پروژه جاه‌طلبانه GCAP شتاب گرفت؛ جنگنده نسل آینده بریتانیا، ایتالیا و ژاپن در راه است

پروژه جاه‌طلبانه جنگنده نسل آینده GCAP، با اعطای قرارداد ۶.۱ میلیارد دلاری به کنسرسیوم Edgewing از سوی بریتانیا، ایتالیا و ژاپن، گام بلندی به سوی عملیاتی شدن تا سال ۲۰۳۵ برداشت.

در پی کشمکش‌های بودجه‌ای و تأخیرهای چندماهه که به استعفای دو مقام ارشد بریتانیایی منجر شده بود، این قرارداد ۱۸ ماهه برای فاز پیشرفته مفهومی و طراحی جزئی، نقشی حیاتی در تضمین آینده برنامه جهانی هوایی رزمی (Global Combat Air Programme) یا GCAP ایفا می‌کند. این پروژه بلندپروازانه، با هدف توسعه جنگنده‌ای نسل ششم، قرار است به صورت یکپارچه توانایی‌های هوایی سه کشور مشارکت‌کننده را متحول سازد و جایگزین جت‌های جنگنده فعلی آن‌ها شود. همکاری مشترک بریتانیا، ایتالیا و ژاپن در این سطح، نشان‌دهنده تغییر پارادایم در پروژه‌های دفاعی چندملیتی است.

قرارداد ۶.۱ میلیارد دلاری، گامی بلند برای جنگنده نسل آینده GCAP

پروژه جنگنده نسل آینده GCAP در تاریخ ۱۳ تیر ۱۴۰۵ (۳ جولای ۲۰۲۶) با امضای قراردادی ۱۸ ماهه به ارزش ۴.۶ میلیارد پوند (معادل ۶.۱۴ میلیارد دلار آمریکا) با کنسرسیوم Edgewing، مسئول طراحی و ساخت این جت جنگنده سه‌ملیتی، جان تازه‌ای گرفت. این توافق، بودجه لازم برای تکمیل فاز مفهومی پیشرفته و انجام کارهای طراحی و مهندسی دقیق‌تر را تأمین خواهد کرد. هدف نهایی این برنامه، استقرار جنگنده نسل ششم تا سال ۲۰۳۵ است که توسط بریتانیا، ایتالیا و ژاپن به کار گرفته خواهد شد.

این قرارداد مهم، تنها سه روز پس از آن به دست آمد که بریتانیا سرانجام برنامه سرمایه‌گذاری دفاعی خود را منتشر کرد که شامل تعهد ۸.۶ میلیارد پوندی (۱۱.۴۸ میلیارد دلار) در طول چهار سال آینده برای پروژه GCAP بود؛ تعهدی که پس از ماه‌ها بحث و جدل بر سر بودجه و استعفای جان هیلی، وزیر دفاع وقت بریتانیا و ال کارنز، وزیر نیروهای مسلح در ژوئن، به دست آمد.

بیشتر بخوانید

• پروژه GCAP عملیاتی می‌شود؛ ورود جنگنده نسل ششم ژاپن و بریتانیا به خدمت در سال 2035
• جنگنده پیشرفته و نسل ششم GCAP با همکاری انگلیس، ایتالیا و ژاپن توسعه می‌یابد
• داسو رافال و یوروفایتر تایفون قرار بود یک جنگنده واحد باشند

ویژگی‌ها و ساختار منحصربه‌فرد جنگنده نسل آینده

پروژه GCAP تجمیع مستقیمی از جاه‌طلبی‌های ملی جداگانه است، برخلاف مدل سنتی که یک کشور، دیگران را به پروژه موجود خود دعوت می‌کند. این برنامه در دسامبر ۲۰۲۲ با ترکیب مفهوم جنگنده تمپست بریتانیا (که با ایتالیا توسعه یافته بود) با برنامه میتسوبیشی اف-ایکس (Mitsubishi F-X) ژاپن آغاز شد و در دسامبر ۲۰۲۳ با امضای یک معاهده در ژاپن رسمیت یافت. انتظار می‌رود هواپیمای حاصل، جایگزین جنگنده‌های یوروفایتر تایفون فعلی بریتانیا و ایتالیا و همچنین جنگنده چندمنظوره اف-۲ ژاپن شود. برآوردهای صنعتی نشان می‌دهد که جت جدید تقریباً یک‌سوم بزرگ‌تر از تایفون خواهد بود و بر پایه یک بدنه هواپیما با بال دلتا پهن و دو موتور با دم‌های زاویه‌دار ساخته می‌شود. شرکت BAE Systems طول آن را بین ۳ تا ۴ متر (۱۰ تا ۱۳ فوت) بلندتر از نسل پیشین خود توصیف کرده است؛ این افزایش اندازه به دلیل نیاز به برد گسترده‌تر و ظرفیت سوخت و تسلیحات داخلی بیشتر صورت گرفته است.

