مرگبارترین بیماری‌های عفونی که هنوز هم تهدیدی برای بشر هستند

0 ارسال شده توسط: پوریا هاشم پور 08 خرداد 1405 ساعت 16:15

برخی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی، با وجود گذشت قرن‌ها همچنان در جهان امروز قربانی می‌گیرند و سلامت عمومی را تهدید می‌کنند.

بیماری‌های عفونی از دیرباز به عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل تعیین‌کننده مسیر تاریخ بشر، جوامع و تمدن‌ها را دستخوش تغییرات بنیادین کرده‌اند. با ظهور و گسترش سریع ویروس کرونا از مبدأ چین به سراسر جهان و همچنین افزایش موارد ابتلا به هانتاویروس در هفته‌های اخیر، درک ماهیت، نحوه انتقال و خطرات این عوامل بیماری‌زا بیش از هر زمان دیگری به ضرورتی برای حفظ امنیت سلامت عمومی تبدیل شده است. در این بخش از اخبار پزشکی و سلامت به بررسی مرگبارترین بیماری‌های عفونی جهان می‌پردازیم.

فهرست مطالب

بررسی مرگبارترین بیماری‌های عفونی تاریخ

ویروس‌ها و باکتری‌ها علی‌رغم پیشرفت‌های خیره‌کننده علم پزشکی، همچنان در کنار ما حضور دارند و با توانایی جهش و سرایت بالا پیوسته بشر را به چالش می‌کشند. در این میان، می‌توان به بیماری‌های ویرانگری اشاره کرد که هر کدام به شیوه‌ای متفاوت جوامع را تحت‌تأثیر قرار داده‌اند.

برای نمونه، آبله که قرن‌ها ریشه‌کن‌کننده جمعیت‌های انسانی بود، یا تب دنگی که همچنان در مناطق گرمسیری تهدیدی جدی است، در کنار سندرم‌های تنفسی حادی همچون سارس و ویروس زیکا که ترس و ابهام بسیاری ایجاد کردند، همگی در زمره خطرناک‌ترین عوامل عفونی دسته‌بندی می‌شوند. در ذیل 28 مورد از مرگبارترین بیماری‌های عفونی را به شما معرفی خواهیم کرد.

1. کووید-۱۹ (COVID-19)

در دسامبر ۲۰۱۹، جهان با خبر شیوع نوع جدیدی از خانواده بزرگ «کروناویروس‌ها» در ووهان چین روبرو شد. این خانواده که شامل ویروس‌های عامل سارس و مرس نیز می‌شود، به سرعت ثابت کرد که پتانسیل تخریب‌گری بی‌سابقه‌ای دارد. طبق داده‌های آماری «ورلد-اُمتر» (Worldometer) تا سه‌شنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۱، این بیماری به ۵۴۰,۶۵۱,۸۳۴ مبتلا و ۶,۳۳۱,۷۲۷ کشته در سراسر جهان منجر شد.

این ویروس به دلیل قابلیت سرایت بسیار بالا، به سرعت از مرزهای چین به ایران، کره جنوبی، ایتالیا و سایر نقاط جهان رسید. سازمان بهداشت جهانی به دلیل سرعت پخش و بحران جهانی ایجاد شده، ابتدا وضعیت اضطراری اعلام کرد و سرانجام در تاریخ ۲۱ اسفند ۱۳۹۸، رسماً وضعیت همه‌گیری جهانی یا پاندمی را برای کووید-۱۹ اعلام نمود. علائم این بیماری از حالات خفیف تا دردهای عضلانی، خلط، گلودرد، تب و سرفه متغیر است، اما در موارد شدیدتر به تنگی نفس، سینه‌پهلو، نارسایی چند‌اندامی و در نهایت مرگ ختم می‌شود.

نرخ مرگ‌ومیر این بیماری بین ۱ تا ۵ درصد تخمین زده شده که مستقیماً به سن و وضعیت سلامت زمینه‌ای افراد بستگی دارد. راه انتقال این ویروس از طریق قطرات ریز تنفسی هنگام سرفه یا عطسه و همچنین تماس با سطوح و اشیای آلوده است. منشأ انتشار این ویروس بازارهای حیوانات وحشی زنده در ووهان بود. در ابتدا تصور می‌شد خفاش عامل انتقال باشد، اما تحقیقات بعدی «پنگولین» را به عنوان منشأ احتمالی مطرح کرد.

