گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
در حالی که کاربران از کندی و اختلالهای اینترنت گلایه دارند، بازار فیلترشکن به رشد بیسابقهای رسیده است. برآوردها نشان میدهد گردش مالی این حوزه در ایران به ۳۰ همت میرسد.
با عنایت به آخرین اخبار داخلی، گزارش جدید انجمن تجارت الکترونیک نشان میدهد که پیش از وقوع قطعی گسترده اینترنت در کشور، درآمد بازار فیلترشکن در ایران به حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده بود؛ رقمی قابلتوجه که ابعاد استفاده گسترده از ابزارهای عبور از محدودیتها را روشن میکند.
این سند که ششمین ارزیابی جامع کیفیت اینترنت از سوی انجمن به شمار میآید، قرار بود ساعت ۴ عصر ۹ اسفند ۱۴۰۴ منتشر شود، اما به دلیل بروز یک رویداد مهم خارجی در همان صبح، مراسم رونمایی لغو شد. نسخه نهایی گزارش در ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ منتشر گردید و انجمن در مقدمه تأکید میکند که تمامی دادهها به دوره پیش از قطعی اخیر مربوط است.
ارزش ۳۰ همتی بازار فیلترشکن در ایران
برآوردهای تازه انجمن تجارت الکترونیک تهران نشان میدهد که بازار فیلترشکن در ایران به رقمی در حدود ۳۰ همت رسیده که از تجمیع چند جریان درآمدی مختلف حاصل میشود. براساس این تحلیل، میانگین مبلغ ۱۸.۷ تا ۲۲.۲ هزار میلیارد تومان تنها به درآمد مستقیم فروش فیلترشکنها مربوط است. علاوه بر آن، حدود ۴۷ میلیون دلار منابع مالی بینالمللی نیز به این چرخه تزریق میشود و چندین میلیون دلار دیگر از مسیر تبلیغات داخلی و خارجی در پلتفرمهای مرتبط گردش دارد.
در زمان تدوین این گزارش، بیش از ۵۰ روز از قطعی سراسری اینترنت در کشور گذشته بود که باعث شد قیمت ویپیان با جهشی شدید روبهرو شود و به تبع آن بازار فیلترشکن رونق نسبی گیرد و هزینه دسترسی کاربران به اینترنت آزاد چندین برابر افزایش پیدا کند. پیامد طبیعی چنین تورمی، حذف بخش قابلتوجهی از کاربران از بازار بود.
نتایج پیمایش ملی کاربران اینترنت
پیمایش ملی انجمن که با همکاری مرکز افکارسنجی ایسپا در دیماه ۱۴۰۴ انجام شده، تصویری دقیقتر از وضعیت نشان میدهد: ۸۲.۴ درصد کاربران اعلام کردهاند برای استفاده معمول از اینترنت به فیلترشکن نیاز دارند. حتی در میان افرادی که بیشتر از شبکههای اجتماعی داخلی استفاده میکنند، ۷۳ درصد گفتهاند همچنان برای انجام کارهای آنلاین روزمره به فیلترشکن متکی هستند.
جنبه نگرانکنندهتر زمانی آشکار میشود که ۳۰ درصد پاسخدهندگان تأیید میکنند فرزندان آنها یا افرادی که مسئولیت «کاربری ایمن دیجیتال» آنها را برعهده دارند، از فیلترشکن استفاده میکنند؛ آماری که نشان میدهد کودکان و نوجوانان نیز عملاً به صف کاربران این ابزارها پیوستهاند.
وضعیت شاخص RTT و مقایسه جهانی
به گزارش تجارت نیوز، بخش دیگری از گزارش به سنجش شاخص RTT (Round Trip Time) یا «زمان رفتوبرگشت اطلاعات» اختصاص دارد؛ شاخصی که مستقیماً به کیفیت وبگردی، بازی آنلاین و تماسهای تصویری مربوط میشود. در این اندازهگیری، سایتهای مسدود یا تحریمی کنار گذاشته شدهاند تا نتیجه تا حد ممکن منعکسکننده کیفیت واقعی شبکه باشد اما حتی با این حذف، تصویر نهایی از وضعیت ایران همچنان نامطلوب است.
