گجت نیوز آخرین اخبار تکنولوژی، علم و خودرو 
آمار رسمی از کاهش ۳۰ درصدی تولید خودرو توسط سه غول خودروسازی کشور در بهار ۱۴۰۵ خبر میدهد که نشاندهنده تداوم وضعیت رکودی در این صنعت است.
آغاز سال ۱۴۰۵ برای صنعت خودروسازی کشور با بحرانهای ساختاری همراه شد که در آن نوسانات ارزی و دشواریهای تأمین قطعات در کنار سیاستگذاریهای ناپایدار و شرایط امنیتی، به کاهش محسوس تیراژ منجر گردید. در حالی که آمارها نشان میدهد مجموع تولید سه خودروساز بزرگ کشور در پایان بهار به رقم ۱۲۵ هزار و ۴۴۶ دستگاه کاهش یافته، مقایسه آن با خروجی ۱۹۳ هزار و ۱۲۶ دستگاه در مدت مشابه سال قبل، گویای سقوطی ۳۰ درصدی است.
طبق آخرین اخبار خودرو، روند فرسایشی تولید تا پایان اردیبهشتماه حتی تا مرز ۴۸ درصد افت را تجربه کرد و گواهی بر بحران تأمین نقدینگی و مواد اولیه بود، اما شتابگیری نسبی خطوط تولید در خردادماه توانست بخشی از این عقبماندگی عمیق را تا حدودی مدیریت کند.
تحلیل ساختاری آمار تولید خودرو در کشور
آمار تولید خودرو منتشرشده در کدال نشان میدهد ایران خودرو، سایپا و پارس خودرو در کنار هم طی بهار ۱۴۰۵ در مجموع ۱۲۵ هزار و ۴۴۶ دستگاه خودرو تولید کردهاند. در سال قبل، همین سه شرکت در همین بازه زمانی ۱۹۳ هزار و ۱۲۶ دستگاه خروجی داشتند. فاصله میان این دو عدد صرفا یک افت مقطعی یا یک نوسان معمول در تیراژ تولید را نشان نمیدهد، بلکه از فشار انباشتهای حکایت میکند که بهطور همزمان شکل گرفته و اثر خود را بهصورت مستقیم بر عملکرد تولیدی بزرگترین خودروسازان کشور گذاشته است.
وقتی اختلاف میان این دو سطح تولید را با دقت بیشتری بررسی میکنیم، روشن میشود که صنعت خودرو در بهار ۱۴۰۵ نه فقط با کاهش عددی تیراژ، بلکه با نوعی اختلال عمیقتر در سطح برنامهریزی، تامین، اجرا و تداوم تولید مواجه بوده است.
در میان سه خودروساز اصلی، ایران خودرو با تولید ۱۰۰ هزار و ۶۹۲ دستگاه، همچنان بزرگترین خودروساز کشور باقی ماند و در عین حال کمترین افت را ثبت کرد. با این حال، حتی همین شرکت نیز از کاهش تولید در امان نماند و فاصله تولید آن با بهار ۱۴۰۴ به ۱۷ هزار و ۸۴۰ دستگاه رسید که معادل افت ۱۵ درصدی است.
- خداحافظی با قیمت قطعی در فروش خودروهای داخلی؛ خودروسازان با قیمت روز میفروشند
- دور جدید ثبت نام خودروهای وارداتی در سامانه اتونوین آغاز شد
- فولکس واگن تی راک 2026 با ماموت خودرو به ایران میآید
آمار تولید خودرو در گروه سایپا اما شرایط دشوارتری را پشت سر گذاشت. تولید این شرکت به ۲۹ هزار و ۸۳۹ دستگاه رسید و نسبت به سال قبل بیش از ۲۶ هزار دستگاه کاهش یافت. این افت، معادل ۴۷.۲ درصد است که نشان میدهد تقریبا نیمی از تولید سایپا در بهار امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته از دست رفته است. چنین افتی را دیگر نمیتوان صرفا با یک مشکل مقطعی در تامین یا یک وقفه کوتاهمدت در خطوط تولید توضیح داد.
کاهش نزدیک به ۵۰ درصدی در تولید، از آن حکایت دارد که فشارهای واردشده بر این شرکت، هم در سطح تامین قطعات و هم در سطح برنامهریزی تولید، بسیار عمیقتر و گستردهتر از حد معمول بوده است. سایپا در عمل یکی از اصلیترین نمونههای آسیبپذیری تولید در برابر مجموعهای از شوکهای بیرونی و مشکلات انباشته داخلی به شمار میآید.
