گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
پنتاگون در یک معامله پنهانی، با پرداخت ۴۰ میلیون دلار به مولداوی، مانع رسیدن ۲۱ فروند جنگنده میگ-۲۹ پیشرفته به ایران شد تا مسیر دستیابی به فناوریهای حساس را مسدود کند.
در اواخر سال ۱۹۹۷، ایالات متحده با یک اقدام غیرمتعارف، مجموعهای از جنگندههای میگ-۲۹ را از مولداوی خریداری کرد. این معامله که در قالب برنامه کاهش تهدیدات مشترک پنتاگون انجام شد، ابعاد پنهان بسیاری دارد.
پیشینه معامله میگ-۲۹ مولداوی
جمهوری مولداوی در سال ۱۹۹۲ و با فروپاشی شوروی، «تیپ ۸۶ هوایی گارد» را در پایگاه هوایی مارکولشتی به ارث برد. اکثر خلبانان این تیپ به روسیه بازگشتند و ناوگان جنگندههای میگ-۲۹ (MiG-29) آن، تاریخچه رزمی ناچیزی داشت؛ تنها یک مأموریت بمباران ناموفق در جریان درگیری ترانسنیستریا در سال ۱۹۹۲ و اجاره تعدادی از آنها به یمن در سال ۱۹۹۴.
تا سال ۱۹۹۶، مولداوی ۲۷ فروند از این جنگندهها را که تعداد کمی از آنها عملیاتی بودند، برای فروش گذاشت. خدمه و کادر فنی این هواپیماها نیز ماهها حقوق دریافت نکرده بودند.
- ترکیه با رونمایی از Cenk به باشگاه ویژه موشکهای بالستیک ضدکشتی پیوست
- روسیه از تانک رباتیک مجهز به پهپاد اختصاصی رونمایی کرد
- چین موشکی با گاز نوشابه میسازد؛ ارزانتر، ایمنتر و پاکتر
ایران در اواخر سال ۱۹۹۶ برای خرید این جنگندهها ابراز تمایل کرد و تیمی را برای بررسی اعزام نمود. واشنگتن با سرعت عمل بیسابقهای وارد عمل شد: وزیر امور خارجه وقت، مادلین آلبرایت، در تاریخ ۴ مارس ۱۹۹۷ مولداوی را برای «برنامه کاهش تهدیدات مشترک» تأیید کرد، مذاکرات آغاز شد و توافق نهایی در ۱۰ اکتبر همان سال به امضا رسید.
در این معامله، ایالات متحده ۱۴ فروند میگ-۲۹C، شش فروند جنگنده میگ-۲۹A و یک فروند میگ-۲۹UB (دو نفره)، به همراه تمام قطعات یدکی، تجهیزات تشخیصی و حدود ۵۰۰ موشک هوا به هوا (شامل ۳۴۴ موشک R-60، ۱۱۲ موشک R-73 و ۵۱ موشک R-27) را خریداری کرد.
قیمت محرمانه این معامله حدود ۴۰ میلیون دلار به اضافه کمکهای بشردوستانه و کامیونهای مازاد تخمین زده شد. این دومین باری بود که آمریکا پس از «عملیات یاقوت کبود» در قزاقستان، یک مشکل اشاعه هستهای را با خرید مستقیم حل میکرد.
اختلافنظر بر سر قابلیت هستهای جنگندهها
مبنای حقوقی این معامله ادعای پنتاگون مبنی بر قابلیت حمل تسلیحات هستهای توسط ۱۴ فروند میگ-۲۹C بود که آنها را واجد شرایط برای برنامه خلع سلاح کشتار جمعی میساخت. اما ایگور سرگئیف، وزیر دفاع وقت روسیه، فوراً این ادعا را تکذیب کرد و به رسانهها گفت که تجهیزات مربوط به قابلیت هستهای از این هواپیماها در سال ۱۹۸۹ حذف شده است.
انجمن کنترل تسلیحات نیز این اختلافنظر را «عمدتاً معنایی» خواند. ایران پیش از این نیز حدود ۳۰ فروند میگ-۲۹ قدیمیتر را در اختیار داشت که بسیاری از آنها جنگندههای عراقی بودند که در طول جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ به ایران گریخته بودند.
واقعیت این بود که آمریکا با این معامله، مانع از دستیابی ایران به جدیدترین نسخه میگ-۲۹، قطعات یدکی آن و توسعه سریع ناوگان هواییاش میشد، نه لزوماً جلوگیری از یک توانایی هستهای که خود مسکو نیز آن را زیر سؤال برده بود.
دستاورد اطلاعاتی و توسعه تسلیحات آمریکا
این جنگندهها به «مرکز ملی اطلاعات هوایی و فضایی» یا به اختصار NASIC در پایگاه رایت-پترسون منتقل شدند. اطلاعات مربوط به فعالیتهای انجامشده در این مرکز تا حد زیادی محرمانه باقی مانده است.
برخی از این جنگندهها برای آزمایش به پایگاه نیروی هوایی ادواردز منتقل شدند و حداقل یک فروند نیز به مرکز آموزش تهدیدات نلیس فرستاده شد. نیروی هوایی آمریکا ایده تشکیل اسکادران تهاجمی میگ-۲۹ را به دلیل مشکلات نگهداری و نبود قطعات، کنار گذاشت.
اما دستاورد قابلتوجه این معامله در موشکهای همراه جنگندهها نهفته بود؛ ۱۱۲ موشک R-73 Archer. این موشکها که با هدفگیری از طریق کلاه خلبان شلیک میشدند، میتوانستند اهداف را حتی خارج از میدان دید مستقیم هواپیما رهگیری کنند.
