گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
کاهش بیسابقه سطح آب دریای خزر، بزرگترین دریاچه محصور جهان، یک بحران زیستمحیطی جدی را رقم زده است که دانشمندان دلیل اصلی آن را ترکیبی از فعالیتهای انسانی و تغییرات اقلیمی میدانند.
طی سه دهه اخیر، دریای خزر منطقهای به وسعت تقریبا یک جزیره سیسیل را از دست داده است. نتایج یک مطالعه جدید که در ژورنال Earth’s Future منتشر شد، نشان میدهد که کاهش شدید ورودی آب رودخانهها، بهویژه رودخانه ولگا در روسیه، عامل اصلی این پدیده است. این وضعیت، آینده بزرگترین دریاچه شور جهان را با تهدیدی جدی روبرو کرده است، بهطوریکه کارشناسان نسبت به پیامدهای فاجعهبار آن هشدار میدهند.
دلایل اصلی کاهش سطح آب دریای خزر
تحقیقات اخیر، کاهش سطح آب دریای خزر را به افت چشمگیر ورودی رودخانهها از کشورهای هممرز مانند ایران، ترکمنستان، آذربایجان، قزاقستان و روسیه نسبت میدهد. پروفسور امیر آقاکوچک، یکی از نویسندگان این مطالعه، توضیح میدهد که اگرچه تغییرات اقلیمی و افزایش تبخیر حدود 30 درصد از این کاهش را توجیه میکنند، اما سهم اصلی، یعنی 70 درصد، به فعالیتهای انسانی بازمیگردد. رودخانه ولگا در روسیه، که 80 درصد آب ورودی خزر را تامین میکند، به دلیل تقاضای فزاینده آب در مسیر خود، بهطرز چشمگیری کمآب شده است.
این فعالیتهای انسانی شامل موارد زیر است:
- سدسازی و تولید برق آبی: کشورهای حاشیه خزر، بهویژه روسیه، سدهای بزرگی برای تولید برق آبی ساختهاند که جریان طبیعی آب به دریاچه را مختل کرده است.
- کشاورزی و آبیاری: برای تقویت اقتصاد و ایجاد اشتغال، کشورهای منطقه زیرساختهای گستردهای برای آبیاری کشاورزی ایجاد کردهاند. این امر به افزایش برداشت آب و کاهش سطح آبهای زیرزمینی منجر شده است. کانال ولگا-دون در روسیه که رود ولگا را به رود دن متصل میکند، یکی از پروژههایی است که در این بحران نقش دارد.
- جنگ و تولید مهمات: جنگ اوکراین نیز بهطور غیرمستقیم بر این بحران دامن زده است. نیاز روسیه به مهمات باعث شده تا کشت پنبه که در تولید مهمات کاربرد دارد، در کشورهای همسایه مانند ازبکستان و قزاقستان افزایش یابد. این امر منجر به برداشت بیشتر آب برای آبیاری و کاهش ورودی آب به دریای خزر میشود.
پیامدهای فاجعهبار و راهحلهای پیشرو
کارشناسان معتقدند در صورت ادامه روند فعلی، دریای خزر میتواند سرنوشت تلخ دریاچه آرال و دریاچه ارومیه را تجربه کند که هر دو اکنون از نظر زیستمحیطی «مرده» محسوب میشوند. حتی خشک شدن 20 درصد از دریای خزر نیز میتواند پیامدهای گستردهای به دنبال داشته باشد:
- مشکلات بهداشتی: با عقبنشینی آب، بستر شور دریاچه در معرض هوا قرار گرفته و با وزش باد، ذرات نمک و مواد معدنی در هوا پخش میشوند که میتواند منجر به بیماریهای تنفسی و چشمی در ساکنان اطراف شود.
- تهدید کشاورزی و امنیت غذایی: رسوب نمک بر اراضی کشاورزی باعث کاهش بهرهوری و تهدید امنیت غذایی منطقه خواهد شد.
- اختلال در حملونقل دریایی: بیشتر کاهش سطح آب در بخش شمالی و کمعمق دریای خزر رخ میدهد که منجر به از کار افتادن بنادر و نیاز به سرمایهگذاری هنگفت برای توسعه مسیرهای کشتیرانی به سمت جنوب خواهد شد.
- کاهش 2.5 متری آب دریای خزر بحرانی خاموش در شمال ایران است
- آیا سرانجام ایران از خشکشالی عبور کرد؟ کارشناسان پاسخ میدهند
- منتظر پاییز پربارش باشید؛ النینوی قدرتمند در حال شکلگیری است
برای جلوگیری از این فاجعه، مدیریت تقاضای آب امری حیاتی است. راهحلهای فناورانه برای کاهش مصرف آب در دسترس هستند، اما بهدلیل اولویتهای دیگر، مانند جنگ، توجه کافی به این مسئله نمیشود. آقاکوچک تاکید میکند که مدیریت تقاضا، بر خلاف پروژههای بزرگ، کمتر مورد توجه سیاستمداران قرار میگیرد، در حالی که این تنها راهکار عملی است که انسان کنترل کاملی بر آن دارد.