گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
فرنچایزهای علمی تخیلی از دیرباز تاکنون با خلق دنیاهایی شگفتانگیز و ایدههای نوآورانه، جایگاهی ویژه در قلب مخاطبان سینما و تلویزیون پیدا کردهاند و همواره مرزهای داستانگویی را جابهجا کردهاند.
صنعت سینما و تلویزیون همواره با خلق داستانهای بلند و دنبالههای متعدد، مرزهای روایتگری را گسترش داده است. در این میان، برخی از موفقترین آثار در ژانر فیلم علمی تخیلی ریشه دارند که با هر سال، طرفداران جدیدی را به خود جذب میکنند. از کهکشانهای دوردست تا ابعادی فراتر از تصور، این فرنچایزها توانستهاند جایگاه خود را در تاریخ سینما تثبیت کرده و فراتر از روایتهای اولیه خود گسترش یابند. در این مقاله به معرفی و رتبهبندی ۱۵ مورد از بهترین این مجموعههای محبوب میپردازیم که جایگاه خود را در میان فرنچایزهای علمی تخیلی برتر تاریخ تثبیت کردهاند.
۱. ماتریکس (The Matrix) – آغاز یک انقلاب
«ماتریکس» (The Matrix)، ساخته خواهران واچوفسکی در سال ۱۹۹۹، با بازی کیانو ریوز، کری-ان ماس و لارنس فیشبرن، انقلابی در فرهنگ عامه ایجاد کرد. این فیلم آیندهای پادآرمانشهری را به تصویر میکشد که در آن انسانها ناخواسته در شبیهسازی ماشینی اسیر شدهاند و نئو (Neo) برای آزادی آنها میجنگد. این فرنچایز با ترکیب سایبرپانک، فیلمهای اکشن هنگکنگی و فلسفه، پدیدهای جهانی شد و چهار جایزه اسکار را از آن خود کرد. مجموعه ماتریکس شامل چهار فیلم سینمایی، کمیک، بازی ویدیویی و انیمیشن بوده و ساخت فیلم جدیدی از آن در دست توسعه است.
۲. فایرفلای (Firefly) – وسترن فضایی با سرنوشت ناگوار
«فایرفلای» (Firefly)، وسترن فضایی جاس ویدون، در سال ۲۰۰۲ از شبکه فاکس (Fox) پخش شد، اما پس از تنها ۱۱ قسمت به دلیل رتبهبندی پایین لغو گردید. این سریال با وجود توقف زودهنگام، در قالب ویدیوهای خانگی طرفداران زیادی پیدا کرد که مشتاق دنبال کردن ماجراهای خدمه یک سفینه فضایی در حاشیه تمدن بودند. این فرنچایز در سال ۲۰۰۵ با فیلم سینمایی «سرنیتی» (Serenity) گسترش یافت که با وجود نقدهای مثبت، در گیشه موفق نبود. با این حال، با حمایت طرفداران، کمیکها، رمانها و بازیهای متعددی منتشر شد و نیتن فیلیون ساخت یک سری انیمیشنی جدید را اعلام کرده است.
۳. نابودگر (The Terminator) – ماشینهای قاتل، آیندهای تیره
«نابودگر» (The Terminator)، فیلم سال ۱۹۸۴ جیمز کامرون، با بازی آرنولد شوارتزنگر در نقش ربات آدمکش، تصویری تیره از آینده ارائه داد که در آن ظهور ماشینها به رهبری هوش مصنوعی «اسکاینت» (Skynet) تقریبا نسل بشر را منقرض کرده است. «ترمیناتور ۲: روز داوری» (Terminator 2: Judgment Day) محصول ۱۹۹۱ به یکی از بهترین دنبالههای تاریخ سینما تبدیل شد و این فرنچایز را به سمت چندین قسمت بعدی سوق داد. این مجموعه شامل چهار فیلم دیگر، یک سریال تلویزیونی و جاذبهای در شهربازی یونیورسال استودیوز است که خط داستانی پیچیدهای دارد.