2. آبله (Smallpox)

بیماری آبله که عامل آن ویروس «واریولا» است، حدود ۳۰۰۰ سال پیش در هند یا مصر بروز کرد و تا مدت‌ها به عنوان یکی از وحشتناک‌ترین بیماری‌های پوستی و مرگبارترین بیماری‌های عفونی شناخته می‌شد. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که این بیماری یک‌سوم مبتلایان را به کام مرگ می‌فرستاد و بسیاری از بازماندگان را نیز نابینا می‌کرد.

یکی از تلخ‌ترین نمونه‌های ثبت‌شده، شیوع سال ۱۹۷۵ در بنگلادش بود؛ جایی که در بیمارستان داکا ۴۶ درصد از مبتلایان به دلیل شدت بیماری جان باختند. با این حال، آبله تنها بیماری عفونی بزرگی است که بشر موفق شده با کمپین‌های واکسیناسیون گسترده در سال ۱۹۸۰ آن را به طور کامل ریشه‌کن کند. امروزه آخرین نمونه‌های این ویروس تنها در آزمایشگاه‌های ایمن در روسیه و آمریکا برای مقاصد علمی نگهداری می‌شوند.

بیشتر بخوانید

3. طاعون (Plague)

طاعون بر خلاف آبله، هنوز به تاریخ نپیوسته و همچنان یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی محسوب می‌شود. عامل این بیماری باکتری «یرسینیا پستیس» است که از طریق کک‌ها و موش‌ها به انسان سرایت می‌کند. بزرگ‌ترین همه‌گیری تاریخ بشر، «مرگ سیاه» در قرن ۱۵ اروپا بود که جان نزدیک به ۲۵ میلیون نفر یعنی یک‌سوم جمعیت اروپا را گرفت.

طاعون در سه شکل بروز می‌کند که مشهورترین آن‌ها «طاعون خیارکی» (Bubonic plague) است که با ورم دردناک غدد لنفاوی شناخته می‌شود. امروزه این بیماری در میان حیوانات سراسر جهان، به‌ویژه در غرب آمریکا و مناطق خاصی از آفریقا وجود دارد. در سپتامبر ۲۰۱۶، سازمان جهانی بهداشت از ۷۸۳ مورد ابتلای جدید در سراسر جهان خبر داد که نشان‌دهنده حضور دائمی این باکتری است.

4. مالاریا (Malaria)

مالاریا با اینکه در رده بیماری‌های قابل پیشگیری و درمان قرار می‌گیرد، اما همچنان در آفریقا قربانیان زیادی می‌گیرد؛ به طوری که ۲۰ درصد مرگ‌ومیر کودکان در این قاره ناشی از همین بیماری است. انگل مالاریا از طریق نیش پشه به انسان منتقل می‌شود و علائم اولیه‌اش لرز، تب و نشانه‌هایی شبیه آنفلوآنزاست.

در سال ۱۹۵۱، آمریکا با استفاده گسترده از حشره‌کش DDT موفق به ریشه‌کن کردن آن شد. سازمان جهانی بهداشت در راستای کاهش انتقال، توزیع شبکه‌های آغشته به حشره‌کش را در کشورهای آفریقایی و کامبوج در اولویت قرار داده است تا از گزیدگی در زمان خواب جلوگیری شود.

5. آنفلوآنزا (Influenza)

آنفلوآنزا نیز بیماری‌ است که بسیاری آن را ساده و فصلی می‌پندارند، اما در واقع می‌تواند بسیار خطرناک باشد. سالانه بین ۳ تا ۵ میلیون مورد شدید آنفلوآنزا در جهان رخ می‌دهد و چیزی حدود ۲۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار نفر به دلیل آن جان می‌بازند. این بیماری معمولاً با تب، بدن‌درد، ضعف، سرفه و آبریزش آغاز می‌شود، اما در برخی موارد به‌ویژه در افراد آسیب‌پذیر می‌تواند به عفونت شدید تنفسی و مرگ منجر شود.

یکی از تلخ‌ترین نمونه‌های آن، آنفلوآنزای اسپانیایی در سال ۱۹۱۸ بود که حدود ۵۰ میلیون نفر را در سراسر جهان کشت. آنفلوآنزا همچنین به دلیل توانایی‌اش در جهش و انتقال میان گونه‌های مختلف، همیشه مورد نگرانی دانشمندان بوده است. انواعی مانند آنفلوآنزای خوکی و مرغی نشان داده‌اند که این ویروس می‌تواند از حیوان به انسان منتقل شود و هر بار شکل تازه‌ای از تهدید را ایجاد کند.