کنسرسیوم Edgewing خود تنها یک سال پیش شکل گرفت و در ژوئن ۲۰۲۵ به عنوان پیمانکار اصلی مهندسی سه‌ملیتی که شرکت‌های BAE Systems از بریتانیا، Leonardo از ایتالیا و شرکت صنعتی ارتقای هواپیما ژاپن به رهبری Mitsubishi Heavy Industries را گرد هم آورده، رسماً نام‌گذاری شد. این ساختار نشان‌دهنده انحراف عمدی از نحوه عملکرد بیشتر برنامه‌های جنگنده چندملیتی در طول تاریخ است، جایی که کشورهای شریک معمولاً قراردادهای ملی و سهم‌های کاری صنعتی جداگانه را مدیریت می‌کنند که بعداً به هم متصل می‌شوند. در حال حاضر تقریباً ۹۰۰۰ نفر در سراسر این برنامه، با بیش از ۱۰۰۰ تأمین‌کننده در سه کشور شریک، مشغول به کار هستند.

آینده روشن‌تر GCAP در چشم‌انداز هوایی اروپا

این بودجه فراتر از خود بدنه هواپیما، از کار دو گروه صنعتی تخصصی که تحت مدیریت Edgewing فعالیت می‌کنند، حمایت می‌کند: کنسرسیوم GCAP Electronics Evolution که سیستم‌های حسگر و ارتباطی هواپیما را توسعه می‌دهد و یک کنسرسیوم جداگانه قدرت و پیشرانش که روی موتورهایی کار می‌کند که برای جت برد گسترده و پایداری بر روی یک منطقه هدف را فراهم می‌کنند. این دو حوزه، از جمله زمینه‌هایی هستند که انتظار می‌رود طراحی‌های جنگنده نسل ششم فراتر از قابلیت‌های فعلی تایفون و اف-۲ پیشرفت کنند. یک هواپیمای نمایشی سرنشین‌دار و مافوق صوت که تحت یک تلاش مرتبط به نام Combat Air Flying Demonstrator ساخته شده، قرار است تا پایان سال ۲۰۲۷ پرواز کند و داده‌های اولیه آزمایش پرواز را سال‌ها قبل از ورود خود جنگنده عملیاتی به خدمت، در اختیار سه دولت قرار دهد.

این نقطه عطف مالی در زمانی رخ می‌دهد که چشم‌انداز هواپیماهای رزمی اروپا به طور غیرمنتظره‌ای به نفع پروژه GCAP تغییر کرده است. یک برنامه رقیب جنگنده نسل ششم فرانسه، آلمان و اسپانیا در ژوئن ۲۰۲۶ در میان اختلافات صنعتی بین فرانسه و آلمان از هم پاشید و چندین کشوری را که ممکن بود به آن تلاش بپیوندند، اکنون به جای آن، به GCAP نگاه می‌کنند؛ از جمله آلمان، عربستان سعودی، لهستان و کانادا. کانادا از اوایل سال ۲۰۲۶ به دنبال وضعیت ناظر رسمی بوده است، که بخشی از آن به دلیل نگرانی در مورد آینده خرید F-35 خود در میان روابط پرتنش با واشنگتن است. هرگونه گسترش برنامه نیازمند توافق هر سه عضو بنیان‌گذار است و مدیران GCAP گفته‌اند که شرکای جدید می‌توانند در سطوح مختلف مشارکت کنند، نه لزوماً به عنوان شرکای توسعه کامل از ابتدا.