گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
شاتل فضایی ناسا، سریعترین هواپیمای بالدار سرنشیندار تاریخ با ۱۳۳ پرواز در سرعت ۲۵ ماخ، با این حال رکورد رسمی سرعت را در هیچیک از دستهبندیهای هوانوردی ندارد.
در سال ۱۹۶۷، هواپیمای موشکی X-15A-2 به سرعت ۶٫۷۲ ماخ رسید و آن را به پلی میان هوانوردی و فضاپیما تبدیل کرد. اما در کمال تعجب، آنچه در سوی دیگر این پل قرار داشت، شاتل فضایی ناسا بود که با بالهای خود بارها به سرعتهای بینظیری دست یافت، اما از رکورد رسمی محروم ماند.
چرا شاتل فضایی رکورد سرعت ندارد؟
عدم ثبت رکورد سرعت برای شاتل فضایی به دستهبندیهای رسمی هوانوردی بازمیگردد که برای هواپیماهای پرتاب و فرود شونده مانند هواپیما طراحی شدهاند، نه وسیلهای که مثل موشک پرتاب و مانند گلایدر فرود میآید.
رکورد مطلق سریعترین هواپیمای سرنشیندار به لاکهید SR-71 بلکبرد تعلق دارد که در سال ۱۹۷۶ با سرعت ۲٬۱۹۳٫۶۴ مایل بر ساعت (حدود ۳٫۳ ماخ) پرواز کرد؛ این رکورد به دلیل برخاست و فرود مستقل آن ثبت شد. هواپیمای X-15، اگرچه دو برابر سریعتر بود، اما به دلیل پرتاب از زیر بال B-52 و عدم برخاست مستقل، واجد شرایط رکورد نیست. خدمه آپولو ۱۰ نیز در سال ۱۹۶۹ با ۲۴٬۷۹۰ مایل بر ساعت از ماه بازگشتند، اما آنها در یک فضاپیما بودند.
شاتل فضایی هیچیک از این معیارها را برآورده نمیکند؛ عمودی پرتاب میشد و سرعت مداری آن (حدود ۱۷٬۵۰۰ مایل بر ساعت) برای یک فضاپیما در مدار زمین پایین استاندارد است، از این رو هیچ رکورد رسمی هوانوردی ندارد.
سرعت مافوقتصور شاتل فضایی در بازگشت به زمین
شاتل فضایی، فارغ از قوانین دستهبندی، عملکردی بینظیر داشت. حدود یک ساعت پیش از فرود، اوربیتر برای خروج از مدار موتورها را روشن میکرد، سپس با سرعت تقریبی ۱۷٬۵۰۰ مایل بر ساعت (حدود ۲۵ ماخ) وارد جو بالایی زمین میشد. حرارت سطوح داغ اوربیتر به نزدیکی ۳٬۰۰۰ درجه فارنهایت (۱٬۶۵۰ درجه سانتیگراد) میرسید و این هواپیمای ۱۰۰ تنی از میان پلاسمای درخشان عبور میکرد.
سرعت ۲۵ ماخ تقریبا چهار برابر سرعتی است که پیت نایت در X-15 تجربه کرد و هشت برابر رکورد رسمی بلکبرد بود. X-15 یک اوجگیری یکباره توسط خلبانی باتجربه بود، اما خدمه شاتل فضایی این سرعت را به عنوان یک امر روزمره، در ۱۳۳ پرواز از ۱۳۵ مأموریت انجام میدادند. فاجعههای چلنجر (Challenger) و کلمبیا (Columbia) البته یادآور شدند که هیچیک از این پروازها هرگز «عادی» نبودند.
چالشهای پرواز و فرود شاتل
داستان سرعت، هر دو فاز پروازی شاتل فضایی را در بر میگرفت. در مسیر صعود، شاتل از سکون تا سرعت مداری (حدود ۱۷٬۵۰۰ مایل بر ساعت) را در تقریبا ۸٫۵ دقیقه طی میکرد؛ شتابی بیسابقه برای یک هواپیمای سرنشیندار.
بازگشت به خانه عجیبتر بود، زیرا این سریعترین هواپیمای جهان بدون هیچ موتوری فرود میآمد. اوربیتر از زمان خروج از مدار تا توقف کامل، یک گلایدر بود. فرمانده در فاصله حدود ۳۵ کیلومتری باند، کنترل دستی را به دست میگرفت و رویکرد نهایی را با شیبی تقریبا هفت برابر تندتر از هواپیماهای مسافربری انجام میداد. تماس با زمین با سرعت ۳۴۰ تا ۳۶۰ کیلومتر بر ساعت و سپس باز شدن چتر ترمز اتفاق میافتاد. این فرودهای اضطراری بدون موتور با سرعتهای بالا، برای شاتل فضایی آنقدر مداوم انجام میشد که عموم مردم تماشای آن را متوقف کردند.
پانزده سال پس از پرواز آخر و نبرد بر سر «دیسکاوری»
اکنون پانزده سال از آخرین پرواز میگذرد. ماموریت STS-135، آخرین پرواز شاتل فضایی، در ژوئیه ۲۰۱۱ آغاز شد و آتلانتیس (Atlantis) به برنامه سیساله آن پایان داد. اوربیترها به موزهها رفتند و سرعت بیرکورد آنها به ۱۷٬۵۰۰ مایل بر ساعت در تابلوها تبدیل شد که اغلب نکتهای بیاهمیت فضایی در نظر گرفته میشود. یکی از این اوربیترها، دیسکاوری (Discovery)، پیشتاز ناوگان با ۳۹ ماموریت، از سال ۲۰۱۲ در مرکز اودوار-هازی اسمیتسونیان (Smithsonian’s Udvar-Hazy Center) در ویرجینیا قرار دارد. در ژوئیه ۲۰۲۵، قانونی ناسا را موظف به انتقال یک فضاپیمای سرنشیندار به هیوستون با بودجه مشخص کرد، و دیسکاوری هدف این انتقال است.
- شاتلهای فضایی چه تفاوتی با موشکها دارند و چرا کنار گذاشته شدند؟
- ماموریت STS 115 ناسا: وقتی یک بشقاب پرنده مانع از بازگشت شاتل فضایی به خانه شد
- فاجعه شاتل فضایی کلمبیا، وقتی فضانوردان ناسا مرگی دردناک را تجربه کردند
- چرا ناسا از بوئینگ ۷۴۷ برای جابجایی شاتلهای فضایی استفاده میکرد؟
اسمیتسونیان هشدار داده است که برای جابجایی، دیسکاوری به جداسازی نیاز دارد که ارزش تاریخی آن را از بین میبرد و هزینهها بالاتر از بودجه است. با وجود تمایل ناسا به جلوگیری از آسیب، بررسی طرحهای انتقال بدون برش یا جداسازی ادامه دارد و وضعیت نهایی دیسکاوری نامشخص است. در نهایت، سریعترین هواپیمای سرنشیندار تاریخ در ویرجینیا آویزان است؛ بالهایی که ۲۵ ماخ را تجربه کردهاند، در حالی که بسیاری از بازدیدکنندگان از کنار آن میگذرند تا از SR-71 بلکبرد، رکورددار رسمی، عکس بگیرند.