دادهها نشان میدهد ایران تنها عملکردی بهتر از انگولا، نیجریه، کنگو، سودان، مصر، اتیوپی، کامرون، ترکمنستان و کوبا دارد. در میان وبسایتهای پرمخاطب ایرانی نیز فقط حدود ۳ درصد از نظر RTT در وضعیت مناسب قرار گرفتهاند؛ در حالی که ۷۰ درصد در وضعیت متوسط و ۲۶ درصد در رده بالا یا بسیار بد ارزیابی شدهاند.
نکته قابلتوجه این است که در دوره قطع سراسری اینترنت در دی و بهمن ۱۴۰۴، زمانی که فقط گروهی محدود امکان دسترسی داشتند، سهم RTT مناسب به بیش از دو برابر افزایش یافت و به ۸ درصد رسید. انجمن تجارت الکترونیک در تحلیل این تغییر مینویسد: «یکی از دلایل فنی این اتفاق، کاهش بار ترافیک اپراتورها در لایه دسترسی است و شبکه وقتی در حالت اشباع نیست، ناگهان با کیفیت بسیار بالاتری کار میکند.»
جایگاه ایران در شاخص سانسور محتوا
در ادامه وضعیت سانسور و فیلترینگ محتوا بررسی شده است. براساس رتبهبندی میان ۱۰۰ کشور، ایران در جایگاه ۹۸ قرار گرفته و تنها دو کشور چین و میانمار محدودیتهای شدیدتری نسبت به ایران دارند. میزان سانسور محتوای آنلاین در دامنههای بررسیشده به ۳۹ درصد رسیده است. هرچند ایران در گزارش دوره قبل رتبه دوم را داشت، افت رتبه فعلی نشانه بهبود نیست زیرا بر اساس دادههای OONI، سطح محدودسازی وبسایتها نسبت به شش ماه پیش ۳ درصد افزایش یافته و شرایط نسبت به گذشته سختگیرانهتر شده است.
وضعیت شاخص سرعت و کیفیت اینترنت در ایران
در بخش تازهای از گزارش، شاخصهای مرتبط با کیفیت و سرعت اینترنت در ایران مورد بررسی دقیق قرار گرفتهاند. از جمله این شاخصها میتوان به تأخیر، پهنای باند و زمان پاسخ سامانه نام دامنه اشاره کرد. طبق دادههای ارائهشده، میانگین پهنای باند اینترنت ایران تنها ۵.۴ مگابیت بر ثانیه است، در حالی که میانگین همین شاخص در کشورهای آسیایی حدود ۱۳ مگابیت بر ثانیه اعلام شده است.
این اختلاف بیش از دوبرابری، نشاندهنده عقبماندگی محسوس زیرساخت اینترنت کشور نسبت به میانگین منطقه است. در مورد زمان پاسخ DNS نیز گزارش عدد ۱۴۱ میلیثانیه را ثبت کرده، در حالی که میانگین آسیایی در این شاخص تنها ۸۶ میلیثانیه است. به عبارت دیگر، کاربران ایرانی برای تطبیق و اتصال به آدرسهای اینترنتی، حدود ۶۵ درصد تأخیر بیشتری را نسبت به کاربران کشورهای دیگر قاره آسیا تجربه میکنند.
شاخص تأخیر کلی نیز در ایران ۱۳۶ میلیثانیه اندازهگیری شده است که حاکی از کندی قابل توجه در انتقال دادهها میان کاربران و سرورهاست. ایران در میان ۱۰۰ کشور دارای بیشترین تولید ناخالص داخلی (GDP) از نظر سرعت و کیفیت اینترنت، در رتبه ۹۲ قرار دارد.
تنها چند کشور از جمله آنگولا، نیجریه، سودان، کوبا و ترکمنستان وضعیتی بدتر دارند. انجمن تجارت الکترونیک با ترکیب شاخصهای مختلف شامل کیفیت شبکه، سرعت خدمات و شدت فیلترینگ، در نهایت نتیجه گرفته است که ایران رتبه اول در پایینترین کیفیت اینترنت جهان را در میان این ۱۰۰ کشور به خود اختصاص داده است. پس از ایران به ترتیب تانزانیا و چین در ردههای دوم و سوم این فهرست قرار گرفتهاند.