۴. شکارچی (Predator) – فرنچایز علمی تخیلی اقتباسی
«شکارچی» (Predator)، فرنچایز علمی تخیلی/ترسناک/اکشن که در آن شکارچیان فرازمینی با طعمههای انسانی درگیر میشوند. فیلم اصلی در سال ۱۹۸۷ به کارگردانی جان مکتیرنان، تیمی از قهرمانان اکشن را در برابر یک جنگجوی قدرتمند بیگانه قرار داد. این مجموعه با فیلم «شکارچیان» (Predators) در سال ۲۰۱۰ و سپس با «شکار» (Prey) به کارگردانی دن ترختنبرگ در سال ۲۰۲۲ جانی دوباره گرفت. «شکار» و پروژههای آتی مانند «شکارچی: قاتل قاتلان» (Predator: Killer of Killers) و «شکارچی: سرزمینهای بد» (Predator: Badlands) به بررسی مفهوم جنگجو در فرهنگها و دورههای زمانی مختلف میپردازند.
۵. تلماسه (Dune) – حماسه ادبی که جان گرفت
رمان «تلماسه» (Dune) اثر فرانک هربرت در سال ۱۹۶۵، یکی از تاثیرگذارترین آثار ادبیات علمی تخیلی است که برای مدتها غیرقابل اقتباس در سینما به نظر میرسید. سرانجام دیوید لینچ در سال ۱۹۸۴ اپرای فضایی حماسی درباره درگیری خانوادههای اشرافی سیاره بیابانی آراکیس را به تصویر کشید که با وجود انتقادات اولیه، طرفداران خاص خود را پیدا کرد. در اوایل دهه ۲۰۰۰، کانال سای-فای (Sci-Fi Channel) دو مینیسریال از Dune ساخت. اکنون، این فرنچایز به لطف سری فیلمهای تحسینشده دنیس ویلنوو با بازی تیموتی شالامه و زندایا، و همچنین سریال «تلماسه: پیشگویی» (Dune: Prophecy) از شبکه اچبیاو (HBO)، محبوبتر از همیشه است.
۶. بتلاستار گالاکتیکا (Battlestar Galactica) – نبرد انسان با سایبورگها
«بتلاستار گالاکتیکا» (Battlestar Galactica)، ساخته گلن ای. لارسون، در سال ۱۹۷۸ پس از موفقیت جنگ ستارگان به نمایش درآمد. این سریال داستان گروهی از پناهجویان را دنبال میکند که پس از نابودی نسل بشر توسط نژاد روباتهای شرور به نام «سایلانها» (Cylons)، به دنبال یافتن دنیای جدیدی هستند. با وجود لغو شدن به دلیل هزینههای بالا و افت رتبهبندی، این فرنچایز طرفداران زیادی پیدا کرد و از طریق کمیکها و رمانها زنده ماند. در سال ۲۰۰۳، رونالد دی. مور این مجموعه را با مینیسریالی سهساعته از شبکه سایفای (Sci-Fi Channel) بازسازی کرد که به چهار فصل تحسینشده، چهار وبسریال، دو فیلم تلویزیونی و پیشدرآمد «کپریکا» (Caprica) منجر شد.
۷. پارک ژوراسیک (Jurassic Park) – دایناسورها بازمیگردند
«پارک ژوراسیک» (Jurassic Park)، فیلم سال ۱۹۹۳ استیون اسپیلبرگ، با زنده کردن دایناسورها، به یکی از پرفروشترین و محبوبترین فرنچایزهای رسانهای تاریخ تبدیل شد. این مجموعه که به موضوعاتی مانند خودسری انسان و اخلاقیات فناوری میپردازد، تاکنون شامل هفت فیلم سینمایی، چندین فیلم کوتاه، دو سریال انیمیشنی، جاذبههای پیشرفته در شهربازیها و خطوط تولید اسباببازیهای چشمگیر بوده است. پارک ژوراسیک یا «دنیای ژوراسیک» (Jurassic World) همچنان راه خود را برای ادامه بقا پیدا میکند.
۸. بازگشت به آینده (Back to the Future) – سفری در زمان
«بازگشت به آینده» (Back to the Future)، ساخته رابرت زمکیس و باب گیل، با سه فیلم اصلی خود یک داستان کامل را روایت میکند. این داستان تاثیرگذار سفر در زمان، ماجراهای مارتی مکفلای و دانشمند عجیب و غریب داک براون را دنبال میکند که با دِلورین (Delorean) خود در گذشته و آینده سفر میکنند و باید مراقب باشند تا حضورشان خط زمانی را به هم نریزد. علاوه بر سهگانه مشهور، این فرنچایز شامل یک سریال انیمیشنی، بازیهای ویدیویی، کتابهای کمیک و یک تئاتر موزیکال برنده جایزه است.