- چین با موتور بومی، پروژه ساخت بزرگترین هواپیمای ترابری جهان را سرعت بخشید
- اوکراین بهدنبال اعزام رباتهای انساننما به خط مقدم جنگ است
- جنگنده پنهانکار J-20 چین با موتور بومی WS-15 به توانایی شکارچیان آمریکایی دست یافت!
این قابلیت در دهه ۱۹۹۰ خلبانان غربی را که علیه میگ-۲۹های آلمان شرقی سابق پرواز میکردند، شوکه کرده بود. خرید مولداوی این سیستم کامل را در اختیار مهندسان آمریکایی قرار داد تا آن را مهندسی معکوس کنند. فرد کلیفتون، خلبان تبادلی آمریکا که با میگ-۲۹های آلمانی پرواز کرده بود، اعلام کرد که مزیت هدفگیری روسی تا سال ۲۰۰۲ از بین رفت.
در آن سال، ارتش آمریکا موشک AIM-9X و سیستم هدفگیری کلاه خلبان مشترک را به کار گرفت. چک ۴۰ میلیون دلاری پنتاگون، اطلاعاتی را فراهم کرد که به بسته شدن آخرین شکاف برتری میگ-۲۹ بر جنگندههای آمریکایی کمک کرد.
وزیر دفاع مولداوی؛ از قدردانی تا زندان
هنگامی که ویلیام کوهن، وزیر دفاع وقت آمریکا، در نوامبر ۱۹۹۷ خبر این خرید را اعلام کرد، از رئیسجمهور و وزیر دفاع مولداوی، والریو پاسات، به دلیل «رویکرد بصیرتآمیزشان» شخصاً تشکر کرد.
اما هشت سال بعد، دولت کمونیست مولداوی پاسات را بازداشت کرد و در ژانویه ۲۰۰۶، دادگاهی در کیشیناو او را به اتهام فروش ارزانقیمت جنگندهها به ۱۰ سال زندان محکوم کرد.
پاسات بیش از دو سال در زندان ماند و سپس با عفو آزاد شد. روند تجدیدنظر تا سال ۲۰۰۹ ادامه یافت و در نهایت، دادگاههای مولداوی تمامی اتهامات باقیمانده را لغو کردند.
در جریان این محاکمه، پترا لوسینسکی، رئیسجمهور سابق مولداوی، شهادت داد که واشنگتن، مولداوی را برای انجام این معامله تحت فشار قرار داده بود تا مانع از رسیدن این جنگندهها به ایران شود.
پاسات که کل این محاکمه را انتقام سیاسی رئیسجمهور ولادیمیر ورونین میدانست، پس از آزادی به مسکو نقل مکان کرد. این معامله که پنتاگون همچنان آن را یک الگوی عدم اشاعه تسلیحات میداند، سالها در کشوری که آن را امضا کرده بود، یک جرم محسوب میشد.
سرنوشت میگهای باقیمانده و نمونههای آمریکایی
مهمترین نکته این معامله که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، سرنوشت شش فروند جنگنده میگ-۲۹ است که آمریکا آنها را نخرید. مولداوی در سال ۱۹۹۷ این شش فروند را با این نیت که آنها را به خریداری مورد تأیید واشنگتن بفروشد، برای خود نگه داشت. اما چنین خریداری هرگز پیدا نشد.
این شش هواپیما در اوکراین بازسازی شدند، در پایگاه مارکولشتی زمینگیر ماندند و دو بار در مزایدههای سال ۲۰۱۰ با قیمت اولیه ۸.۵ میلیون دلار به فروش نرفتند.
تا سال ۲۰۲۲ نیز همچنان بدون فروش باقی ماندند. در روزهای اولیه تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، اوکراین تلاش کرد آنها را بخرد، اما مولداوی به دلیل عدم تمایل به تحریک مسکو، از فروش امتناع کرد.
- روسیه استفاده از پهپادهای تهاجمی جدید مجهز به هوش مصنوعی را در اوکراین آغاز کرد
- روسیه حداقل 8 تا از بهترین جنگنده های خود را بر فراز اوکراین از دست داده است
- روسیه از تانک رباتیک مجهز به پهپاد اختصاصی رونمایی کرد
۲۱ فروند میگ-۲۹ که توسط آمریکا خریداری شدند، سرنوشتهای متفاوتی پیدا کردند. یکی از آنها در گالری جنگ سرد موزه ملی نیروی هوایی ایالات متحده قرار دارد.
دو فروند در نلیس، یک فروند در پایگاه NAS Fallon، و یک فروند دیگر پس از سالها در پایگاه تیندال، در موزه پیما در آریزونا به نمایش گذاشته شده است.
گمان میرود بیشتر مابقی آنها اسقاط شده باشند؛ با این حال، گزارشهایی در آوریل ۲۰۲۲ حاکی از آن است که برخی از بقایای آنها به عنوان قطعات یدکی برای میگهای اوکراین به این کشور اهدا شد.
امروز، یک فروند میگ-۲۹ دو نفره در خارج از مقر NASIC در رایت-پترسون، با تایرهایی ترکخورده، فضله پرندگان روی رادوم و حتی لانه زنبور در دماغه آن، به نمایش گذاشته شده است.
این میراث کودتای اطلاعاتی ۴۰ میلیون دلاری پنتاگون است که ۲۹ سال پس از انتقال توسط هواپیماهای C-17، به عنوان نمادی از یک دوران خاص در آنجا پارک شده است.