آیا ژول ورن در ۱۶۰ سال پیش، مأموریت آرتمیس ۲ را ترسیم کرده بود؟

0 ارسال شده توسط: پوریا هاشم پور 30 خرداد 1405 ساعت 16:58

وقتی ژول ورن در قرن نوزدهم قلم به دست گرفت تا سفر به ماه را روایت کند، شاید تصور نمی‌کرد که ۱۶۰ سال بعد مهندسان ناسا در مأموریت آرتمیس ۲ گام‌های او را دنبال کنند.

ژول ورن در دهه ۱۸۶۰ میلادی با نگارش آثار پیشگویانه‌ای نظیر «از زمین تا ماه» و «گرداگرد ماه»، چنان دقیق و فنی به ترسیم رؤیای سفر به ماه پرداخت که اکنون پس از بیش از یک‌ونیم قرن، نبوغ او در بطن مأموریت آرتمیس ۲ ناسا به واقعیت پیوسته است.

در حالی که رمان‌های ورن در زمان خود صرفاً داستان‌هایی حدسی و تخیلی محسوب می‌شدند، امروزه مهندسان فضایی مشاهده می‌کنند که مفاهیم کلیدی آن، از جمله استفاده از کپسول‌های مخروطی برای اسکان سه فضانورد تا بهره‌گیری از مسیر بالستیک بازگشت آزاد، به سنگ‌بنای طراحی‌های فعلی تبدیل شده‌اند.

در این مانور فضاپیما با تکیه بر محاسبات دقیق گرانشی زمین و ماه و بدون نیاز به پیشرانش مداوم، در مداری طبیعی به گردش درآمده و به سوی زمین بازمی‌گردد؛ مکانیزمی که در کپسول مدرن «اوریون» نیز عملی شده است. پس از فرود موفقیت‌آمیز این فضاپیما در اقیانوس آرام، کارشناسان ناسا با ارجاع به این همسانی شگفت‌انگیز تأکید کردند که بشر با مأموریت آرتمیس 2 حلقه‌ای مفقوده از رؤیای ادبی ژول ورن را به واقعیت پیوند زده است.

مأموریت آرتمیس ۲؛ رویای ژول ورن در دستان ناسا

شباهت‌های خیره‌کننده میان مأموریت آرتمیس ۲ ناسا و پیش‌گویی‌های ادبی ژول ورن در رمان‌های از زمین تا ماه و گرداگرد ماه که بیش از ۱۶۰ سال پیش نوشته شدند، بیش از آنکه صرفاً یک تصادف تاریخی باشد، گواهی بر عمق نگاه علمی و نبوغ مهندسی نجوم این نویسنده فرانسوی است که اغلب به عنوان پدر داستان‌های علمی‌تخیلی شناخته می‌شود.

در عصری که فضای ادبی قرن نوزدهم با روایت‌های غیرواقعی و گاه مضحک از سفرهای فضایی، مانند استفاده از بالن‌های غول‌آسا یا پرش‌های تخیلی به سیارات دیگر پر شده بود، ژول ورن به دنبال مفاهیم دقیق فیزیکی نظیر سرعت گریز از زمین، مکانیک مداری و اصلاح مسیر در فضای خلاء رفت تا داستانش را بر ستون‌های استوار دانش زمانه خود بنا کند.

او برای دستیابی به این دقت، تنها به غریزه نویسندگی تکیه نکرد بلکه از مبانی علمی زمان خود همچون مکانیک سماوی نیوتنی و اخترشناسی بهره برد و طبق شواهد تاریخی، احتمالاً از مشاوره‌های دقیق علمی ریاضی‌دان برجسته‌ای به نام هنری گارسه، که خویشاوند نزدیکش بود استفاده کرد.

نبوغ در محاسبات مهندسی و انتخاب سایت پرتاب

وقتی به رمان «از زمین تا ماه» نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که ورن حتی لحن طنزآمیز دوران خود را حفظ می‌کند؛ جایی که اعضای باشگاه تفنگ بالتیمور که متشکل از مهندسان نظامی پس از جنگ داخلی آمریکا هستند، به دنبال هدفی جدید برای نبوغ تکنولوژیک خود می‌گردند و ایده شلیک پرتابه‌ای به ماه را مطرح می‌کنند. ورن با جزئیات دقیق، ابعاد توپ کلمبیاد را ۲۷۴ متر توصیف می‌کند و توضیح می‌دهد که چرا محل پرتاب باید در نزدیکی خط استوا باشد تا از نیروی گریز از مرکز ناشی از چرخش زمین برای افزایش سرعت پرتابه بهره ببرد.

این موضوع بعدها در انتخاب دقیق سایت پرتاب مرکز فضایی کیپ کاناورال در فلوریدا توسط ناسا، دقیقاً با همان مختصات جغرافیایی که ورن در داستانش انتخاب کرده بود به اثبات رسید. این دقت در انتخاب مکان و طراحی سیستم پرتاب، نشان می‌دهد که ورن فراتر از یک خیال‌پرداز ساده، یک تحلیل‌گر سیستم‌های مهندسی بود که حتی اصول آیرودینامیک و مکانیک پرتاب را نیز در حد دانش آن عصر پیش‌بینی کرده بود.