پارس خودرو هم تنها ۵ هزار و ۶۲۱ دستگاه تولید کرد و نزدیک به ۶۹ درصد افت را تجربه کرد که این میزان کاهش، شدیدترین افت در میان سه خودروساز بزرگ کشور به شمار میرود. وقتی تیراژ یک خودروساز در مقیاس فصلی تا این اندازه افت میکند، معنای آن صرفا پایین آمدن خروجی خطوط مونتاژ نیست، بلکه نشانه آن است که مجموعهای از مشکلات، از تامین قطعات و نقدینگی گرفته تا تصمیمگیری مدیریتی و ظرفیت اجرای برنامهها، بهصورت همزمان بر آن اثر گذاشتهاند.
تلاقی بحرانهای امنیتی، لجستیکی و زنجیره تأمین
کاهش تولید تنها به جنگ محدود نماند و همزمان چند عامل، صنعت را از چند جهت تحت فشار گذاشتند و هر کدام بخشی از ظرفیت را از مدار خارج کردند. این نکته اهمیت زیادی دارد، چون اگر مسئله فقط یک عامل واحد بود، شاید میشد انتظار داشت که با حذف همان عامل، صنعت بهسرعت به مدار عادی بازگردد.
با شروع درگیریهای نظامی و تشدید ملاحظات امنیتی، خطوط تولید بسیاری از کارخانههای خودروسازی حدود یک هفته متوقف شد. همین وقفه کوتاه سهم مهمی از تولید فروردین و حتی خرداد را از بین برد. در ظاهر، یک هفته توقف ممکن است چندان طولانی به نظر نرسد، اما در صنعتی مانند خودرو که برنامه تولید آن بر مبنای نظم روزانه، توالی تامین قطعه، زمانبندی مونتاژ و تحویل مرحلهمرحله تنظیم میشود، حتی یک وقفه کوتاه میتواند آثار خود را تا هفتهها و حتی ماهها بعد نیز باقی بگذارد.
تعطیلی یا توقف موقت خطوط تولید فقط به همان چند روز محدود نمیشود، بلکه بازگشت به روال عادی پس از آن نیز زمانبر است. خودرو صنعتی است که در آن نبود یک قطعه کوچک میتواند کل خط را متوقف کند و عقب افتادن یک مرحله، بر تمام مراحل بعدی اثر بگذارد. بنابراین توقف حدود یکهفتهای در شرایطی که تقویم تولید از پیش فشرده بوده، بهراحتی میتواند بخش مهمی از تیراژ دو ماه ابتدایی و حتی بخشی از برنامه جبرانی ماه بعد را از بین ببرد.
آسیب به زیرساختهای حملونقل و بنادر جنوبی کشور، ورود قطعات منفصله، مواد اولیه و تجهیزات را با تاخیر روبهرو کرد. اهمیت این عامل از آن جهت بالاست که بخش مهمی از ورودی صنعت خودرو، چه در سطح قطعات کامل و چه در سطح مواد و اجزای مورد نیاز برای ساخت داخل، از مسیرهای وارداتی و گلوگاههای لجستیکی عبور میکند. هرگونه اختلال در بندر، حملونقل جادهای، ترخیص، بارگیری یا توزیع داخلی، بلافاصله خود را در تاخیر تولید نشان میدهد.
این موضوع مستقیما بر قلب عملیات تولید اثر گذاشته و یکی از دلایل مهم کاهش خروجی بهار بوده است. صنعت خودرو ایران هنوز به واردات قطعات الکترونیکی، ECU، سنسورها، نیمههادیها و بخشی از مواد اولیه وابستگی قابل توجهی دارد و کوچکترین گره در این مسیر، میتواند خط مونتاژ را متوقف کند.
- نقاط قوت و ضعف نیسان ترا پرشیا خودرو؛ آنچه باید پیش از خرید بدانید
- مبلغ مالیات خودروهای لوکس خارجی در سال 1405 چقدر است؟
- جدول جدید مدت گارانتی محصولات ایران خودرو منتشر شد
بحران نقدینگی و چرخهی آسیبزای هزینهها
کمبود ارز برای واردات قطعات، یکی از مهمترین دلایل افت تولید بود. خودروسازان بدهی سنگینی به قطعهسازان دارند و قطعهسازان نیز با رشد هزینه مواد اولیه و تغییر نرخ ارز، توان مالی گذشته را برای تامین قطعات از دست دادهاند. این چرخه کمبود نقدینگی، مستقیم و بیواسطه روی تولید اثر میگذارد. وقتی ارز کافی برای واردات فراهم نمیشود، سفارشگذاری با تاخیر انجام میگیرد، ترخیص قطعات کند میشود و موجودی انبارها کاهش پیدا میکند.
