چرا فرمان ماشین باید گرد باشد؟

فرمان گرد خودروها، یک عنصر حیاتی در ایمنی و تجربه رانندگی است که با وجود گرایش برخی خودروسازان به طراحی‌های نامتعارف، همچنان به عنوان استاندارد ارگونومیک مطرح می‌شود.

طراحی داخلی خودروها در سالیان اخیر دستخوش تغییرات زیادی شده است، اما یکی از اجزای اصلی که همواره محل بحث بوده، طراحی فرمان خودرو است. بسیاری از کارشناسان و رانندگان بر این باورند که شکل سنتی و گرد فرمان، بهترین گزینه برای ارگونومی و کنترل‌پذیری است. این دیدگاه در تضاد با برخی نوآوری‌ها و طرح‌های غیرمعمول از جمله فرمان‌های مربع‌شکل یا یوغی قرار می‌گیرد که در خودروهای مدرن دیده می‌شوند.

تاریخچه و دلایل ارگونومیک فرمان گرد

ایده فرمان‌های غیرگرد در خودروهای جاده‌ای جدید نیست. برای مثال، فرمان کوارتیک در آستین آلگرو ۱۹۷۳ به دلیل طراحی عجیبش به شدت مورد تمسخر قرار گرفت و این ایده برای مدتی کنار گذاشته شد. با فراگیر شدن فرمان‌های هیدرولیک، بهترین طرح‌های فرمان خودرو شکل گرفتند که اغلب کوچک و گرد بودند. فرمان خودرو نباید راننده را مجبور کند که هنگام رانندگی به آن نگاه کند. شکل غیرگرد فرمان باعث می‌شود راننده نیاز به حدس زدن موقعیت لبه فرمان هنگام چرخش داشته باشد که این موضوع بار شناختی او را افزایش می‌دهد.

بیشتر بخوانید

• فناوری الکترومکانیکی برمبو سنت قدیمی روغن ترمز را کنار می‌زند
• ورود هوش مصنوعی به طراحی خودرو؛ تحول جدید در صنعت خودروسازی
• چگونه خودروسازان از فناوری بلاک چین استفاده می‌کنند و چرا اینقدر مفید است؟

فرمان گرد به راننده اجازه می‌دهد تا بدون حواس‌پرتی، به طور غریزی و طبیعی کنترل خودرو را در دست گیرد. در خودروهای مسابقه‌ای، شرایط متفاوت است. دسترسی محدود به کابین، نیاز به آیرودینامیک بهتر، و دنده‌های فرمان بسیار مستقیم که نیازی به چرخش بیش از ۱۸۰ درجه ندارند، فرمان‌های مربع‌شکل با دستگیره‌های مخصوص را ارجح می‌سازد. اما این دلایل در مورد خودروهای جاده‌ای صدق نمی‌کند.

چرا فرمان‌های غیرگرد مناسب خودروهای جاده‌ای نیستند؟

با وجود مزایای ارگونومیک فرمان گرد برای خودروهای جاده‌ای، همچنان برخی خودروسازان به سراغ طرح‌های متفاوت می‌روند. این فرمان‌ها، حتی در خودروهایی با نسبت فرمان‌پذیری بسیار مستقیم، از نظر ارگونومی نامناسب هستند. راننده در طول سفرهای طولانی ممکن است بخواهد دست خود را به شکل‌های مختلف روی فرمان قرار دهد تا عضلاتش استراحت کند. فرمان‌های یوغی یا مربع‌شکل این امکان را از بین می‌برند و خستگی راننده را افزایش می‌دهند.

لکسوس RZ با سیستم فرمان “Steer-by-wire” خود یک فرمان یوغی معرفی کرد که با انتقاداتی مواجه شد. تسلا نیز برای مدتی این نوع فرمان را ارائه داد. همچنین، پژو یک خودرو با فرمان تقریباً مربع‌شکل عرضه خواهد کرد. این طرح‌ها به این امید ارائه می‌شوند که با دنده‌های فرمان بسیار مستقیم، راننده نیازی به برداشتن دست‌هایش از موقعیت ساعت ۹ و ۳ ندارد. اما تجربه نشان داده این نوع فرمان‌ها در رانندگی روزمره و مسیرهای طولانی کاربردی نیستند و تلاشی برای جذاب‌تر کردن چیزی هستند که نیازی به آن ندارد.

آینده طراحی فرمان: بازگشت به سنت یا ادامه نوآوری؟

در میان این گرایش‌ها، خبرهای مثبتی نیز به گوش می‌رسد. فراری لوچه از فرمانی بسیار گردتر نسبت به مدل‌های اخیر فراری استفاده می‌کند. همچنین گرنوت دولنر (Gernot Döllner)، مدیرعامل جدید آئودی (Audi)، اعلام کرده این شرکت با وجود بیش از ۱۰۰ طرح مختلف فرمان، هیچ‌کدام را مناسب نمی‌داند. او اظهار داشت تا سال ۲۰۳۰، آئودی تنها پنج طرح فرمان خواهد داشت که همه آن‌ها گرد خواهند بود. این خبر نشان‌دهنده بازگشت به اصول ارگونومیک و اهمیت تجربه کاربری در طراحی فرمان خودرو است. نویسنده معتقد است طراحی فرمانی که گرد نیست، تقریباً به همان اندازه بی‌معنی است که طراحی چرخ جاده‌ای که گرد نباشد.