همچنین بخوانید

6. سل (Tuberculosis)

سل هم از آن بیماری‌هایی است که از نظر تاریخی و پزشکی اهمیت بسیار زیادی دارد و می‌تواند یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی شناخته شود. عامل آن باکتری «مایکوباکتریوم توبرکلوزیس» است و معمولاً ریه‌ها را درگیر می‌کند، هرچند می‌تواند بخش‌های دیگر بدن را هم آلوده کند. این بیماری اغلب با سرفه مزمن، تب، تعریق شبانه، کاهش وزن و گاهی سرفه خونی همراه است.

سل از جمله بیماری‌هایی است که بسیاری از افراد ممکن است باکتری آن را در بدن داشته باشند، بدون اینکه فوراً بیمار شوند. گفته می‌شود بیش از یک‌سوم جمعیت جهان حامل این باکتری هستند، اما تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد از آن‌ها در طول زندگی علائم فعال بیماری را نشان می‌دهند. با این حال، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، خطر فعال شدن بیماری بیشتر است.

7. ایدز (HIV/AIDS)

ویروس ایدز نیز یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی و بزرگ‌ترین بحران‌های بهداشت عمومی در دوران معاصر بوده است. این بیماری در اثر ویروس HIV ایجاد می‌شود و با حمله به سیستم ایمنی بدن، توان دفاعی انسان را به‌شدت کاهش می‌دهد. در نتیجه فرد بیمار در برابر عفونت‌های معمولی و حتی بیماری‌های خفیف هم آسیب‌پذیر می‌شود.

تا پایان سال ۲۰۱۸، حدود ۳۷.۹ میلیون نفر در جهان با HIV زندگی می‌کردند و در همان سال حدود ۷۷۰ هزار نفر بر اثر عوارض ایدز جان خود را از دست دادند. منشأ این ویروس احتمالاً به انتقال از ویروس SIV در میمون‌ها به انسان برمی‌گردد. ایدز فقط یک بیماری پزشکی نیست، بلکه در بسیاری از کشورها با ترس و تبعیض هم همراه بوده است. با وجود پیشرفت‌های درمانی و داروهای ضدویروسی، همچنان در بسیاری نقاط جهان مشکل جدی محسوب می‌شود و نیاز به آگاهی، آزمایش، پیشگیری و درمان مستمر دارد.

8. وبا (Cholera)

وبا بیماری دیگری است که در شرایط بهداشتی نامناسب به‌سرعت شیوع پیدا می‌کند. این بیماری توسط باکتری «ویبریو کلرا» ایجاد می‌شود و از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌گردد. مهم‌ترین علامت آن اسهال شدید و ناگهانی است که می‌تواند بدن را در مدت کوتاهی دچار کم‌آبی شدید کند و اگر سریع درمان نشود، به مرگ منجر شود.

وبا معمولاً در مناطقی که دسترسی به آب سالم و بهداشت مناسب وجود ندارد، بیشتر دیده می‌شود. سالانه بین ۲۱ تا ۱۴۳ هزار نفر در جهان بر اثر آن جان می‌بازند. یکی از نمونه‌های مهم شیوع وبا در سال‌های اخیر، همه‌گیری این بیماری در هائیتی پس از زلزله ۲۰۱۰ بود که بیش از ۹ هزار قربانی بر جا گذاشت.

بیشتر بخوانید

9. هاری (Rabies)

هاری هم از بیماری‌های بسیار ترسناک و تقریباً همیشه کشنده در صورت بروز علائم است. این بیماری ویروسی از طریق بزاق حیوانات آلوده، به‌ویژه از راه گازگرفتگی، منتقل می‌شود. ویروس پس از ورود به بدن به سیستم عصبی و سپس مغز حمله می‌کند و باعث التهاب شدید مغز می‌شود. این بیماری در ابتدا ممکن است علائمی شبیه آنفلوآنزا داشته باشد، اما پس از پیشرفت فرد دچار اضطراب، گیجی، بی‌قراری، ترس از آب، انقباضات عضلانی و در نهایت مرگ می‌شود.

سالانه ده‌ها هزار نفر، به‌ویژه در آفریقا و آسیا به دلیل هاری جان خود را از دست می‌دهند. با این حال، نکته مهم این است که اگر واکسن و درمان پیشگیرانه بلافاصله پس از گزش انجام شود، می‌توان از بروز بیماری جلوگیری کرد. بنابراین هاری نمونه‌ای از بیماری‌هایی است که در آن زمان واکنش بسیار حیاتی است.