بیشتر بخوانید

تضاد میان شتاب ناگهانی و فناوری‌های مدرن فضایی

در بخش‌هایی که به سفر شخصیت‌ها به ماه می‌پردازد، تضادهای جذابی میان خیال و واقعیت مدرن نمایان می‌شود که درک آن برای درک موفقیت مأموریت آرتمیس ۲ ضروری است. شخصیت ماجراجویی به نام میشل آردان به همراه دو نفر دیگر در کپسولی قرار می‌گیرند که توسط آن توپ غول‌پیکر شلیک می‌شود.

اینجا نقطه اختلاف بزرگ علمی است، زیرا پرتاب آنی از یک لوله توپ شتابی مرگبار به سرنشینان وارد می‌کند که در دنیای واقعی بدن انسان توان تحمل آن را ندارد، برخلاف موشک‌های مدرن سیستم پرتاب فضایی ناسا (SLS) که با شتابی تدریجی و مدیریت‌شده، فضانوردان مأموریت آرتمیس ۲ را به مدار می‌فرستند.

این تفاوت نشان می‌دهد که اگرچه ورن به اهداف نهایی فضانوردی دست یافته بود، اما ابزارهای پیشرانش در آن زمان هنوز در سطح دانشِ توپخانه‌ای باقی مانده بود، در حالی که امروزه ما با بهره‌گیری از سوخت‌های شیمیایی پیشرفته قادر به تنظیم دقیق نیروی پیشران برای حفظ سلامت فضانوردان هستیم.

مفهوم بازگشت آزاد و پویایی‌های مدار ماه

وقتی داستان به «گرداگرد ماه» می‌رسد، ورن توصیف می‌کند که کپسول پس از رسیدن به محدوده ماه به جای برخورد، وارد مسیری بازگشتی می‌شود که همان مفهوم فیزیکی «بازگشت آزاد» است که در آن فضاپیما با تکیه بر گرانش، بدون نیاز به سوخت‌رسانی مداوم، دور ماه می‌چرخد و به سمت زمین بازمی‌گردد، دقیقاً همان کاری که کپسول اوریون در مأموریت‌های مدرن خود برای تأمین ایمنی فضانوردان انجام می‌دهد.

علاوه بر این، صحنه‌هایی در داستان وجود دارد که فضانوردان با نوری مرموز در سمت تاریک ماه مواجه می‌شوند؛ ورن این را به فعالیت آتشفشانی نسبت داد، اما امروزه گزارش‌های مشابه مأموریت‌های ناسا از برخورد ریزشهاب‌سنگ‌ها در سمت تاریک ماه، این تصویرسازی ورن را با واقعیت‌های مشاهده‌شده در اکتشافات فضایی گره می‌زند. حتی حادثه برخورد شهاب‌سنگ کوچکی که در داستان رخ می‌دهد و انفجاری از ذرات درخشان ایجاد می‌کند، با داده‌های امروزی از محیط پرخطر فضا همخوانی دارد.

تفاوت در شرایط زیستی و درک پدیده بی‌وزنی

در حالی که فضانوردان آرتمیس ۲ در محیطی استریل و با جیره‌های غذایی خشک‌شده و مدیریت دقیق منابع اکسیژن به سر می‌بردند، قهرمانان ژول ورن در فضای داخلی کپسول، آن را به اتاق مطالعه‌ای مجلل با فرش و شراب‌های گران‌قیمت تبدیل کرده‌اند. ورن همچنین درباره پدیده بی‌وزنی تصور می‌کرد که این حالت فقط در نقطه خنثی گرانشی رخ می‌دهد، در حالی که امروزه به خوبی می‌دانیم فضانوردان در تمام طول مسیر در حالت «سقوط آزاد» مداوم هستند.

این تفاوت دیدگاه، نشان‌دهنده تکامل دانش فیزیولوژی فضایی است؛ جایی که ما امروز درک می‌کنیم که بدن انسان در طول کل سفر، بدون توجه به دوری یا نزدیکی به اجرام آسمانی، اثرات بی‌وزنی را تجربه می‌کند و سیستم‌های پشتیبانی حیات مدرن برای مدیریت همین وضعیت طراحی شده‌اند.

همچنین بخوانید

فرود در اقیانوس و میراث جاودانه ادبیات

در نهایت، بازگشت کپسول ورن به اقیانوس آرام و فرود بدون چتر نجات که البته بخشی از هنرهای نویسندگی او برای بقای شخصیت‌ها بود و استقبالی که توسط نیروی دریایی آمریکا از آن‌ها می‌شود، شباهت زیادی با روند بازیابی کپسول‌های آپولو و آرتمیس دارد. نیل آرمسترانگ هنگام بازگشت از آپولو ۱۱، به درستی این شباهت را ستود و تأکید کرد که بسیاری از آنچه ما امروز به عنوان واقعیت فضایی می‌شناسیم، قرن‌ها پیش در ذهن خلاق ژول ورن متولد شده بود.

این پیوند عمیق میان ادبیات و علم، نشان می‌دهد که چطور تخیل می‌تواند فراتر از مرزهای دانش زمان خود، چراغ راه مهندسان آینده باشد. آرتمیس ۲ تنها یک مأموریت برای بازگشت به ماه نیست، بلکه تکمیل‌کننده حلقه‌ای است که ژول ورن با قلم خود در قرن نوزدهم ترسیم کرد که نشان می‌دهد رؤیاها، سوخت اصلی پیشرفت‌های تکنولوژیک هستند و بشر هرگز از دنبال کردنِ افق‌های دوری که نویسندگان در داستان‌هایشان ترسیم کرده‌اند، دست برنخواهد داشت.