پرونده مرگ سیاه و همزیستی شوم آن با انسان

مرگ سیاه پدیده ای بود که برای قرن های متمادی داغ بسیاری بر دل انسان ها گذاشت. آنها را تهدید کرد، کشت و ناامیدی را در جامع انسانی نهادینه کرد.

مرگ سیاه یک چالش محدود نبود، بلکه تهدیدی گسترده برای انسان بود و با همزیستی چند صد ساله خود با انسان اجازه کشیدن یک نفس راحت را از انسان گرفته بود.

مرگ سیاه یا همان بیماری طاعون در قرن چهاردهم میلادی بتدریج به شکل یک پدیده متعارف و آشنا درآمد. این بیماری مهلک و مرگبار با شیوع در جوامع مختلف انسان های بسیاری را به کام مرگ فرو برد. این بیماری توسط باکتری با نام Yersinia pestis ایجاد می شود.

مرگ سیاه آنچنان گسترده و اهریمنی بود که ۵۰ تا ۶۰ درصد جمعیت اروپا را راهی گورستان ها نمود. از قرن چهاردهم میلادی، مرگ سیاه فعالیت منحوس خود را آغاز کرد و برای چهار قرن اروپا، خاورمیانه و سرزمین های اطراف را به جهنمی مهلک تبدیل نمود. این بیماری هر ۱۰ تا ۲۰ سال یک بار شیوع پیدا می کرد، سپس کمی استراحت می کرد و بار دیگر باز می گشت و به کشتار انسان های مشغول می شد.

چه زمانی مرگ سیاه آغاز شد؟

در جریان سال های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۳ میلادی، مرگ سیاه جولان خود را در خاورمیانه و اروپا آغاز کرد، اما به احتمال زیاد سال ها قبل از اپیدمی این بیماری در فلات چینگ های در آسیای میانه وجود داشته است.

مرگ سیاه سه دوران مختلف اپیدمی را پشت سر گذاشت. یکی از دوران ها متعلق به قرن ۱۴ تا ۱۸ است، دوره دیگر به قبل از آن یعنی قرن شش تا هشت مربوط می شود و دوره سوم نیز  بین سال های ۱۸۶۰ تا ۱۹۶۰ رخ داده است. در میان این سه مرحله شاید مرحله بین قرن ۱۴ تا ۱۸ را بتوان مهلک ترین دوران اپیدمی مرگ سیاه عنوان کرد که با هر موج خیزشی خود می توانست ۱۰ تا ۲۰ درصد جمعیت را به هلاکت برساند.

چگونه طاعون اروپا را متاثر از خود ساخت؟

انسان هایی که در قرون وسطی و یا در دوران ابتدایی عصر مدرن زندگی می کردند به طاعون عادت کرده بودند. آنها هر روز شاهد مرگ نزدیکان و عزیزان خود بودند و پزشکان و دانشمندان این عصر تلاش بسیار کردند تا طاعون را درک کرده و آن را درمان نمایند. آنها سعی می کردند قبل از هر چیز از وقوع آن پیشگیری کرده و مانع از انتشار بیماری شوند.

می توان مدعی شد که بسیاری از داروهای مهم صرفا به خاطر مبارزه با طاعون کشف شدند و این بیماری نقش مهمی در توسعه علم پزشکی داشت. این بیماری طاعون بود که کالبدشکافی را شکوفا ساخت و کشف سیستم گردش خون نیز به خاطر این بیماری رخ داد. از همه مهمتر این طاعون بود که بتدریج انسان ها را وا دشت تا اصول بهداشت عمومی را رعایت کنند. جالب اینکه بیماری طاعون پس از قرن ۱۸ از اروپا رخ بر بست، اما به حیات خود در روسیه و امپراطوری عثمانی با ورود به قرن ۱۹ ادامه داد.

پایان دوران طاعون

شاید برای بسیاری از شما این سوال مطرح شود که چه زمان انسان توانست از شر اپیدمی مرگبار طاعون نجات پیدا کند. طاعون بزرگ لندن که در سال ۱۶۶۵ رخ داد را می توان آخرین مرحله از مرگ سیاه در بریتانیا عنوان کرد. در اواخر قرن ۱۷ میلادی همچنین طاعون بتدریج در کشورهای اسپانیا و سرزمین های آلمانی ناپدید شد. بطور کلی در اروپای غربی آخرین موج اپیدمی طاعون در سال های ۱۷۲۰ تا ۱۷۲۱ در مارسی فرانسه رخ داد.

شاید بتوان گفت سطح بهداشت جوامع اروپایی در این دوران به چنان رشدی رسید که به خودی خود منجر به ناپدید شدن مرگ سیاه شد. زیرا اصلی‌ترین عامل شیوع این بیماری عدم رعایت اصول بهداشت عمومی بود. همچنین در این دوران در اروپای غربی قوانین موثری در خصوص رعایت اصول بهداشت تنظیم و اجرا شد که این مورد نیز در ریشه کنی مرگ سیاه نقش مهمی ایفا می کرد.

برخی از متخصصان نیز عامل ناپدید شدن بیماری را در تکامل انسان و یا تکامل باکتری مولد بیمار عنوان می کنند. به هر حال آنچه که مبرهن است اینکه از زمان شیوع بیماری در اروپا تا زمان ریشه کنی آن، پزشکان دائما در حال تحقیق در خصوص منشا بیماری و راه های درمان آن بودند و در این مسیر به دستاوردهای بزرگی رسیدند.