10. ذات‌الریه (Pneumonia)

ذات‌الریه نیز از جمله مرگبارترین بیماری‌های عفونی ریوی است که به‌ویژه در کودکان زیر پنج سال و سالمندان خطر بزرگی ایجاد می‌کند. این بیماری می‌تواند توسط عوامل مختلفی مثل باکتری‌ها، ویروس‌ها یا قارچ‌ها ایجاد شود و با تب، سرفه، درد قفسه سینه و سختی در تنفس همراه است. در موارد شدید، ذات‌الریه می‌تواند به سرعت زندگی بیمار را تهدید کند. چون کودکان خردسال و افراد مسن سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، این گروه‌ها بیشتر در معرض خطرند. به همین دلیل، واکسیناسیون و درمان سریع در مواجهه با علائم تنفسی اهمیت زیادی دارد.

11. روتاویروس (Rotavirus)

اسهال عفونی ناشی از روتاویروس نیز یکی از مهم‌ترین علل مرگ کودکان در کشورهای فقیر است. این بیماری معمولاً با استفراغ، تب و اسهال شدید همراه است و در صورت عدم جبران آب و املاح، می‌تواند در مدت کوتاهی باعث کم‌آبی شدید و مرگ کودک شود.

با اینکه واکسن مؤثر برای آن وجود دارد، اما در بسیاری از مناطق دنیا هنوز پوشش واکسیناسیون کامل نیست و همین مسئله باعث تداوم تلفات می‌شود. این بیماری نشان می‌دهد که حتی وقتی ابزارهای پیشگیری وجود دارند، نابرابری در دسترسی به آن‌ها می‌تواند همچنان جان هزاران کودک را بگیرد.

همچنین بخوانید

12. ابولا (Ebola)

ابولا یکی از شناخته‌شده‌ترین ویروس‌های خونریزی‌دهنده است و نامش با ترس و مرگ عجین شده است. این بیماری از طریق مایعات بدن منتقل می‌شود و باعث تب شدید، ضعف، استفراغ، اسهال و خونریزی‌های داخلی و بیرونی می‌گردد. بزرگ‌ترین شیوع ابولا در سال ۲۰۱۴ در آفریقای غربی رخ داد و بیش از ۱۱ هزار نفر را به کام مرگ برد. ابولا به دلیل سرعت پیشرفت بالا و نرخ مرگ‌ومیر زیاد، یکی از خطرناک‌ترین بیماری‌های ویروسی جهان محسوب می‌شود.

13. ماربورگ (Marburg)

ماربورگ هم از نظر ماهیت بسیار شبیه ابولاست. این ویروس نخستین بار در سال ۱۹۶۷ شناسایی شد و از خفاش‌های میوه‌خوار به انسان منتقل می‌شود. ماربورگ هم مانند ابولا باعث بیماری خونریزی‌دهنده شدید می‌شود و می‌تواند در مدت کوتاهی وضعیت بیمار را وخیم کند. هرچند شیوع‌های آن کمتر از ابولا بوده‌اند، اما همین شباهت و شدت بیماری کافی است تا آن را در فهرست مرگبارترین بیماری‌های عفونی قرار دهد.

14. جنون گاوی (vCJD)

جنون گاوی یا نوع انسانی آن یعنی vCJD نیز از بیماری‌های بسیار نگران‌کننده است. این بیماری نوعی اختلال تخریب‌کننده مغز است که از مصرف گوشت آلوده یا فرآورده‌های دامی آلوده به انسان منتقل می‌شود. بیماری به‌تدریج بافت مغز را از بین می‌برد و باعث تغییرات رفتاری، مشکلات عصبی و در نهایت مرگ می‌شود. جنون گاوی به ما یادآور می‌شود که سلامت انسان فقط به ویروس‌ها و باکتری‌ها محدود نیست، بلکه کیفیت زنجیره غذایی، نظارت بر دامداری و امنیت غذایی نیز نقش حیاتی دارند.

