اینترنت طبقاتی چه بازتابی در افکار عمومی داشته است؟

بحث پیرامون «اینترنت طبقاتی» یا «اینترنت پرو» در هفته‌های اخیر به یکی از موضوعات پرمناقشه در فضای مجازی فارسی تبدیل شده و واکنش کاربران در پلتفرم‌های مختلف نشان می‌دهد این موضوع فراتر از یک بحث فنی، به مسئله‌ای اجتماعی و سیاسی بدل شده است. بررسی داده‌های منتشر شده در بازه ۱۹ فروردین تا ۵ اردیبهشت توسط لایف‌وب، تصویری نسبتاً روشن از ابعاد این بحث، بازیگران اصلی آن و جهت‌گیری افکار عمومی نسبت به آن ارائه می‌دهد.

گستره بحث؛ موضوعی فراگیر در بسترهای داخلی و خارجی

بررسی الگوی انتشار محتوا پیرامون «اینترنت طبقاتی» نشان می‌دهد این موضوع توانسته در بازه ۱۹ فروردین تا ۵ اردیبهشت توجه قابل‌توجهی در فضای مجازی جلب کند. در این مدت، حدود ۲۱هزار کاربر بیش از ۴۹هزار محتوا درباره این موضوع منتشر کرده‌اند که نشان‌دهنده تبدیل این مسئله به یک موضوع بحث‌برانگیز در میان کاربران است. توزیع انتشار محتوا در پلتفرم‌ها نشان می‌دهد ایکس با حدود ۲۲هزار محتوا بیشترین سهم را در شکل‌دهی به بحث‌ها داشته و مهم‌ترین میدان گفت‌وگو پیرامون این موضوع بوده است. پس از آن روبیکا با حدود ۱۳هزار محتوا سهم قابل توجهی در تولید و بازنشر محتوا داشته و در میان بسترهای داخلی نقش برجسته‌ای ایفا کرده است.

در سطح منابع انتشار نیز الگوی مشابهی مشاهده می‌شود؛ کاربران در پلتفرم‌های مختلف با توزیعی نسبتاً متوازن در این بحث مشارکت داشته‌اند و این موضوع محدود به یک زیست‌بوم رسانه‌ای خاص نبوده است. یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، تقریباً برابر بودن سهم بسترهای داخلی و خارجی در تولید محتوا و مشارکت کاربران است؛ موضوعی که نشان می‌دهد بحث پیرامون طبقاتی شدن اینترنت هم‌زمان در هر دو حوزه رسانه‌ای داخلی و فراملی جریان یافته و صرفاً به پلتفرم‌های خارجی یا داخلی محدود نبوده است. این توازن، از فراگیری موضوع و امتداد یافتن آن میان گروه‌های متنوع کاربران حکایت دارد.

غلبه کاربران منتقد بر روایت اینترنت طبقاتی

تحلیل پراکندگی سیاسی کاربران فعال در شبکه اجتماعی ایکس نشان می‌دهد روایت پیرامون «طبقاتی شدن اینترنت» عمدتاً توسط کاربران منتقد و مخالف نظام پیش برده شده است. بر اساس داده‌ها، ۶۳درصد از کاربران مشارکت کننده در این بحث در طیف مخالفان نظام قرار می‌گیرند؛ سهمی معنادار که نشان می‌دهد این موضوع بیش از همه در میان جریان‌های منتقد بازتاب یافته و به یکی از محورهای انتقادی در فضای مجازی تبدیل شده است.

در مقابل، ۲۲درصد از کاربران را حامیان انقلاب اسلامی، اصلاح‌طلبان یا میانه‌روهای نزدیک به جریان‌های داخلی تشکیل می‌دهند که اگرچه در اقلیت قرار دارند، اما حضورشان نشان می‌دهد این موضوع صرفاً محدود به یک جبهه سیاسی نبوده و در میان بخشی از نیروهای درون‌گفتمانی نیز محل واکنش و اظهارنظر بوده است. همچنین ۱۵درصد کاربران در دسته خاکستری یا فاقد گرایش سیاسی مشخص قرار می‌گیرند؛ گروهی که حضور آن‌ها می‌تواند نشانه ورود بحث به سطحی فراتر از منازعات سیاسی مرسوم و گسترش آن در میان کاربران عمومی‌تر باشد.

در مجموع، این الگو حاکی از آن است که اگرچه موتور اصلی تولید محتوا درباره اینترنت طبقاتی را جریان‌های منتقد شکل داده‌اند، اما دامنه بحث به گونه‌ای بوده که بخشی از کاربران غیرسیاسی و حتی نیروهای نزدیک‌تر به ساختار رسمی نیز در آن مشارکت داشته‌اند؛ موضوعی که می‌تواند نشان‌دهنده حساسیت فراتر از شکاف‌های سیاسی رایج نسبت به این مسئله باشد.

مخالفت گسترده با اینترنت پرو؛ در بسترهای خارجی و داخلی

شاید مهم‌ترین یافته بررسی با ابزار سوشال لیسنینگ ایرانی، الگوی رویکرد کاربران نسبت به اصل ایده اینترنت طبقاتی باشد. برای سنجش این مسئله، رویکرد کاربران در ایکس به عنوان نماینده بسترهای خارجی و محتوای منتشر شده در بله به عنوان نمونه‌ای از بسترهای داخلی بررسی شده است.

در این تحلیل، هرگونه اظهار نظر یا انتشار محتوا در مخالفت با اینترنت طبقاتی یا اینترنت پرو به عنوان رویکرد مخالف و هرگونه حمایت از این طرح یا نقد اینترنت بدون محدودیت به عنوان رویکرد موافق در نظر گرفته شده است.

نتایج نشان می‌دهد در شبکه اجتماعی ایکس، ۹۲درصد مواضع در مخالفت با این طرح بوده و تنها سهم ناچیزی از محتوا رویکرد حمایتی داشته است. این میزان مخالفت، بیانگر اجماع بسیار گسترده علیه این ایده در فضای گفت‌وگوی برون‌پلتفرمی است.

در عین حال، حتی در بستر داخلی بله نیز ۶۰درصد محتوا در مخالفت با اینترنت پرو بوده؛ یافته‌ای معنادار که نشان می‌دهد مخالفت با این ایده محدود به پلتفرم‌های خارجی نیست و در فضای رسانه‌ای داخلی نیز بازتاب منفی قابل توجهی دارد.

ترکیب این سه لایه داده (حجم گسترده بحث، غلبه کاربران منتقد در تولید محتوا، و سطح بالای مخالفت در بسترهای داخلی و خارجی) تصویری نسبتاً روشن از بازتاب افکار عمومی نسبت به اینترنت طبقاتی ارائه می‌دهد. این داده‌ها نشان می‌دهد فضای عمومی شکل‌گرفته پیرامون این موضوع، به هیچ عنوان مثبت ارزیابی نمی‌شود و روایت غالب، روایتی انتقادی و مخالفت‌آمیز است.

مهم‌تر آن که این مخالفت صرفاً محدود به یک طیف سیاسی یا یک نوع پلتفرم نیست؛ بلکه در میان کاربران با گرایش‌های مختلف و در هر دو زیست‌بوم رسانه‌ای داخلی و خارجی مشاهده می‌شود. به همین دلیل، می‌توان گفت بازتاب اینترنت طبقاتی در فضای مجازی فارسی بیش از آن که به عنوان یک راهکار دیده شود، به مثابه یک دغدغه عمومی و موضوعی مناقشه‌برانگیز بازنمایی شده است.