پس از کرونا، حالا نوبت هانتاویروس است؟ بررسی احتمال سرایت از هوا

یک دیدگاه ارسال شده توسط: پوریا هاشم پور 30 اردیبهشت 1405 ساعت 11:39

پس از ثبت موارد ابتلا به هانتاویروس در کشتی ام‌وی هوندیوس، مقام‌های بهداشتی جهانی به دنبال پاسخ این پرسش هستند که سرایت این ویروس از راه هوا ممکن است یا خیر.

طبق آخرین اخبار پزشکی، شیوع اخیر هانتاویروس در کشتی گردشگری «ام‌وی هوندیوس» بار دیگر نگرانی‌ها درباره شیوه انتقال این ویروس نادر را در کانون توجه جهانی قرار داده و این پرسش را پررنگ کرده است که آیا هانتاویروس نیز می‌تواند مانند برخی عفونت‌های تنفسی از راه هوا میان انسان‌ها سرایت کند.

بر پایه تازه‌ترین گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت و مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها، تا اواسط مه ۲۰۲۶ در مجموع ۱۱ مورد ابتلا مرتبط با این کشتی ثبت شده است. از این تعداد، هشت مورد با آزمایش تأیید شده، دو مورد در رده موارد احتمالی قرار گرفته و یک مورد دیگر همچنان تحت بررسی است. هم‌زمان، مرگ سه نفر از مبتلایان بر اهمیت این رویداد افزوده و توجه دانشمندان و نهادهای بهداشتی را بیش از پیش به بررسی ابعاد این شیوع جلب کرده است.

فهرست مطالب

رمزگشایی سرایت هانتاویروس آند از طریق هوا

شیوع تازه‌ای که به کشتی ام‌وی هوندیوس نسبت داده شده، به گونه «آند» هانتاویروس مربوط است که در آمریکای جنوبی، به‌ویژه در مناطقی از آرژانتین و شیلی، شناسایی می‌شود و تنها نوع شناخته‌شده هانتاویروس است که قابلیت انتقال از انسان به انسان را دارد. این ویژگی آن را از سایر هانتاویروس‌ها متمایز می‌کند، زیرا اغلب گونه‌های این ویروس صرفاً از طریق تماس با جوندگان آلوده یا استنشاق ذرات آلوده به ترشحات آن‌ها به انسان منتقل می‌شوند و انتقال انسانی در آن‌ها گزارش نشده است.

بر اساس گزارش ساینتیفیک آمریکن، کشتی ام‌وی هوندیوس اوایل آوریل ۲۰۲۶ سفر خود را از اوشوآیا در جنوبی‌ترین نقطه آرژانتین آغاز کرد و در مسیرهایی در جنوب آمریکای جنوبی و آب‌های جنوبگان حرکت کرد. در جریان این سفر، چند مسافر دچار علائم شدید تنفسی شدند و در نهایت سه نفر جان خود را از دست دادند که بررسی‌های آزمایشگاهی بعدی نشان داد عامل بیماری ویروس آند بوده است.

در پی این رخداد، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های علمی این است که آیا سرایت هانتاویروس و به خصوص سویه آند می‌تواند مانند ویروس کرونا از طریق ذرات معلق در هوا نیز میان انسان‌ها منتقل شود یا خیر. هانتاویروس‌ها به‌طور معمول از طریق استنشاق ذرات بسیار ریز مدفوع، ادرار یا بزاق جوندگان آلوده به انسان منتقل می‌شوند و بنابراین انتقال هوابرد از حیوان به انسان پدیده‌ای شناخته‌شده است. با این حال، موضوعی که اکنون توجه پژوهشگران را جلب کرده، امکان انتقال هوابرد از انسان به انسان است.

لینزی مار، متخصص انتقال بیماری‌های منتقله از راه هوا در دانشگاه ویرجینیا تک تأکید می‌کند که بیمار شدن انسان در اثر تنفس ذرات آلوده به هانتاویروس موضوع تازه‌ای نیست؛ پرسش کلیدی این است که آیا فرد مبتلا می‌تواند هنگام تنفس، صحبت‌کردن، سرفه یا عطسه، ویروس را در قالب قطرات یا ذرات معلق وارد هوا کند یا نه.

به گفته او هنوز مشخص نیست ویروس آند تا چه اندازه در مایعات تنفسی انسان، مانند بزاق، ترشحات بینی یا ترشحات عمقی ریه، وجود دارد و آیا می‌تواند برای مدت کافی در هوا زنده و عفونی باقی بماند. همین کمبود داده‌های دقیق باعث شده دانشمندان نتوانند با قطعیت درباره نقش انتقال هوابرد اظهارنظر کنند.