همان‌طور که مرور کردیم، از آبله باستانی گرفته تا کووید-۱۹ نوظهور، بیماری‌های عفونی همچنان به عنوان جدی‌ترین چالش پیش‌روی بشریت باقی مانده‌اند. اگرچه ما واکسن‌ها و داروهای پیشرفته‌ای ساخته‌ایم، اما تغییرات اقلیمی، قاچاق حیوانات، شهرنشینی بی‌رویه و جهانی‌شدن ارتباطات باعث شده تا این عوامل میکروبی بیش از هر زمان دیگری قدرت جابه‌جایی و تطبیق پیدا کنند. اما هنوز 14 مورد از مرگبارترین بیماری‌های عفونی باقی مانده است؛ که در ادامه به آن‌ها نیز می‌پردازیم.

بیشتر بخوانید

15. سندرم تنفسی خاورمیانه (MERS)

یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی سندرم تنفسی خاورمیانه یا MERS است که برای نخستین بار در سال ۲۰۱۲ در عربستان سعودی شناسایی شد. در توضیح منشأ آن، اغلب گفته می‌شود که خفاش‌های میوه‌خوار مخزن طبیعی یا عامل اولیه‌ی این ویروس بوده‌اند، اما طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی، منبع اصلی انتقال به انسان در عمل شترهای خاورمیانه هستند.

MERS از خانواده‌ی کروناویروس‌هاست و از نظر ژنتیکی با SARS و کووید-۱۹ ارتباط نزدیک دارد؛ یعنی همان خانواده‌ای از ویروس‌ها که در سال‌های اخیر بارها نشان داده‌اند ظرفیت جهش، انتقال بین گونه‌ها و ایجاد بحران‌های گسترده را دارند. این بیماری معمولاً با تب، سرفه و تنگی نفس آغاز می‌شود، اما می‌تواند به سرعت به درگیری شدید ریه‌ها، نارسایی تنفسی و بستری در بخش مراقبت‌های ویژه منجر شود.

آنچه MERS را به‌ویژه خطرناک می‌کند، نرخ مرگ‌ومیر بالای آن است. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، حدود ۳۴ درصد مبتلایان جان خود را از دست می‌دهند. از سال ۲۰۲۰ تاکنون هم حدود ۲۴۹۴ مورد گزارش شده که بخش بزرگی از آن‌ها در عربستان سعودی بوده است.

16. تب دنگی (Dengue Fever)

تب دنگی یکی دیگر از بیماری‌های مهم و خطرناک منتقل‌شونده از طریق پشه‌هاست که هر ساله باعث مرگ حدود ۵۰ هزار نفر در جهان می‌شود. عامل این بیماری یکی از چهار ویروس نزدیک به هم به نام‌های DENV1، DENV2، DENV3 و DENV4 است. انتقال دنگی معمولاً توسط پشه‌ آدیس اجیپتی انجام می‌شود و در برخی مناطق، آدیس آلبوپیکتوس هم نقش ناقل دارد.

یکی از نکات مهمی که باید درباره‌ دنگی دانست این است که سرایت مستقیم از فرد به فرد ندارد؛ یعنی برخلاف بیماری‌های تنفسی، کسی با تماس ساده با بیمار آلوده نمی‌شود. پشه باید ویروس را از خون فرد آلوده بگیرد و بعد به فرد دیگری منتقل کند. علائم اولیه اغلب شبیه آنفلوآنزا هستند: تب، بدن‌درد، سردرد، درد پشت چشم و ضعف عمومی. اما در موارد شدید، بیماری به دِنگوی شدید یا تب خونریزی‌دهنده دنگی تبدیل می‌شود. در این مرحله، علائمی مثل درد شکم، استفراغ، خونریزی، افت فشار، تنگی نفس و نشانه‌های شوک ممکن است رخ دهد.

17. تب زرد (Yellow Fever)

تب زرد نیز از همان گروه بیماری‌های ویروسی منتقل‌شونده توسط پشه‌هاست، اما از نظر تاریخی و بالینی اهمیت ویژه‌ای دارد. این بیماری نام خود را از علامت شاخصی گرفته که در بخشی از مبتلایان دیده می‌شود: زردی پوست و چشم‌ها. زردی ناشی از آسیب به کبد است و این همان دلیلی است که تب زرد را به یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی تبدیل می‌کند. با این حال، بیشتر افراد آلوده هرگز به مرحله‌ شدید بیماری نمی‌رسند و ممکن است فقط علائم خفیف یا حتی بدون علامت داشته باشند.

