گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
واکسنهای mRNA، که در دوران همهگیری کووید-۱۹ به شهرت رسیدند، با روشی نوین سیستم ایمنی بدن را برای مقابله با بیماریها آموزش میدهند و پتانسیل بالایی در پزشکی آینده دارند.
فناوری واکسنهای mRNA انقلابی در حوزه پزشکی ایجاد کرده است. این واکسنها با بهرهگیری از ژنتیک، مسیر تازهای برای پیشگیری و درمان بیماریها گشودهاند. باوجود موفقیتهای چشمگیر در مبارزه با کووید-۱۹، پرسشهایی درباره عملکرد واکسنهای mRNA و ایمنی آنها مطرح میشود که در این مقاله به بررسی آنها میپردازیم.
واکسنهای mRNA چگونه در بدن عمل میکنند؟
واکسنها به طور کلی برای آموزش سیستم ایمنی بدن طراحی شدهاند تا یک پاتوژن خاص را شناسایی کند. واکسنهای mRNA این کار را با رساندن قطعهای از ماده ژنتیکی (mRNA) انجام میدهند که حاوی کد ساخت پروتئین خاصی از پاتوژن است. سلولهای بدن این پروتئین را تولید کرده و سیستم ایمنی آن را شناسایی میکند تا در مواجهه بعدی آماده مبارزه باشد.
پژوهشهای گسترده نشان دادهاند که mRNA وارد سلولها میشود اما هرگز به هسته سلول و DNA راه نمییابد، بنابراین ژنوم انسان را تغییر نمیدهد. mRNA در بدن به سرعت تجزیه میشود و برای محافظت از آن، درون نانوذرات لیپیدی (lipid nanoparticles) محصور میشود که جذب سلولی آن را تسهیل میکند. این ماده برای چند ساعت یا حداکثر چند روز در سلول باقی مانده و سپس توسط آنزیمها تجزیه میشود. همچنین، نمکها، قندها و اسیدهای تثبیتکننده برای افزایش پایداری و نگهداری در دمای انجماد به واکسن افزوده میشوند.
مقایسه واکسنهای mRNA با سایر انواع واکسنها
واکسنها به طور کلی به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
- واکسنهای ویروس کامل: این رویکرد قدیمی شامل پاتوژنهای غیرفعالشده (مثل بیشتر واکسنهای مدرن فلج اطفال) یا ضعیفشده (مثل واکسن سرخک، اوریون و سرخجه یا MMR) است. آنها محافظت قوی ایجاد میکنند اما عوارض جانبی بیشتری دارند و خطر نادر بازگشت قابلیت عفونتزایی در پاتوژنهای زنده ضعیفشده وجود دارد.
- واکسنهای زیرواحدی: حاوی بخشهای خاصی از پاتوژن (معمولاً پروتئینها) هستند. این نوع واکسنها ایمنترند چون خطر بازگشت عفونتزایی وجود ندارد، اما ممکن است برای تقویت پاسخ ایمنی به ترکیبات کمکی نیاز داشته باشند؛ مانند واکسنهایی که در برابر ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV) و پاپیلوماویروس انسانی (HPV) محافظت میکنند.
- واکسنهای mRNA: این واکسنها ماده ژنتیکی را که کد یک ویژگی متمایز از پاتوژن را دارد، به بدن میرسانند تا سلولهای خود بدن به جای تولید پروتئین در آزمایشگاه، آن را تولید کنند.
عوارض جانبی و محدودیتهای واکسنهای mRNA
مانند تمام واکسنها، واکسنهای mRNA نیز ممکن است عوارض جانبی داشته باشند. بیش از نیمی از دریافتکنندگان واکسنهای کووید-۱۹ واکنشهایی مانند درد، تب و سردرد (معروف به واکنشزایی) را گزارش کردهاند. این عوارض کوتاهمدت بوده و جدیتر از خود عفونت نیستند.
میوکاردیت (التهاب بافت قلب) یک عارضه بسیار نادر مرتبط با واکسنهای mRNA کووید-۱۹ است که بیشتر در مردان نوجوان و جوانتر رخ میدهد. این عارضه طی چند روز پس از تزریق بروز میکند و تقریباً از هر ۱۴۰٬۰۰۰ نفری که دوز اول را دریافت میکنند، یک نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. با این حال، خطر میوکاردیت ناشی از خود عفونت کووید-۱۹ بسیار بالاتر از واکسن است.
یک محدودیت این واکسنها، محافظت نسبتاً کوتاهمدت در برابر عفونت است؛ به ویژه تولید سلولهای ایمنی “حافظه” در آنها کمتر از سایر انواع واکسنها به نظر میرسد، هرچند دلیل دقیق آن هنوز روشن نیست.
- هوش مصنوعی واکسنی ساخت که هیچ ویروسی حریف آن نمیشود
- تلاش جهانی برای تولید واکسن هانتاویروس؛ امیدی دور اما روبهپیشرفت
- واکسن جدید سرطان، تومورهای متعدد را در موشها به مدت 250 روز مسدود کرد
کاربردهای هیجانانگیز فناوری واکسنهای mRNA
توانایی در تسریع فرآیند توسعه واکسن، که در دوران همهگیری کووید-۱۹ به وضوح مشاهده شد، یکی از برجستهترین مزایای فناوری واکسنهای mRNA است. این سرعت عمل، به ویژه در مراحل اولیه یک همهگیری، بسیار حیاتی است و امکان بهروزرسانی سریع واکسنها را برای مقابله با سویههای جدید فراهم میکند.
دانشمندان بر این باورند که واکسنهای mRNA پلتفرمی منعطف و بسیار مفید برای کنترل شیوعها و همهگیریهای آینده هستند.
همین سرعت توسعه، واکسنهای mRNA را برای واکسنهای آنفولانزای فصلی نیز جذاب میکند، زیرا امکان تطبیق سریع با سویههای جدید آنفولانزا را فراهم میسازد و از آسیبپذیری در برابر جهشهای دیرهنگام جلوگیری میکند.
محققان همچنین به فناوری واکسن mRNA برای مقابله با پاتوژنهایی نظیر HIV و تب دنگی چشم دوختهاند و این رویکرد در حال حاضر برای درمان سرطان نیز در حال بهرهبرداری است.