۹. گودزیلا (Godzilla) – پادشاه هیولاها
«گودزیلا» (Godzilla) پادشاه فرنچایزهای گسترده است؛ کتاب رکوردهای گینس (Guinness World Records) آن را بهعنوان طولانیترین مجموعه فیلم در حال اکران پیوسته به رسمیت شناخته است. این کایجو (kaiju) تاثیرگذار اولین بار در سال ۱۹۵۴ در فیلم ایشیرو هوندا ظاهر شد و ضمن پرداختن به مضامین اجتماعی و سیاسی آن زمان (مانند پیامدهای بمب اتمی)، الگویی برای فیلمهای هیولایی در سراسر جهان شد. طی تقریبا ۷۵ سال، داستان گودزیلا در فیلم، تلویزیون، کمیک و بازیهای ویدیویی گسترش یافت و شامل متحدان و دشمنان متعددی شد. اخیرا، «مانستروِرس» (Monsterverse) کمپانی لجندری پیکچرز (Legendary Pictures)، این شخصیت را با کینگکنگ (King Kong) همراه کرده و یک مینیفرنچایز در دل دنیای بزرگتر گودزیلا ایجاد کرده است.
۱۰. سیاره میمونها (Planet of the Apes) – از تسلط انسان تا میمون
هنگامی که «سیاره میمونها» (Planet of the Apes) اصلی در سال ۱۹۶۸ اکران شد، تماشاگران را با پایان غافلگیرکننده و نمایش دنیایی که میمونها گونه غالب هستند، متحیر کرد. موفقیت این فیلم به چهار دنباله بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۳، یک سریال تلویزیونی لایو-اکشن در سال ۱۹۷۴ و یک سریال انیمیشنی در سال ۱۹۷۵ منجر شد. پس از یک دوره رکود، بازسازی تیم برتون در سال ۲۰۰۱ موفقیتآمیز نبود. با این حال، با ساخت پیشدرآمد «ظهور سیاره میمونها» (Rise of the Planet of the Apes) در سال ۲۰۱۱ که داستان سزار را روایت میکرد، این فرنچایز با موفقیت تجاری و هنری بهتری دوباره اوج گرفت و محبوبیت آن بیش از همیشه شد.
- 15 تا از بهترین فیلمهای علمی تخیلی در دهه 1990
- ۶ تا از بهترین فیلمهای علمی تخیلی در سال ۲۰۲۶ تاکنون
- بهترین فیلم های علمی تخیلی با درجه سنی بزرگسال (R) در تمام دوران
- رتبهبندی 10 فرنچایز سینمایی نمادین در تمام دوران
- این ۱۰ فیلم علمی تخیلی دهه ۸۰ را حتماً ببینید؛ شاهکارهایی که هیچوقت کهنه نمیشوند!
۱۱. بیگانه (Alien) – وحشت در فضا
«بیگانه» (Alien)، فرنچایزی که عناصر اکشن و ترس را به خوبی ترکیب میکند، با فیلم سال ۱۹۷۹ ریدلی اسکات، صحنههایی از وحشت خالص (مانند بیرون آمدن زنومورف از سینه جان هرت) را به نمایش گذاشت. این فیلم همچنین یکی از بزرگترین قهرمانان تاریخ سینما، الن ریپلی با بازی سیگورنی ویور را معرفی کرد. با وجود فراز و نشیبها و لغو شدن بسیاری از پروژهها، ذهنهای بزرگی مانند جیمز کامرون و دیوید فینچر به این دنیای گسترده دسترسی داشتهاند. فرنچایز Alien که خط زمانی آن صدها سال را در بر میگیرد، همیشه راهی برای یادآوری این نکته پیدا کرده است: در فضا، هیچکس فریاد شما را نمیشنود.
