ابهام در آینده سایپا؛ احتمال واگذاری به قطعه‌ساز خاص؟

نشانه‌هایی از تلاش برای واگذاری غیرشفاف سایپا به یک قطعه‌ساز خاص در شرایط اقتصادی فعلی کشور، نگرانی درباره گسترش انحصار در صنعت خودرو را افزایش داده است.

در بحبوحه تمرکز کشور بر مدیریت پیامدهای جنگ رمضان و مقابله با فشارهای اقتصادی و سیاسی خارجی، حفظ ثبات جبهه اقتصادی و صیانت از منافع ملی به یکی از اولویت‌های حیاتی تبدیل شده است. طبق آخرین اخبار خودرو، با این حال گزارش‌هایی از تحرکات جدید برای واگذاری سایپا به یک قطعه‌ساز خاص و افزایش نفوذ انحصاری در صنعت خودرو منتشر شده که نگرانی کارشناسان را برانگیخته است.

فهرست مطالب

ابهام در واگذاری سایپا؛ از حمایت معاون وزیر تا نگرانی از انحصار

بر اساس شنیده‌ها، یک قطعه‌ساز پرنفوذ که طی سال‌های اخیر موفق شده در یکی از قطب‌های اصلی خودروسازی کشور جای پایی محکم برای خود ایجاد کند، این‌بار در تلاش است تا با در دست گرفتن سکان هدایت شرکت سایپا، دامنه نفوذ و انحصار خود را گسترش دهد. به گزارش فارس، آنچه این روند را حساس‌تر کرده، زمزمه‌هایی از حمایت یکی از معاونان وزارتخانه‌های مرتبط از این فرآیند است؛ موضوعی که شائبه‌هایی درباره وجود رویکردهای غیرشفاف در تصمیم‌گیری‌های کلان صنعت خودرو را تقویت می‌کند.

این در حالی است که پیش‌تر، بیش از ۱۴۰ نماینده مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای رسمی و صریح خطاب به رئیس‌جمهور، خواستار توقف فوری واگذاری‌های غیرشفاف در حوزه خودروسازی شده بودند. تکرار پی‌درپی این هشدارها بی‌دلیل نیست و ریشه در واقعیت‌های اقتصادی تلخی دارد که به‌روشنی نشان می‌دهد تسلط یک قطعه‌ساز بر دو خودروساز بزرگ کشور می‌تواند تبعات سنگینی برای رقابت، کیفیت و عدالت اقتصادی در این صنعت به همراه داشته باشد.

مهم‌ترین پیامد این موضوع حذف تدریجی رقابت و شکل‌گیری انحصاری تمام‌عیار در بازار خودرو است که پیش از این نیز با چالش‌های ساختاری و عدم پاسخگویی به تقاضای واقعی مردم دست و پنجه نرم می‌کرد. سایپا طی دهه‌های گذشته همواره به‌عنوان نماد تولید خودروهای اقتصادی شناخته شده و نقش مهمی در پاسخگویی به نیاز اقشار متوسط و کم‌درآمد کشور ایفا کرده استۀ، هر چند که در بازار فعلی دیگر هیچ خودرو اقتصادی وجود ندارد!

همچنین بخوانید

• تولید خودرو متوقف نمی‌شود؛ وزارت صمت از تأمین کامل مواد اولیه خبر داد
• فریاد نماینده مجلس: جلوی مافیای خودرو را قاطعانه بگیرید!
• فهرست سدان‌های پرتیراژ بازار ایران در سال 1404 منتشر شد
• بحران عرضه در سایپا و پارس خودرو؛ شوک آماری نارنجی‌پوش جاده مخصوص در آغاز سال!

تهدید جدی برای قطعه‌سازان مستقل

در سوی دیگر، بخش قطعه‌سازی کشور نیز با تهدیدی جدی مواجه می‌شود. هنگامی که مالکیت بر تولید و تأمین قطعات در یک نقطه متمرکز گردد، اصل رقابت سالم جای خود را به سیاست «اولویت منافع درون‌گروهی» خواهد داد که به‌صورت مستقیم فعالیت قطعه‌سازان مستقل، به‌ویژه شرکت‌های کوچک و متوسط را تهدید می‌کند. در چنین شرایطی، ترجیح منافع شخصی بر منافع جمعی می‌تواند منجر به حذف شتاب‌زده ده‌ها بنگاه کوچک و باسابقه در زنجیره تأمین شود.

قیاس‌های نادرست با تجربه‌های جهانی

برخی مدافعان این رویکرد با استناد به تجربه‌های جهانی از ادغام یا تملک شرکت‌های بزرگ یاد می‌کنند، اما این قیاس در فضای اقتصادی ایران نادرست به نظر می‌رسد. ادغام‌های بین‌المللی در بستر نظام‌های اقتصادی آزاد و بر پایه قوانین شفاف رقابت انجام می‌گیرد، نه در شرایط تحریم، فشارهای خارجی و محدودیت‌های شدید مالی که کشور در آن قرار دارد.

در شرایط کنونی، اجرای نسخه‌های ناقص از مدل‌های اقتصادی غربی بدون فراهم‌سازی زیرساخت‌های حقوقی و نظارتی مشابه، تنها به شکست و بحران منجر خواهد شد. به همین دلیل، واگذاری سایپا به یک قطعه‌ساز در واقع به معنای پاک کردن صورت‌مسئله و نادیده گرفتن ریشه‌های اصلی مشکلات این صنعت است.

ضرورت نظارت و شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها

در نهایت، هشدارها درباره دخالت و حمایت غیررسمی برخی افراد ذی‌نفوذ از جمله معاونان وزارتخانه نباید از تیررس نهادهای نظارتی دور بماند. سیاست‌گذار شاید در پی کاهش حساسیت‌ها یا کنترل پیام‌های منفی رسانه‌ای باشد، اما راه برون‌رفت از وضعیت فعلی نه در سپردن کلید صنعت خودرو به یک ذینفع خاص، بلکه در ایجاد شفافیت، ارتقای رقابت و بازگرداندن عدالت به ساختار تصمیم‌گیری است.