اما در درصد کمی از بیماران، بیماری وارد مرحله‌ی دوم و سمی‌تر می‌شود. در این مرحله حدود نیمی از بیماران ظرف ۷ تا ۱۰ روز جان می‌بازند. تب زرد اکنون در ۴۷ کشور آفریقا، آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی بومی است و به همین دلیل برای مسافران به این مناطق، واکسن بسیار مؤثر و شناخته‌شده‌ای وجود دارد که می‌تواند ایمنی طولانی‌مدت ایجاد کند. این بیماری در قرن هفدهم برای نخستین بار وارد آمریکای شمالی و اروپا شد و در برخی شهرها به مرور شیوع یافت.

همچنین بخوانید

18. هانتاویروس (Hantavirus)

هانتاویروس‌ نیز از جمله تهدیدهایی است که از راه تماس با جوندگان، به‌ویژه موش‌ها منتقل می‌شوند. این ویروس‌ها از طریق تماس مستقیم با ترشحات بدن حیوان آلوده یا استنشاق ذراتی که در مدفوع، ادرار یا بزاق خشک‌شده‌ آن‌ها وجود دارد، به انسان منتقل می‌شوند. در سال ۱۹۹۳، پس از مرگ چند جوان در جنوب‌غرب آمریکا این بیماری برای نخستین بار در ایالات متحده شناسایی شد و به سرعت توجه جهانی را جلب کرد.

در ابتدای شناسایی، از ۲۴ بیمار اولیه نیمی جان خود را از دست دادند و همین موضوع نشان داد که با عفونتی بسیار جدی روبه‌رو هستند. نوع تنفسی شدید این بیماری با نام سندرم ریوی هانتاویروس یا HPS شناخته می‌شود. این سندرم معمولاً با تب، ضعف، بدن‌درد و استفراغ آغاز می‌شود، اما سپس به سرعت می‌تواند باعث درگیری ریه‌ها، تجمع مایع، افت شدید اکسیژن و نارسایی تنفسی شود. در بعضی موارد، خونریزی و نارسایی کلیوی هم دیده می‌شود.

19. سیاه‌زخم (Anthrax)

سیاه‌زخم یکی از بیماری‌های باکتریایی بسیار شناخته‌شده و خطرناک است که توسط Bacillus anthracis ایجاد می‌شود. این باکتری در خاک وجود دارد و می‌تواند حیوانات وحشی و اهلی را آلوده کند. انسان معمولاً از طریق تماس با حیوانات آلوده، فرآورده‌های حیوانی یا تنفس اسپورهای باکتریایی مبتلا می‌شود. اسپورها شکل مقاوم و بادوام باکتری هستند و می‌توانند برای مدت طولانی در محیط باقی بمانند و در شرایط مناسب دوباره فعال شوند.

افرادی که با حیوانات، پشم، پوست یا محصولات دامی سر و کار دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. سیاه‌زخم می‌تواند به شکل‌های پوستی، گوارشی یا ریوی بروز کند، اما نوع ریوی از همه کشنده‌تر است. حدود ۹۲ درصد موارد گزارش‌شده‌ شکل ریوی به مرگ ختم شده‌اند، که نشان‌دهنده‌ شدت فوق‌العاده این بیماری در صورت نبود تشخیص و درمان سریع است. سیاه‌زخم علاوه بر ارزش پزشکی، در تاریخ معاصر نیز به عنوان یک تهدید امنیتی مطرح شده است؛ به‌ویژه در حملات بیولوژیکی سپتامبر ۲۰۰۱ در آمریکا که در آن ۱۷ بیمار شناسایی شدند و ۵ نفر جان خود را از دست دادند.

20. مرسا (MRSA)

MRSA که مخفف methicillin-resistant Staphylococcus aureus است، نمونه‌ای از چالش بزرگ عصر مدرن در برابر آنتی‌بیوتیک‌هاست. این باکتری نوعی استافیلوکوک اورئوس است که در برابر بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌های رایج مقاومت پیدا کرده و به همین دلیل از آن با عنوان «ابرمیکروب» یاد می‌شود. ریشه‌ این مقاومت به دهه ۱۹۴۰ برمی‌گردد، زمانی که پنی‌سیلین به‌طور گسترده برای درمان عفونت‌های استافیلوکوکی استفاده می‌شد.

