محققان نروژی از درمان ویروس HIV یک بیمار با روش پیوند سلول‌های بنیادی خبر دادند

پزشکان نروژی اعلام کردند که پیوند سلول‌های بنیادی توانسته یک بیمار مبتلا به HIV را بهبود دهد. این مورد نادر، امیدها برای یافتن راهکاری پایدار در درمان ویروس HIV را تقویت کرده است.

طبق آخرین اخبار پزشکی، محققان نروژی اعلام کردند که یک مرد ۶۳ ساله مبتلا به HIV، معروف به «بیمار اسلو» پس از دریافت پیوند سلول‌های بنیادی از برادرش وارد مرحله بهبودی پایدار شده است. بررسی‌های پزشکی نشان می‌دهد که ویروس در بدن او دیگر قابل شناسایی نیست و نشانه‌ای از بازگشت آن دیده نمی‌شود. این موفقیت او را در کنار تعداد انگشت‌شماری از بیماران قرار می‌دهد که چنین روندی را تجربه کرده‌اند. پژوهشگران می‌گویند این مورد نادر می‌تواند چشم‌اندازهای تازه‌ای برای شناخت و توسعه مسیرهای نوین درمان HIV پیش روی علم قرار دهد.

فهرست مطالب

تأثیر جهش ژنتیکی نادر در مسیر درمان ویروس HIV

بیمار اسلو که ابتدا برای درمان یک نوع نادر سرطان خون تحت پیوند سلول‌های بنیادی مغز استخوان قرار گرفته بود، ناخواسته وارد یکی از قابل‌توجه‌ترین پرونده‌های پزشکی مرتبط با HIV شده است. هنگام بررسی‌های پیش‌پیوند مشخص شد برادر او، که قرار بود اهداکننده باشد حامل جهش بسیار کمیاب CCR5Δ32/Δ32 است که با حذف گیرنده CCR5 از سطح گلبول‌های سفید، یکی از مسیرهای اصلی ورود HIV به سلول‌ها را از بین می‌برد.

همین موضوع باعث شد تیم پژوهشی بیمارستان دانشگاهی اسلو روند درمان را با حساسیتی دوچندان رصد کنند تا ببینند پیوند آلوژنیک سلول‌های بنیادی خون‌ساز (HSCT) چه تأثیری بر ویروس اچ‌آی‌وی خواهد گذاشت.

چهار سال پس از پیوند و پس از انجام آزمایش‌های بافتی، ژنتیکی، ایمنی‌شناسی و بررسی‌های عمیق مولکولی، مشخص شد هیچ ردی از DNA فعال HIV در خون، غدد لنفاوی و سایر بافت‌های کلیدی بدن بیمار باقی نمانده است؛ به‌ویژه اینکه او دو سال بعد از پیوند مصرف داروهای ضد HIV را نیز متوقف کرده و اکنون پنج سال پس از پیوند، همچنان هیچ نشانه‌ای از بازگشت ویروس در بدنش مشاهده نمی‌شود.

جایگزینی کامل سیستم ایمنی و بررسی بقایای ویروس

محققان توضیح می‌دهند که سیستم ایمنی جدید ساخته‌شده از سلول‌های بنیادی اهداکننده، به‌طور کامل جایگزین سیستم ایمنی قبلی بیمار شده و از آنجا که این سلول‌ها گیرنده CCR5 را ندارند، عملاً در برابر ویروس مقاوم‌ هستند. حتی آزمایش‌های دقیق‌تر نشان داد اگرچه بقایای ژنتیکی از ویروس در برخی نقاط یافت شده، این بقایا کاملاً غیرفعال، ناقص و ناتوان از تبدیل‌شدن به ویروس کامل بوده‌اند.

یکی از حساس‌ترین بخش‌های بررسی، نمونه‌برداری از روده بود؛ جایی که HIV معمولاً در آن به حالت نهفته پنهان می‌شود و حتی در بسیاری از درمان‌های موفق پیشین نیز سلول‌های آلوده در این ناحیه دیده می‌شد، اما در بیمار اسلو هیچ DNA فعال حتی در این مخزن شناخته‌شده ویروس هم یافت نشد که این مورد را از نمونه‌های مشابه در جهان متمایز می‌کند.

همچنین بخوانید

• سرقت مرموز ویروس‌های آزمایشگاهی از یک مرکز تحقیقاتی سطح‌بالا در برزیل
• با یک دوز از دارو جدید ایدز، ویروس HIV تا 10 هزار برابر ضعیف می‌شود
• ویروس نیپا؛ همه چیز درباره شیوع بیماری کشنده با نرخ مرگ ۷۵ درصدی!
• هوش مصنوعی موفق به ساخت ویروس شد؛ نگران باشیم یا امیدوار؟
• کشف جدید دانشمندان: ویروس HPV، عامل جدید یک نوع خطرناک از سرطان پوست است

با وجود این موفقیت چشمگیر، متخصصان تأکید دارند که پیوند سلول‌های بنیادی مغز استخوان روشی بسیار پرخطر و پیچیده است که تنها در بیماران مبتلا به سرطان خون یا بیماری‌های خاص مشابه قابل توجیه است؛ زیرا این فرایند نوعی بازسازی کامل سیستم ایمنی محسوب می‌شود و بیمار را برای مدت طولانی در برابر عفونت‌ها و عوارضی همچون «بیماری پیوند علیه میزبان» که خود بیمار اسلو نیز دچار آن شد اما توانست بر آن غلبه کند، بسیار آسیب‌پذیر می‌کند.

آمارها نشان می‌دهد ۱۰ تا ۲۰ درصد کسانی که چنین پیوندی انجام می‌دهند، در سال اول جان خود را از دست می‌دهند؛ به همین دلیل، این روش قابل تعمیم به میلیون‌ها فرد مبتلا به HIV نیست، اما مطالعه آن می‌تواند سرنخ‌های مهمی برای ساخت درمان‌های ایمن‌تر فراهم کند.

چشم‌انداز تحقیقات آینده و بررسی موارد بهبودی HIV

اکنون پژوهشگران قصد دارند تمام موارد نادر بهبودی شبیه به بیمار اسلو را در کنار هم بررسی کنند تا الگوهای مشترک، نشانگرهای زیستی قابل اعتماد و مکانیسم‌های دقیق حذف مخازن نهفته ویروس را شناسایی کنند؛ گامی که می‌تواند به توسعه روش‌هایی کم‌خطرتر و مبتنی بر تقویت هدفمند سیستم ایمنی منجر شود.

یافته‌های این تحقیق گسترده در ژورنال Nature Microbiology منتشر شده و از نگاه محققان، یکی از مهم‌ترین شواهد موجود درباره امکان دستیابی به درمان‌های پایدار و بلندمدت HIV محسوب می‌شود.