع دادن به مکانیکی خود مرکز به من گفتند طرح رایگان تعویض کاتالیزور داره اجرا میشه و باید شما کاتلیزورتان تعویض شود ،ازجایی که من اصلا اطلاعی نداشتم اجازه دادم اینکار انجام بشه، بعداز شش ماه متوجه شدم چراغ چک روشن میشه چندین بار بردمش دیاگ زدن و گفتند مشکل کاتالیزور است، ماشین را بردم به اگزوزسازی نشون دادم که گفتند کالیزور اصلی ماشین که حدود ۱۵ میلیون ارزش داره با یه کاتالیزور دو میلیونی عوض شده ، حالا من باید چکار کنم، واقعا اینقدر این مملکت بی درو پیکر شده ،
سلام ، اگر بنزین با کیفیت تولید و عرضه شود کاتالیست خیلی بیشتر از حد انتظار عمر خواهد کرد و هزینه گزافی به مردم تحمیل نمی شود .
کاتالیست ماشین من از اولش هم خراب بود از 20000کیلومتر چراغ چکم روشن شد به اگزوز ساز مراجعه کردم گفت شرکت سایپا بی کیفیت رین کاتالیست را رو ماشین شما گذاشته است ومن از شرکت سایپا شکایت دارم و اصلن راضی نیستم.
متاسفانه من هم ماشین را برای سرامیک بدنه چند روز تحویل یک تعمیرگاه تو خ امام خمینی اصفهان دادم که بعدا از صدای اگزوز و بوی بد فهمیدم به کاتالیست ماشین دستبرد زدند . ولی چون زمانش گذشته بود نتونستم کاری بکنم . خیلی مواظب باشید . و ماشین را تحویل هر شخصی ندهید .
به نظر من باید در زمان تعمیرات ، خودرو را به استادکار مطمئنی بسپاریم ، در غیر این صورت دونفر باهم برن بالا سر استاد کار تا هرروقت یکی را دنبال قطعه فرستاد دیگری اونجا حضور داشته باشد ، دزدی قطعات خیلی زیاد شده ، متأسفانه به علت گرانی این مشکلات در همه شغلها دیده می شود و باید مواظب باشیم و لذا در هر شغلی بخصوص مکانیکها انسانهای متعهد و شریف و مسئولیت پذیر کم نیستند ، و این دله دزدی ها بیشتر کار انسانهای بی هویت و ناسالم هست
عوضش امنیت داریم 😁😁😁🕷🕷🕷
لطفا مطالب رو عوضی نفهمید اگه امنیت نداشته باشیم مثل غزه ولبنان هرروز بمباران میشیم ونمی تونیم از خودمون دفاع کنیم
ناموسا حرف نزن
کاتالیزور یک وسیله گران قیمت در کاهش گازهای گلخانهای است که در کشورهای مترقی از آن استفاده میشود. اما در ایران یک قطعه اضافه و ناکارآمد است. زیرا مقدار دیاکسید کربن و منواکسید کربن خودروها به مقیاس مازوت سوزی نیروگاهها هیچ است. همچنین این قطعه گران است بعد از ۶۰ هزار کارکرد ، داخل آن را خالی میکنند و منبع آن دکوری است تا بتوانند معاینه فنی دریافت کنند.
شما هم راه دزدی کردن به سارقان قطعات خودرو را آموزش ندهید.
به هیچ عنوان به هیچ احدی اطمینان نکنید به عنوان کسی که تجربه شخصی دارم ودر کیلومتر 18 هزار یه مکانیک خدانشناس به بهونه این که کاتالیست خودرو شبکه داخلیش ول داده و کلا توصیه نمیکنم کاتالیست ببندی چون باعث میشه ماشینت واشر بزنه و هزارتا اراجیف دیگه بدون این که کاتالیست رو بهم تحویل بده با قطعه ای به نام کپسولی عوضش کرد و بعدش هزارویک جور مشکل واسم پیش اومد مثه صدای بلند اگزوز،خراب شدن سنسور اکسیژن اول به خاطر نبود کاتالیست و ریپ زدن ماشین و مشکل در دریافت معاینه فنی و …….. الان باید حداقل واسه یه کاتالیست یورو 4 و سنسور اکسیژن با دستمزد چیزی حدود 8 تا 10 میلیون هزینه کنم تا ماشین برگرده به نقطه اولش،اصلا و ابدا ماشین دست حتی مکانیک اتون نسپرید نرید به امون خدا بلکه بالاسرش وایستید و کار رو تحویل بگیرید و حواستون شش دونگ به این مورد باشه که مثه آب خوردن کلاه میذارن سرتون،امیدوارم این تجربه به کار کسی بیاد