با گذشت زمان و مصرف زیاد و گاه نادرست این دارو، باکتری‌ها فرصت یافتند تا سازوکارهای مقاومت را در خود توسعه دهند. سپس پزشکان به متی‌سیلین روی آوردند، اما خیلی زود گونه‌هایی از استاف پدید آمدند که نه‌تنها به متی‌سیلین بلکه به بسیاری از بتا-لاکتام‌ها از جمله آموکسی‌سیلین، اگزاسیلین و دیکلوگزاسیلین نیز مقاوم بودند. MRSA می‌تواند عفونت‌های پوستی ایجاد کند که ابتدا به شکل برجستگی‌های کوچک و قرمز ظاهر می‌شوند، اما به‌تدریج می‌توانند به آبسه‌های بزرگ، چرکی و دردناک تبدیل شوند.

بیشتر بخوانید

21. سیاه‌سرفه (Pertussis)

سیاه‌سرفه یک عفونت باکتریایی بسیار مسری دستگاه تنفسی است که توسط Bordetella pertussis ایجاد می‌شود. این باکتری فقط در انسان بیماری ایجاد می‌کند و از طریق قطرات تنفسی به‌سرعت میان افراد منتقل می‌شود. ویژگی شاخص بیماری، سرفه‌های شدید و مکرر است که می‌تواند به‌قدری طاقت‌فرسا باشد که بیمار دچار کمبود اکسیژن، استفراغ بعد از سرفه و خستگی شدید شود. برای نوزادان، سیاه‌سرفه بسیار خطرناک‌تر است، زیرا ممکن است به توقف تنفس یا آپنه منجر شود.

بر اساس داده‌های CDC، حدود ۵۰ درصد نوزادان مبتلا باید در بیمارستان بستری شوند و از میان نوزادان بستری‌شده، حدود ۲۵ درصد دچار عفونت ریوی می‌شوند. همچنین در بازه‌ی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۲، بیشتر کسانی که بر اثر سیاه‌سرفه فوت کرده‌اند، نوزادان زیر سه ماه بوده‌اند.

22. کزاز (Tetanus)

کزاز بیماری دیگری است که عامل آن Clostridium tetani نام دارد که در خاک، مکان‌های آلوده و نیز در روده انسان و حیوانات وجود دارد. این باکتری معمولاً از طریق زخم‌های آلوده یا ورود اسپورها به پوست وارد بدن می‌شود. ویژگی اصلی بیماری، تولید سمومی است که روی سیستم عصبی اثر می‌گذارند و باعث گرفتگی دردناک عضلات می‌شوند. نخستین عضلاتی که معمولاً درگیر می‌شوند، عضلات گردن و فک هستند و به همین دلیل یکی از علائم مشهور کزاز، قفل شدن فک یا ناتوانی در باز کردن دهان است.

این بیماری می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند و حتی به اسپاسم‌های شدید عمومی، دشواری تنفس و مرگ منجر شود. همان واکسنی که بدن را در برابر سیاه‌سرفه مصون می‌کند، می‌تواند در برابر کزاز هم مؤثر باشد، زیرا واکسن‌های ترکیبی در بسیاری از برنامه‌های ایمن‌سازی استفاده می‌شوند.

23. مننژیت (Meningitis)

مننژیت به التهاب مننژ، یعنی لایه‌های محافظ مغز و نخاع گفته می‌شود و بسته به عامل ایجادکننده می‌تواند ویروسی، باکتریایی یا قارچی باشد. مننژیت ویروسی و باکتریایی از مهم‌ترین و شایع‌ترین انواع هستند. مننژیت باکتریایی اغلب از طریق تماس نزدیک، از جمله روبوسی کردن منتقل می‌شود و می‌تواند بسیار سریع و خطرناک پیش برود. مننژیت ویروسی نیز معمولاً از طریق تماس با مدفوع فرد آلوده یا به‌طور کلی راه‌های دهانی-مدفوعی گسترش می‌یابد.

در برخی موارد، مننژیت اصلاً مسری نیست و در پی ضربه به سر، جراحی مغز، یا ابتلا به برخی سرطان‌ها رخ می‌دهد. نوع قارچی مننژیت نیز به‌ویژه در برخی مناطق جغرافیایی و در افراد با سیستم ایمنی ضعیف دیده می‌شود. علائم مننژیت می‌تواند شامل تب، سردرد شدید، سفتی گردن، تهوع، حساسیت به نور، گیجی و در موارد شدید کاهش سطح هوشیاری باشد.

همچنین بخوانید

24. سیفلیس (Syphilis)

سیفلیس یکی از بیماری‌های مقاربتی مهم است که اگر در مراحل اولیه تشخیص داده نشود، می‌تواند به‌تدریج به یک بیماری چندمرحله‌ای تبدیل شود. عامل آن یک باکتری‌ است که در صورت درمان‌نشدن، ممکن است سال‌ها در بدن باقی بماند و به آرامی ارگان‌های مختلف را درگیر کند.