۱۲. پیشتازان فضا (Star Trek) – ستارهای در کهکشان فندوم
هیچیک از فرنچایزهای این فهرست به اندازه «پیشتازان فضا» (Star Trek) از اهمیت فرهنگی و تاثیرگذاری برخوردار نیستند. این مجموعه که در ابتدا توسط جین رادنبری برای شبکه انبیسی (NBC) خلق شد و ویلیام شاتنر و لئونارد نیموی در آن ایفای نقش کردند، اساسا پدیدهای به نام «فندوم» (fandom) را به شکل امروزی آن بنیان نهاد. طرفداران (Trekkies/Trekkers) با نامهنگاریها، برگزاری کنوانسیونها، ساخت لباسها و داستانهای هواداری، به بقای این سریال پس از لغو شدنش در سال ۱۹۶۹ کمک کردند. پس از موفقیت فیلمهای سینمایی از سال ۱۹۷۹، سریال «پیشتازان فضا: نسل بعدی» (Star Trek: The Next Generation) در سال ۱۹۸۷ آغاز شد و عصر جدیدی را برای این فرنچایز رقم زد که شامل ۱۲ سریال و ۱۳ فیلم دیگر و همچنین آثار ادبی بیشماری برای طرفداران وفادار آن است.
۱۳. دکتر هو (Doctor Who) – لرد زمان بریتانیایی
در حالی که «پیشتازان فضا» (Star Trek) در آمریکا پرچمدار علمی تخیلی بود، «دکتر هو» (Doctor Who) از سال ۱۹۶۳ این نقش را در بریتانیا ایفا میکرد. این سریال، ساخته سیدنی نیومن و همکارانش برای بیبیسی (BBC)، داستان یک بیگانه انساننما به نام دکتر را روایت میکند که با سفینه تاردیس (TARDIS) خود در زمان و فضا سفر میکند. قابلیت بازسازی بدن (Regeneration) به این شخصیت اجازه میدهد تا چهره و بازیگر خود را تغییر دهد و این موضوع به طول عمر فرنچایز کمک کرده است. دکتر هو به سرعت به محبوبیت بینالمللی دست یافت، بهویژه در دوران بازیگرانی مانند تام بیکر، دیوید تننت و مت اسمیت.
۱۴. منطقه گرگومیش (The Twilight Zone) – آنتولوژی اسرارآمیز
«منطقه گرگومیش» (The Twilight Zone)، مجموعه آنتولوژی تلویزیونی راد سرلینگ که از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۴ از سیبیاس (CBS) پخش شد، یکی از محبوبترین و تاثیرگذارترین مجموعههای تاریخ است. این سریال با استفاده از عناصر علمی تخیلی، فانتزی و ترسناک، به مسائل اجتماعی، رویدادهای جاری و معضلات اخلاقی میپرداخت و شخصیتهایش را در موقعیتهای ناگوار و غیرمنتظرهای قرار میداد. پس از لغو شدن، این فرنچایز در دهه ۱۹۸۰ با فیلم «منطقه گرگومیش: فیلم» (Twilight Zone: The Movie) و یک سریال دوم احیا شد. احیاهای بعدی در سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۱۹ نیز با حضور مجریانی مانند فارست ویتاکر و جردن پیل ادامه یافت.
۱۵. جنگ ستارگان (Star Wars) – حماسه بیبدیل علمی تخیلی
غیرممکن است که به عبارت فرنچایز علمی تخیلی فکر کنیم و بلافاصله «جنگ ستارگان» (Star Wars) به ذهن نیاید. حماسه فضایی جورج لوکاس، داستان خاندان اسکایواکرها (Skywalker) را دنبال میکند که در طول چند نسل بین خیر و شر قرار میگیرند. اگرچه سهگانه اصلی داستان محوری را شکل میدهد، برخی از بهترین بخشهای جنگ ستارگان بر شخصیتهایی غیر از لوک اسکایواکر، پرنسس لیا اورگانا یا دارث ویدر تمرکز دارند. فیلم پیشدرآمد «روگ وان» (Rogue One) و سریالهای دیزنیپلاس (Disney+) مانند «مندلورین» (The Mandalorian)، «اسکلتون کرو» (Skeleton Crew) و «آکولیت» (The Acolyte) گوشههای مختلف این جهان را کاوش میکنند. همچنین سریالهای انیمیشنی مانند «جنگهای کلون» (The Clone Wars) و «شورشیان» (Rebels) پیشزمینههای شخصیتهای اصلی را به شیوههای جدیدی گسترش میدهند. جنگ ستارگان با وجود انتقاداتی که به برخی پروژههایش وارد است، اثری برای طرفداران علمی تخیلی در هر سنی دارد.