از سوی دیگر، وقتی خودروساز بدهی خود را بهموقع به قطعهساز پرداخت نمیکند، قطعهساز نیز نمیتواند مواد اولیه بخرد، ظرفیت تولید خود را حفظ کند یا تعهدات قبلی را بهموقع ایفا کند. در نتیجه یک زنجیره بههمپیوسته از کمبود نقدینگی شکل میگیرد که از تامینکننده کوچک تا کارخانه نهایی را درگیر میکند. این چرخه یکی از مهمترین عوامل فرساینده صنعت است.
در چنین شرایطی، خودروساز به جای تمرکز بر توسعه تیراژ و مدیریت بازار ناچار است بخش مهمی از انرژی خود را صرف مدیریت روزمره بحران نقدینگی و تامین حداقلی قطعات کند. پیش از جنگ هم سودآوری در صنعت خودرو مسئلهای جدی بود. قیمتگذاری دستوری باعث شده تولید بسیاری از محصولات برای خودروسازان زیانده شود و در چنین فضایی، انگیزه افزایش تیراژ کاهش پیدا کند.
تامین فولاد، ورقهای خودرویی، محصولات پتروشیمی و برخی مواد اولیه در ماههای اخیر با محدودیتهایی روبهرو بوده است. این وضعیت، هم هزینه تولید را بالا برده و هم زمان تامین قطعات را طولانیتر کرده است. این محدودیتها شاید در نگاه اول به اندازه کمبود ECU یا قطعات الکترونیکی جلب توجه نکنند، اما در عمل تاثیر بسیار مهمی بر پیوستگی تولید دارند.
ابهام در سیاستگذاری و مدیریت ساختاری
خودروسازان در ماههای گذشته همزمان با بحث خصوصیسازی، تغییرات مدیریتی، اصلاح ساختار و انتظار برای تعیین تکلیف سیاستهای واردات و قیمتگذاری مواجه بودند. فضای مبهم، تصمیمهای سرمایهگذاری، سفارش قطعه و برنامههای افزایش تولید را محتاطانهتر کرده است.
در خرداد سال جاری تولید سایپا نسبت به اردیبهشت ۲۸ درصد افزایش یافت، پارس خودرو رشد ۲۱ درصدی را ثبت کرد و تولید ایران خودرو تقریبا در همان سطح اردیبهشت باقی ماند. مجموع تولید سه خودروساز هم نسبت به اردیبهشت حدود ۷ درصد رشد کرد. نشانه اصلی در همین نقطه دیده میشود؛ بخشی از اختلالهای زنجیره تامین در حال ترمیم است و کارخانهها آرامآرام به ظرفیت عادی نزدیک میشوند. اما همین بهبود، هنوز فاصله زیادی با جبران افت ابتدای فصل دارد.
- سایپا قصد دارد چانگان یونی S هیبریدی را مونتاژ کند
- پیشفروش خودروهای وارداتی در مناطق آزاد ممنوع شد
- پشت پرده بحران خودروهای ناقص سایپا؛ مبالغ پیشفروش خودروها صرف تولید نشد!
این نکته را نباید نادیده گرفت که برطرف شدن شرایط بحرانی، لزوما به معنای حل شدن بحران نیست. ممکن است شوک امنیتی پایان یابد، مسیرهای لجستیکی دوباره فعال شوند و بخشی از وقفههای تولیدی جبران شود، اما اگر مشکلات بنیادی صنعت دستنخورده باقی بمانند، بازگشت به سطح تولید ۱۴۰۴ همچنان سخت و زمانبر خواهد بود.
در مجموع، آنچه از آمار تولید خودرو در بهار ۱۴۰۵ برمیآید، صرفا افت ۳۰ درصدی در خروجی سه خودروساز بزرگ کشور نیست، بلکه نشانهای از آن است که صنعت خودرو در یکی از حساسترین مقاطع خود، تحت فشار همزمان متغیرهایی قرار گرفته که از درون و بیرون، توان تولید را محدود کردهاند.