تعریف تماس نزدیک و تفاوت قطرات با ذرات معلق

سازمان جهانی بهداشت و مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا اعلام کرده‌اند که انتقال ویروس آند معمولاً مستلزم تماس نزدیک و طولانی‌مدت است، اما مفهوم «تماس نزدیک» می‌تواند طیفی از موقعیت‌ها را دربر گیرد؛ از بوسیدن و لمس فرد بیمار گرفته تا تماس با اشیای آلوده مانند ملحفه یا ظروف غذا، و حتی قرار گرفتن در فاصله کم هنگام تنفس و گفت‌وگو.

در علم بیماری‌های عفونی، میان «قطرات تنفسی» که بزرگ‌ترند و معمولاً در چند ثانیه روی زمین می‌افتند و «ذرات معلق در هوا» که کوچک‌ترند و می‌توانند مدت طولانی‌تری در فضاهای بسته باقی بمانند و جابه‌جا شوند، تفاوت مهمی وجود دارد. هنوز مشخص نیست ویروس آند تا چه اندازه از مسیر دوم برای انتقال بهره می‌برد.

بیشتر بخوانید

شواهد حاصل از شیوع‌های پیشین

بررسی برخی شیوع‌های گذشته سرنخ‌هایی ارائه کرده است. در سال ۲۰۱۴ در آرژانتین، انتقال انسان‌به‌انسان ویروس آند در یک خوشه سه‌نفره تأیید شد. مهم‌ترین نمونه اما به شیوع بزرگ سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ در آرژانتین بازمی‌گردد که ۳۴ ابتلا و ۱۱ مرگ را در پی داشت. در آن رویداد فردی که احتمالاً از طریق تماس با جوندگان آلوده شده بود، با وجود داشتن تب در جشن تولدی با حدود صد نفر شرکت کرد.

پنج نفری که در نزدیکی او نشسته بودند، چند هفته بعد بیمار شدند و یکی از آن‌ها نیز پیش از بروز علائم، احتمالاً افراد دیگری را آلوده کرد. سپس همسر این فرد، در حالی که تب داشت، در مراسم خاکسپاری او حضور یافت و افراد بیشتری بیمار شدند. تحلیل الگوی انتقال در آن شیوع نشان داد احتمال دارد برخی از مبتلایان از طریق استنشاق قطرات یا ذرات معلق حاوی ویروس آلوده شده باشند، هرچند همچنان مدرک قطعی برای اثبات انتقال گسترده هوابرد در دست نیست.

تفاوت با کووید ۱۹ و اقدامات احتیاطی

کارشناسان تأکید می‌کنند که حتی اگر ویروس آند تا حدی توانایی انتقال از طریق هوا را داشته باشد، رفتار آن با ویروس SARS‑CoV‑2 که عامل کووید ۱۹ است تفاوت اساسی دارد و انتقال انسانی آن به‌مراتب دشوارتر به نظر می‌رسد و معمولاً به تماس نزدیک، طولانی و مکرر نیاز دارد. با این وجود، مقامات بهداشتی رویکردی محتاطانه در پیش گرفته‌اند و ده‌ها نفر از مسافران تحت نظارت پزشکی قرار دارند.

در ایالات متحده نیز تعدادی از مسافران در یک مرکز قرنطینه مجهز در نبراسکا نگهداری می‌شوند که به فیلترهای پیشرفته HEPA و تجهیزات کامل حفاظت فردی مجهز است. طبق دستورالعمل‌های فعلی، افرادی که در معرض ویروس قرار گرفته‌اند تا ۴۲ روز تحت پایش باقی می‌مانند، زیرا دوره نهفتگی ویروس آند می‌تواند طولانی باشد.

همچنین بخوانید

ارزیابی خطر جهانی و درس‌های همه‌گیری کرونا

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که خطر این شیوع برای عموم مردم جهان پایین ارزیابی می‌شود و در حال حاضر نشانه‌ای از گسترش آن به سطح یک همه‌گیری گسترده وجود ندارد. با این حال، برخی دانشمندان با اشاره به تجربه همه‌گیری کووید ۱۹ هشدار می‌دهند که رد کردن سریع احتمال انتقال هوابرد بدون شواهد کافی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

لینزی مار که در تدوین تعریف به‌روزشده سازمان جهانی بهداشت درباره انتقال هوابرد پس از دوران کرونا نقش داشته، ابراز امیدواری کرده است که این بار مقام‌های بهداشتی با احتیاط و دقت بیشتری درباره مسیرهای احتمالی انتقال سخن بگویند و پیش از دستیابی به داده‌های قطعی، احتمال سرایت هانتاویروس از طریق هوا را به‌طور کامل منتفی ندانند.