جایگاه اینستاگرام در زندگی دیجیتال و اقتصاد ایران
در بخشی ویژه از گزارش، به بررسی جایگاه اینستاگرام در زیست دیجیتال ایرانیان و پیامدهای اقتصادی فیلتر شدن آن پرداخته شده است. طبق دادههای نظرسنجی ایسپا، بیش از ۸۲ درصد کاربران ایرانی معتقدند که برای کاهش نیاز به فیلترشکن، باید اینستاگرام رفع فیلتر شود. نتایج همین نظرسنجی حاکی از آن است که ۵۶ درصد از پاسخدهندگان، اینستاگرام را نخستین پلتفرمی میدانند که روزانه پس از بیدار شدن چک میکنند.
بر اساس دادههای منتشرشده از پلتفرم پادرو (یکی از شرکتهای زیرساختی اصلی در خدمات تجارت در اینستاگرام)، در سال ۲۰۲۴ میلادی بیش از ۷۰۰ هزار فروشگاه فعال در بستر اینستاگرام شناسایی شده است. برآورد حجم گردش مالی این بخش نیز بین ۷۰ تا ۸۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است که نشاندهنده تأثیر مستقیم فیلترینگ بر معیشت صدها هزار کسبوکار خرد، خانگی و نوپا است.
به گفته انجمن، اینستاگرام همچنان فراگیرترین شبکه اجتماعی کشور محسوب میشود. در آخرین موج نظرسنجی ایسپا، ۵۰ تا ۵۶ درصد از افراد بالای ۱۸ سال گفتهاند از این شبکه استفاده میکنند و تحلیل دادههای عمومی کاربران نیز برآوردی میان ۴۵ تا ۴۷ میلیون کاربر ایرانی فعال را تأیید میکند.
تأثیر تحریمها بر کیفیت اینترنت
در بخش پایانی گزارش، تأثیر تحریمها بر زیرساخت و کیفیت اینترنت ایران مورد واکاوی قرار گرفته است. انجمن توضیح میدهد که بسیاری از محدودیتهای فنی و خدماتی موجود نه مستقیماً توسط کشورهای تحریمکننده اصلی، بلکه از سوی کشورهایی اعمال میشوند که صرفاً با سیاستهای جهانی همسو هستند.
به بیان دیگر، حتی شرکتها و دولتهایی که از نظر روابط سیاسی در سطح اول فشارهای بینالمللی علیه ایران قرار ندارند، در عمل تصمیم گرفتهاند تا دسترسی کاربران و شرکتهای ایرانی به سرویسهای زیرساختی، فناوری ابری و ابزارهای توسعه را محدود کنند. این موضوع باعث شده تا علاوه بر محدودیتهای داخلی، فشار مضاعفی از سمت تحریمهای فناورانه جهانی نیز بر کیفیت و هزینه اینترنت در ایران تحمیل شود.
- تکذیب شایعه جیرهبندی ارتباطات؛ سقف ۵ گیگابایتی فقط برای «اینترنت پرو» است
- جزئیات طرح ارائه «اینترنت پرو» به پزشکان منتشر شد
- مجلس برای ارائه «اینترنت پرو» به کسبوکارها چراغ سبز نشان داد
- رشد ۳۰ همتی بازار فیلترشکن؛ اینترنت ایران قربانی محدودیتها
- قطعی اینترنت چگونه روند توسعه اقتصادی کشور را کند کرد؟
- روزشمار قطعی اینترنت ایران در بحبوحه جنگ؛ روز پنجاه و دوم، طبقه اینترنت پروییها!
- ادعای نماینده مجلس: طرح تخصیص «اینترنت پرو» توسط شعام تصویب شده است
- فاز جدید محدودیتهای ارتباطی؛ حداکثر ۵ گیگابایت اینترنت و ۳۰۰ پیامک در روز!
- نمایندگان مجلس: صنایع در زمان قطعی سراسری باید به اینترنت بینالملل دسترسی داشته باشند
- رئیس انجمن صنفی فناوری دیجیتال: تا ۱۰ روز دیگر گشایشهای نسبی در اینترنت بینالملل رخ میدهد
- فوری؛ سایت رسمی پایتون پس از ۵۰ روز فیلترینگ باز شد
- اتاق اصناف ایران: رقم خسارت خاموشی اینترنت مافوق تصور است