تونل‌های زیر آب

تونل‌های زیر آب چگونه ساخته می‌شوند؛ نگاهی به مهندسی شگفت‌انگیز و دستگاه‌های پیشرفته

ساخت تونل‌های زیر آب یکی از پیچیده‌ترین دستاوردهای مهندسی بشر است که امکان عبور ایمن وسایل نقلیه از زیر رودخانه‌ها، خلیج‌ها و اقیانوس‌ها را فراهم می‌کند.

انسان‌ها برای قرن‌ها تلاش کرده‌اند تا موانع آبی را با احداث گذرگاه‌های زیرزمینی پشت سر بگذارند اما اجرای این پروژه‌ها همواره با خطرات جدی و چالش‌های فنی فراوانی همراه بوده است. پیشرفت فناوری‌های حفاری از سپرهای محافظ ابتدایی تا دستگاه‌های عظیم مکانیزه نشان می‌دهد که مهندسان چگونه بر موانع سخت زمین‌شناسی غلبه کرده‌اند.

تاریخچه حفر تونل؛ از سپرهای محافظ تا مصائب تیمز

پروژه تونل تیمز در لندن که ساخت آن در سال ۱۸۲۵ آغاز شد و ۱۸ سال به طول انجامید نخستین تجربه جدی در زمینه حفر گذرگاه‌های زیرآبی به‌شمار می‌رود. مارک برونل مهندس بریتانیایی فرانسوی با الهام از نحوه نفوذ کرم‌های دریایی به درون چوب موفق به ثبت اختراعی به نام سپر تونل شد که از ریزش خاک جلوگیری می‌کرد. کارگران با باز کردن بخش‌های مختلف این سپر، خاک پشت آن را حفر می‌کردند و سپس آجرکاران بدنه تونل را شکل می‌دادند. این پروژه با طول حدود یک‌چهارم مایل تلفات جانی برجای گذاشت اما سرانجام در سال ۱۸۴۳ برای تردد عابران پیاده گشایش یافت. پیشرفت‌های بعدی در سده نوزدهم میلادی شامل تغییر شکل سپر از مربع به دایره، استفاده از هوای فشرده برای دفع آب و تزریق دوغاب برای تثبیت خاک بود تا مصالح مقاوم‌تری جایگزین چوب و آجر شوند.

روش ساخت لوله‌های غوطه‌ور؛ نوآوری در مهندسی زیرآب

رویکرد دیگری که از دهه ۱۸۹۰ میلادی رواج یافت روش ساخت لوله غوطه‌ور بود که در آن بخش‌های مختلف تونل در خشکی ساخته شده و سپس روی آب شناور می‌شوند. در این روش، قطعات پیش‌ساخته توسط قایق‌های یدک‌کش به محل پروژه منتقل و با استفاده از بارج‌های مخصوص در بستر لایروبی‌شده دریا یا رودخانه مستقر می‌شوند. بارها و وزنه‌های تعادلی روی لوله‌ها قرار می‌گیرند تا آن‌ها را به‌آرامی در جای خود بنشانند و پس از اتصال بخش‌ها به یکدیگر، فضای اتصال تخلیه و با مصالح پرکننده پوشانده می‌شود. نخستین تونل حمل‌ونقل ساخته شده با این روش، تونل راه‌آهن میچیگان سنترال در سال ۱۹۰۶ بود که دیترویت ایالات متحده را به شهر ویندزور در کانادا متصل کرد. شهر بوستون نیز در جریان پروژه بزرگ خود موسوم به بیگ دیگ در ایام دهه ۱۹۹۰ از ترکیبی از روش‌های نوین مانند تزریق دوغاب و انجماد لوله‌های حاوی آب‌نمک برای تثبیت خاک بهره گرفت تا قطارهای مسافربری بدون وقفه به حرکت خود ادامه دهند.

بیشتر بخوانید

ظهور دستگاه‌های حفاری پیشرفته یا تی‌بی‌ام

تلاش‌های قرن نوزدهم برای ساخت ماشین‌های برش پیشرفته به‌دلیل محدودیت‌های مالی و فنی ناکام ماندند اما مهندسی معدن در سال ۱۹۵۲ تحول بزرگی را تجربه کرد. جیمز رابینز مهندس معدن موفق شد نخستین دستگاه حفاری تونل یا تی‌بی‌ام کارآمد را توسعه دهد که در ساخت سد اوائه در داکوتای جنوبی به کار گرفته شد. جلوی سپر محافظ این ماشین یک هد چرخان مجهز به تیغه‌ها و دیسک‌های برش قرار دارد که برای خرد کردن سنگ‌های شیست نرم طراحی شده است. طراحی این دستگاه‌ها با توجه به نیازهای پروژه‌های مدرن تکامل یافته است؛ به‌طوری‌که در خاک‌های نرم از سپرهای دوغابی حاوی خاک رس مایع برای حفظ فشار و استخراج ایمن خاک استفاده می‌شود. ماشین‌های تی‌بی‌ام امروزه کاربرد گسترده‌ای دارند و برای مثال در شبکه مترو سیدنی از ۱۹ دستگاه در طول یک دهه برای حفر تونل‌های زیرآبی استفاده شد در حالی که شرکت بورینگ کمپانی پروژه‌های مشابهی را برای اتصال شهرهای مختلف برنامه‌ریزی می‌کند.

0 دیدگاه
جدیدترین
قدیمی ترین بیشترین رای