در مراحل پیشرفته، سیفلیس می‌تواند باعث آسیب عصبی، نابینایی، فلج، مشکلات قلبی، زوال عقل و تخریب بافت‌های مختلف شود. اهمیت سیفلیس در این است که آغاز آن ممکن است بسیار خاموش یا حتی بی‌علامت باشد، اما عواقب دیررس آن می‌تواند بسیار سنگین و جبران‌ناپذیر باشد. درمان زودهنگام با آنتی‌بیوتیک کلید جلوگیری از این عوارض است.

25. سارس (SARS)

سارس یا سندرم تنفسی حاد شدید تجربه‌ مهم دیگری در ابتدای هزاره سوم بود که نشان داد یک ویروس تنفسی چگونه می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان جهان را درگیر کند. این ویروس نیز مانند MERS از خانواده کروناویروس‌هاست و خاستگاه آن به خفاش‌ها نسبت داده شده است.

جهش ویروس در بازارهای حیوانات و انتقال آن به انسان، باعث شد سارس به سرعت در چند کشور پخش شود و به یک بحران جهانی بدل گردد. این بیماری بیش از ۷۵۰ قربانی گرفت و هرچند نسبت به برخی بیماری‌های دیگر موارد کمتری داشت، اما اهمیت آن در هشدار بزرگی بود که به جهان داد: بیماری‌های نوپدید می‌توانند در عصر جهانی‌شدن با سرعتی بسیار بیشتر از گذشته گسترش پیدا کنند.

26. جذام (Leprosy)

جذام برخلاف بسیاری از بیماری‌های این فهرست، امروز به‌طور کلی بیماری‌ کاملاً قابل درمان محسوب می‌شود، اما همچنان به‌دلیل اثراتش بر اعصاب، چشم‌ها و اندام‌ها و نیز به‌خاطر بار اجتماعی و تاریخی‌اش، اهمیت دارد. این بیماری در گذشته به‌عنوان یک بیماری طردکننده شناخته می‌شد و بیماران آن اغلب با انگ اجتماعی شدید روبه‌رو بودند. هرچند امروزه درمان چنددارویی می‌تواند جلوی پیشرفت آن را بگیرد، اما اگر تشخیص به‌موقع نباشد، آسیب‌های عصبی و تغییرات بدنی می‌توانند دائمی شوند.

بیشتر بخوانید

27. سرخک (Measles)

سرخک یکی از مسری‌ترین و مرگبارترین بیماری‌های عفونی تاریخ است و نرخ سرایت آن حدود ۹۰ درصد گزارش شده است. این یعنی اگر یک فرد مبتلا در جمعی بدون ایمنی حضور داشته باشد، تقریباً همه‌ی افراد حساس ممکن است آلوده شوند. علائم معمول آن شامل تب، سرفه، آبریزش بینی، التهاب چشم و بثورات پوستی است.

سرخک علاوه بر عوارض حاد، می‌تواند باعث عوارض ثانویه‌ خطرناک مانند ذات‌الریه، التهاب مغز و در برخی موارد مرگ شود. با این حال، یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های پزشکی مدرن در برابر سرخک، واکسن بسیار مؤثر آن است که با پوشش گسترده‌ جمعیتی می‌تواند این بیماری را تا حد زیادی مهار کند.

28. زیکا (Zika Virus)

ویروس زیکا نیز از طریق پشه‌ها منتقل می‌شود و در بیشتر بزرگسالان علائمی خفیف یا گذرا ایجاد می‌کند؛ اما در زنان باردار، این ویروس می‌تواند اثرات بسیار جدی بر جنین داشته باشد. مهم‌ترین نگرانی درباره‌ زیکا، بروز میکروسفالی یا کوچک بودن غیرطبیعی سر نوزاد است که ناشی از اختلال در رشد مغز جنین است.

زیکا همچنین می‌تواند با تب، بثورات پوستی، درد مفاصل و التهاب ملتحمه همراه باشد. گرچه در بسیاری از موارد بیماری خودبه‌خود فروکش می‌کند، اما خطر اصلی آن برای بارداری و پیامدهای مادرزادی است. همین نکته باعث شده زیکا در سلامت عمومی و مراقبت‌های بارداری جایگاه ویژه‌ای پیدا کند.